भागवत मन्त्रोपासना श्लोक

भागवत मन्त्रोपासना श्लोक

भागवतका प्रत्येक श्लोकले बालक, स्त्री, युवा, बृध्द देखि लिएर गृहस्थी एवं सन्यासीका एवं विद्वान पण्डितहरूलाई समेत प्रभाव पारेको हुन्छ, त्यही प्रभावलाई फल भनिन्छ । श्रीमद्भागवत शरणगतका लागि अत्यन्त सरल र सहज छ । त्यही भएर आजसम्म कैयौ विद्वानहरुले, तपस्विहरुले भागवतको भाव लेखेर आफुलाई पवित्र बनाएका छन् । जसले एक पटक यसको स्वाद लिएका हुन्छन् उनले फेरी यसलाई त्याग्न सक्तैनन् । भागवतमा कुन श्लोक कुन मन्त्रको उपासना महत्वपूर्ण छ र उपासकलाई मन्त्रले कस्तो पभाव पर्दछ, यस बारेमा भागवतको मन्त्रहरुको महत्व र प्रभावका बारेमा केलाउने प्रयास गरिएकोछ । 

१) जीवनमा कुनै पनि आपत विपद वा भय आइपर्दा यो मन्त्र जपिन्छ । 

कृष्ण कृष्ण महाबाहो भक्तानामभयङ्कर ।

त्वमेको दह्यमानानामपवर्गोऽसि संसृतेः १।७।२२

जुन मन्त्र अश्वत्थामाले प्रहार गरेको ब्रह्मास्त्रको प्रचण्ड तेज सबैतिर फैलन लाग्यो । त्यो ज्वालाले अर्जुनलाई   लखेटिरेको थियो । यसबाट बच्ने उपाय उनमा केही नर्भकोले श्रीकृष्ण्को प्रार्थना स्तुति गरेका मन्त्र हो ।  जुन   मन्त्र जपेर ब्रह्मास्त्र शान्त पारेका थिए । 

२) यो मन्त्र आपत्तिकालमा भगवानको प्रसन्नताको लागि यो मन्त्र पाठ गरिन्छ । 

कृष्णाय वासुदेवाय देवकीनन्दनाय च । 

नन्दगोपकुमाराय गोविन्दाय नमो नमः ।। १।८।२१

जव भगवान श्रीकृष्ण द्वारका जान भनेर लाग्नुभयो । अनि ब्रम्हास्त्रको रापले मुक्तभएका आफ्ना छोरा र द्रौपदीका साथ भएर कुन्तीले यही मन्त्रले भगवान्को स्तुति गरिन् । देशको उन्नति प्रगतिका लागि गरिने  स्तुति मन्त्र हो । 

३) यो मन्त्र गर्भरक्षार्थ गरिने स्तोत्र हो । 

पाहि पाहि महायोगिन् देवदेव जगत्पते ।

नान्यं त्वदभयं पश्ये यत्र मृत्युः परस्परम् ।। १।८।९

अश्वत्थामाले चलाएको ब्रह्मास्त्रको प्रचण्ड तेजले उत्तरको गर्भलाई समेत नष्ट गर्न खोजेको थियो । जब  उत्तराले माथिको मन्त्रले भगवान्को स्तुति गरिन् तब पण्डवहरुको बंश परंपरालाई कायम राख्ने उद्देश्यले  आफ्नो माया कवचले उत्तराको गर्भलाई ढाकिदिनु भएको थियो । 

४) यो मन्त्र मृत्युको समयमा भगवद्पद प्राप्तिको लागि गरिने मन्त्र हो । 

मृत्युको अन्तिम समयमा सरसैयामा सुतेका भीष्भपितामहले यही मन्त्र ,जपेका थिए । 

स देवदेवो भगवान् प्रतीक्षतां

        कलेवरं यावदिदं हिनोम्यहम् ।

प्रसन्नहासारुणलोचनोल्लस

        न्मुखाम्बुजो ध्यानपथश्चतुर्भुजः १।९।२४

५) यो मन्त्र शुकदेवजीले राजा परीक्षितलाई सुनाउनु भएको मन्त्र हो । यो अहंमता नाश गर्ने शरणागति  स्तुति  मन्त्र हो । 

यत्कीर्तनं यत्स्मरणं यदीक्षणं

        यद्वन्दनं यच्छ्रवणं यदर्हणम् ।

लोकस्य सद्यो विधुनोति कल्मषं

        तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ।। १५ ।।

विचक्षणा यच्चरणोपसादनात्

        सङ्गं व्युदस्योभयतोऽन्तरात्मनः ।

विन्दन्ति हि ब्रह्मगतिं गतक्लमा

        स्तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ।। १६ ।।

तपस्विनो दानपरा यशस्विनो

            मनस्विनो मंत्रविदः सुमङ्गलाः ।

क्षेमं न विन्दन्ति विना यदर्पणं

            तस्मै सुभद्रश्रवसे नमो नमः ।। २।४।१५,१७

६) यो मन्त्र ब्रह्तेज प्राप्तिका लागि पाठ गरिन्छ । सनकादि ऋषिहरुले भगवान्को उदारतालाई देखेर प्रार्थना  गरेका हुन् । 

ब्रह्मण्यस्य परं दैवं ब्राह्मणाः किल ते प्रभो ।

विप्राणां देवदेवानां भगवानात्मदैवतम् ।। ३।१६।१७

७) आदर्श पत्नी प्राप्तिका लागि गरिएको मन्त्र हो । जुन कर्दम ऋषिले आफु अनुसारको शीलवती कन्याका  लागि भगवान् संग प्रार्थना गरेका हुन । 

तथा स चाहं परिवोढुकामः

        समानशीलां गृहमेधधेनुम् ।

उपेयिवान्मूलमशेषमूलं

        दुराशयः कामदुघाङ्घ्रिपस्य ।। ३।२१।१५

८) यो मन्त्र पुत्र प्राप्तिका लागि गरिने स्तुति हो । जुन कर्दमले देवहुतिलाई हरि भजन गर्न सल्लाह दिदै, भजन  बाट स्वयं भगवान् नै उनको गर्भबाट अवतिर्ण हुने कुरा बताएका थिए । 

स त्वयाऽऽराधितः शुक्लो वितन्वन्मामकं यशः ।

छेत्ता ते हृदयग्रन्थिमौदर्यो ब्रह्मभावनः ।। ३।२४।४

९) यो एकाग्रताको लागि गरिने स्तुति मन्त्र हो । जुन कपिलदेवजीले  माता देवहुतिलाई बताउनु भएको कुरा हो । 

प्रसन्नवदनाम्भोजं पद्मगर्भारुणेक्षणम् ।

नीलोत्पलदलश्यामं शङ्खचक्रगदाधरम् ।। ३।२८।१३

१०) यो मन्त्र यज्ञ गरिदा कुनै बिघ्न नपरोस भनेर गरिने स्तुति हो । दक्षको यज्ञ बिघ्न पछि भगवान् उपस्थित हुनुहुदा यज्ञरक्षक  हरुद्वारा गरिएको स्तुति पछि मैत्रेयजीले बताउनु भएको कुरा हो । 

स प्रसीद त्वमस्माकं आकाङ्क्षतां 

        दर्शनं ते परिभ्रष्टसत्कर्मणाम् ।

कीत्र्यमाने नृभिर्नाम्नि यज्ञेश ते 

        यज्ञविघ्नाः क्षयं यान्ति तस्मै नमः ।। ४।७।४७

११) यो आत्म निवेदनका लागि गरिने स्तुति हो । राजा पृथुले भगवान्  पाल्नु भएपछि वहाँको अगाडि गरेको स्तुति हो । 

प्राणा दाराः सुता ब्रह्मन् गुहाश्च सपरिच्छदाः ।

राज्यं बलं मही कोश इति सर्वं निवेदितम् ।। ४।२२।४४

१२) यो आत्मकल्याणको लागि गरिने मन्त्र हो । यो मन्त्र शिवजीले प्रचेताका छोराहरुलाई सुनाउनु भएको हो ।

जितं ते आत्मविद्धुर्य स्वस्तये स्वस्तिरस्तु मे ।

भवताराधसा राद्धं सर्वस्मा आत्मने नमः ।। ४।२४।३३

१३) यो मन्त्र दाम्पत्य पृतिका लागि र कामनाको शान्तिका लागि यो मन्त्र प्रयोग गरिन्छ ।

भद्राश्वखण्डमा धर्मका छोरा भद्रश्रवा र उनका सेवकले भगवान् वासुदेव हयग्रीव नामको धर्ममयी प्रियमुर्तिलाई अत्यन्त समाधि निष्ठाद्वारा हृदयमा धारण गरी यस मन्त्रको गरेका थिए 

।

ॐ ह्रां ह्रीं ह्रूं ॐ नमो भगवते हृषीकेशाय सर्वगुणविशेषैर्विलक्षितात्मने आकूतीनां चित्तीनां चेतसां विशेषाणां चाधिपतये षोडशकलायच्छन्दोमयायान्नमयायामृतमयाय सर्वमयाय सहसे ओजसे बलाय कान्ताय कामाय नमस्ते उभयत्र भूयात् ।। ५।१८।१८

१४) यो मन्त्र आत्मा शान्तिका लागि हो । भद्रश्रवसको प्रार्थना

ॐ नमो भगवते मुख्यतमाय नमः सत्त्वाय प्राणायौजसे सहसे बलाय महामत्स्याय नम इति ।। ५।१८।२५

१५) यो कुर्मोपासना मन्त्र हो । भूवनकोष वर्णनमा भद्रश्रवसले  प्रार्थना गरेका मन्त्र हुन ।

ॐ नमो भगवते अकूपाराय सर्वसत्त्वगुण विशेषणायानुपलक्षितस्थानाय नमो वर्ष्मणे नमो भूम्ने नमो नमोऽवस्थानाय नमस्ते ।। ५।१८।३०

१५) यो मन्त्र अन्न बृध्दिका लागि हो । शुकदेवजीले भूवनकोषको  वर्णन गर्नुभएको ।

स्वगोभिः पितृदेवेभ्यो विभजन् कृष्णशुक्लयोः । 

प्रजानां सर्वासां राजान्धः सोमोनआस्त्विति ।। ५।२०।१२

१६) यो मन्त्र अन्नवृध्दिका लागि गरिने उपासना हो । शुकदेवजीले कुश द्विपको वर्णन गर्नुहुँदा बताउनु भएको हो ।

परस्यब्रह्मणःसाक्षाज्जातवेदोऽसि हव्यवाट् । 

देवानां पुरुषाङ्गानां यज्ञेन पुरुषं यजेति ।। ५।२०।१७

१७) यो धान्यवस्तुको वृध्दिको लागि गरिने मन्त्र हो । यो मन्त्र शुकदेवजीले क्रौंचद्विपको वर्णन गर्दा महाराज परीक्षितलाई बताउनु भएको हो । 

आपः पुरुषवीर्याः स्थ पुनन्तीर्भूर्भुवः सुवः । 

ता नः पुनीतामीवघ्नीः स्मृशतामात्मना भुव इति ।। ५।२०।२३

१८) यो मन्त्र आँखाको रोगको नाशको लागि हो । शुकदेवजीले राजा परिक्षितको सूर्यलोकको बारेमा बताउनु भएको हो ।

देवतिर्यङ्मनुष्याणां सरीसृपसवीरुधाम् । 

सर्वजीवनिकायानां सूर्य आत्मा दृगीश्वरः ।। ५।२०।४६

१९) यो मन्त्र दुःखनाशको लागि हो । आफ्ना भाई विश्वरूपको हत्या गर्ने इन्द युद्धका लागि हातमा वज्र लिएर अगाडि आईरहेको वृत्रासुरले इन्द्रलाई हाँक दिदै भनेको मन्त्र हो । जसले आत्मबल पनि बढाउछ ।

अहं हरे तव पादैकमूल

दासानुदासो भवितास्मि भूयः ।

मनः स्मरेतासुपतेर्गुणांस्ते

गृणीत वाक्कर्म करोतु कायः ।। २४ ।।

न नाकपृष्ठं न च पारमेष्ठ्यं

न सार्वभौमं न रसाधिपत्यम् ।

न योगसिद्धीरपुनर्भवं वा

समञ्जस त्वा विरहय्य काङ्क्षे ।। २५ ।।

अजातपक्षा इव मातरं खगाः

स्तन्यं यथा वत्सतराः क्षुधार्ताः ।

प्रियं प्रियेव व्युषितं विषण्णा

मनोऽरविन्दाक्ष दिदृक्षते त्वाम् ।। २६ ।।

ममोत्तमश्लोकजनेषु सख्यं

संसारचक्रे भ्रमतः स्वकर्मभिः ।

त्वन्माययात्मात्मजदारगेहे

ष्वासक्तचित्तस्य न नाथ भूयात् ।। ६।११।२४,२७

२०) यो मन्त्र पुंसवनव्रतको मन्त्र हो । मार्गशीर्ष शुक्ल प्रतिपदाबाट गरिने व्रत हो ।

अलं ते निरपेक्षाय पूर्णकाम नमोऽस्तु ते ।

महाविभूतिपतये नमः सकलसिद्धये ।। ६।१९।४

२१) यो मन्त्र अभय प्राप्तिका लागि हो । प्रल्हादजीले गरेको नृसिंह स्तुति हो ।

नमो भगवते तुभ्यं पुरुषाय महात्मने ।

हरयेऽद्भुतसिंहाय ब्रह्मणे परमात्मने ।। ७।१०।१०

२२) यो मन्त्र ब्रह्मदर्शनका लागि हो । स्वायम्भुव मनु भोग देखि विरक्त भएर वन गएपछि तपस्यमा गरेका भगवान्को स्तुति हो । 

येन चेतयते विश्वं विश्वं चेतयते न यम् ।

यो जागर्ति शयानेऽस्मिन्नायं तं वेद वेद सः ।। ८।१।९

२३) यो मन्त्र पयोव्रतको लागि हो । सन्तान प्राप्तिका सन्दर्भमा कश्यपले अदितिलाई बताउनु भएको भगवानको स्तुति हो । 

अन्ववर्तन्त यं देवाः श्रीश्च तत्पादपद्मयोः ।

स्पृहयन्त इवामोदं भगवान्मे प्रसीदताम् ॥ ३७ ॥ ८।१६।३७

२३) यो मन्त्र विश्व शान्तिका लागि हो । अदितिले गरेको वामन भगवानको प्रार्थना हो । 

यज्ञेश यज्ञपुरुषाच्युत तीर्थपाद

तीर्थश्रवः श्रवणमङ्गलनामधेय ।

आपन्नलोकवृजिनोपशमोदयाद्य

शं नः कृधीश भगवन्नसि दीननाथः ।। ८।१७।८

२४) यो मन्त्र व्रतपूर्तिका लागि हो । बलि बन्धनमा परेका बखतमा शुक्राचार्यले गरेको भगवान्को स्तुति हो । 

मंत्रतस्तंत्रतश्छिद्रं देशकालार्हवस्तुतः ।

सर्वं करोति निश्छिद्रं नामसंकीर्तनं तव ।। ८।२३।१६

२५) यो मन्त्र संकल्पसिध्दका लागि हो । मत्स्यावतारमा  शुकदेवजीले राजा परीक्षित लाई बताउनु भएको कुरा हो । 

अवतारं हरेर्योऽयं कीर्तयेदन्वहं नरः ।

संकल्पास्तस्य सिध्यन्ति स याति परमां गतिम् ।। ८।२४।६०

२६) यो विषनिवारक मन्त्र हो । समुद्र मन्थनका क्रममा विष निस्किए पछि प्रजापतिहरुले गरेको शिवजीको स्तुति हो ।

देवदेव महादेव भूतात्मन् भूतभावन ।

त्राहि नः शरणापन्नांस्त्रैलोक्यदहनाद् विषात् ।। ८।७।२१

२७) यो लक्ष्मी प्राप्तिका लागि गरिने मन्त्र हो । समुद्र मन्थनका क्रममा लक्ष्मीजी प्रकट भएर भगवान् विष्णुलाई वरण गर्नु भएपछि  ब्रह्मादि देवता सहित प्रजापतिहरुले गरेको लक्ष्मीजीको स्तुति ।

श्रियावलोकिता देवाः सप्रजापतयः प्रजाः ।

शीलादिगुणसंपन्ना लेभिरे निर्वृतिं पराम् ।। ८।८।२८

२८) यो भगवान् प्राप्तिका लागि हो –उल्लासका लागि हो । राजा  खट्वांगले आफ्नो आयु दुई घडी मात्र बाँकी छ भन्ने थाहा पाएपछि  सबै विषयलाई तिरस्कार गेरेर भगवान्को स्तुति गरेको मन्त्र हो । 

अथेशमायारचितेषु सङ्गं

गुणेषु गन्धर्वपुरोपमेषु ।

रूढं प्रकृत्यात्मनि विश्वकर्तु–

र्भावेन हित्वा तमहं प्रपद्ये ।। ९।९।४७

२९) यो श्लोक बन्धन मुक्तिको लागि हो । श्रीकृष्ण सुधर्मा नामक सभामा प्रवेश गर्नु भएपछि कुनै एक ब्राह्मणले जरासन्धको कैदखाना कष्टपूर्ण जीवन विताएका राजाहरुको अवस्था सुनाएका हुन् ।। 

कृष्ण कृष्णाप्रमेयात्मन् प्रपन्नभयभञ्जन ।

वयं त्वां शरणं यामो भवभीताः पृथग्धियः ।। १०।७०।२५

३०) यो मन्त्र पति प्राप्तिका लागि हो । ब्रजका कुमारीहरुले श्रीकृष्ण पति पाउँ भनि गरेको स्तुति । 

कात्यायनि महामाये महायोगिन्यधीश्वरि ।

नन्दगोपसुतं देवि पतिं मे कुरु ते नमः । १०।२२।४

३१) यो मन्त्र सांसार भय नाशको लागि हो । मुंजवन गाइ हराएका बखत श्रीकृष्णले हराएका गाईको नाम उच्चारण गरी बोलाउनु  भयो । त्यतिबेला चारैतिर आगो फैलिएकोले गोपहरु डराएर भगवान्को स्तुति गरेको मन्त्र हो ।

 

कृष्ण कृष्ण महावीर हे रामामितविक्रम ।

दावाग्निना दह्यमानान् प्रपन्नांस्त्रातुमर्हथः ।। १०।१९।९

३१) यो मन्त्र मृत्यु विजयार्थ हो । 

मत्र्यो मृत्युव्यालभीतः पलायन्

लोकान् सर्वान्निर्भयं नाध्यगच्छत् ।

त्वत्पादाब्जं प्राप्य यदृच्छयाद्य

स्वस्थः शेते मृत्युरस्मादपैति ।। १०।३।२७

हा नाथ रमण प्रेष्ठ क्वासि क्वासि महाभुज ।

दास्यास्ते कृपणाया मे सखे दर्शय सन्निधिम् ।। १०।३०।४०

३२) यो ज्वरो आएको बखतमा प्रर्थना गर्ने ज्वर स्तुति हो । महेश्वर ज्वर र वैष्णव ज्वर द्वन्द पर्दा महेश्वर ज्वर डराएर गरेको श्रीकृष्ण स्तुति हो । 

ज्वर उवाच –

९ मिश्र ०

नमामि त्वानन्तशक्तिं परेशं

सर्वात्मानं केवलं ज्ञप्तिमात्रम् ।

विश्वोत्पत्तिस्थानसंरोधहेतुं

यत्तद् ब्रह्म ब्रह्मलिङ्गं प्रशान्तम् ॥ २५ ॥

कालो दैवं कर्म जीवः स्वभावो

द्रव्यं क्षेत्रं प्राण आत्मा विकारः ।

तत्सङ्घातो बीजरोहप्रवाह(

स्त्वन्मायैषा तन्निषेधं प्रपद्ये ॥ २६ ॥

नानाभावैर्लीलयैवोपपन्नै(

र्देवान् साधूँल्लोकसेतून् बिभर्षि ।

हंस्युन्मार्गान् हिंसया वर्तमानान्

जन्मैतत्ते भारहाराय भूमेः ॥ २७ ॥

तप्तोऽहं ते तेजसा दुःसहेन

शान्तोग्रेणात्युल्बणेन ज्वरेण ।

तावत्तापो देहिनां तेऽङ्घ्रिमूलं

नो सेवेरन् यावदाशानुबद्धाः ॥ १०।६३।२५,२८

३३) यो बाल रोग हटाउनको लागि गरिने स्तुति मन्त्र हो । 

(वसंततिलका)

अव्यादजोऽङ्घ्रि मणिमांस्तव जान्वथोरू

यज्ञोऽच्युतः कटितटं जठरं हयास्यः ।

हृत् केशवस्त्वदुर ईश इनस्तु कण्ठं

विष्णुर्भुजं मुखमुरुक्रम ईश्वरः कम् ।। १०।६।२२

३४) यो मन्त्र वर प्राप्तिका लागि हो । अनिरुध्दसितको सहबासले उषाको गर्भ रहेको थाहा पाएर द्वारपालहरुले वाणसुरलाई बताएको कुरा हो । 

व्यसनं तेऽपकर्षामि त्रिलोक्यां यदि भाव्यते ।

तमानेष्ये नरं यस्ते मनोहर्ता तमादिश ।। १०।६२।१८

३४) यो मन्त्र सबै किसिमको आपत्तिको निवाणार्थ हो । जरासन्धको झ्यालखानबाट छुटेका राजाहरुले गरेको श्रीकृष्ण स्तुति हो । 

कृष्णाय वासुदेवाय हरये परमात्मने ।

प्रणतक्लेशनाशाय गोविन्दाय नमो नमः ।। १०।७३।१६

३५) यो मन्त्र दरिद्रता नाशको लागि हो । नवयोगेश्वर कर भाजनले बताएको मन्त्र हो । 

( वसंततिलका )

ध्येयं सदा परिभवघ्नमभीष्टदोहं

तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।

भृत्यार्तिहं प्रणतपाल भवाब्धिपोतं

वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ।। ११।५।३३

३६) यो मन्त्र विद्या प्राप्तिको लागि हो । मार्कण्डेय मुनिको भनाइ हो ।

नमः शिवाय शान्ताय सत्त्वाय प्रमृडाय च ।

रजोजुषेऽप्यघोराय नमस्तुभ्यं तमोजुषे ।। १२।१०।१७

३७) यो सरणागति मन्त्र हो । सूतजीले अन्तिम अध्यायमा बताउनु भएको । 

भवे भवे यथा भक्तिः पादयोस्तव जायते ।

तथा कुरुष्व देवेश नाथस्त्वं नो यतः प्रभो ।। १२।१३।२२ 

३८) यो मन्त्र दुःखशान्तिको लागि हो । भागवतको अन्तिम श्लोक हो । 

नामसङ्कीर्तनं यस्य सर्वपापप्रणाशनम् ।

प्रणामो दुःखशमनस्तं नमामि हरिं परम् ।। १२।१३।२३

३९) यो मन्त्र मायामोह निवारणका लागि हो ।

संसारसागरे मग्नं दीनं मां करुणानिधे ।

कर्ममोहगृहीताङ्गं मामुद्धर मामुद्धर भवार्णवात् ।। २७ ।। महा० ६।२७

ॐ अध्यात्म ज्ञान भण्डार ॐ

🏠 होममा जानुहोस् माथि जानुहोस् ↑