श्रीमद्भागवत महापुराण
द्वादश स्कन्धः – पञ्चमोऽध्यायः
(अन्तिम ब्रह्मोपदेश)
शुक उवाच –
अत्रानुवण्र्यतेऽभीक्ष्णं विश्वात्मा भगवान् हरिः ।
यस्य प्रसादजो ब्रह्मा रुद्रः क्रोधसमुद्भवः ।। १ ।।
नेपाली भावानुवाद — श्रीशुकदेवजीले भन्नुभयो– हे राजन्! यस भागवत महापुराणमा मैले पटक–पटक विश्वात्मा भगवान् श्रीहरिको वर्णन गरेको छु, जसको कृपाबाट ब्रह्माजी उत्पन्न हुनुभयो र जसको क्रोधबाट रुद्र प्रकट हुनुभयो ।।१।।
त्वं तु राजन् मरिष्येति पशुबुद्धिमिमां जहि ।
न जातः प्रागभूतोऽद्य देहवत्त्वं न नङ्क्ष्यसि ।। २ ।।
नेपाली भावानुवाद — हे राजन्! “म मर्नेछु“ भन्ने यो पशु जस्तो बुद्धिलाई त्यागिदेऊ। शरीर जस्तै तिमी पहिले नजन्मिएको र अहिले जन्मिएको होइनौ, त्यसैले शरीर नष्ट भए पनि तिमी नष्ट हुने छैनौ ।।२।।
न भविष्यसि भूत्वा त्वं पुत्रपौत्रादिरूपवान् ।
बीजाङ्कुरवद् देहादेव्र्यतिरिक्तो यथानलः ।। ३ ।।
नेपाली भावानुवाद — तिमी पहिले नभएर अहिले जन्मिएका छोरा–नाति जस्ता शरीर हौइनौ। जसरी बीउबाट अङ्कुर र काठबाट आगो भिन्न हुन्छ, त्यसरी नै तिमी यो शरीर र यसका विकारहरूभन्दा भिन्न छौ ।।३।।
स्वप्ने यथा शिरश्छेदं पञ्चत्वाद्यात्मनः स्वयम् ।
यस्मात्पश्यति देहस्य तत आत्मा ह्यजोऽमरः ।। ४ ।।
नेपाली भावानुवाद — जसरी स्वप्नमा आफ्नो शिर काटिएको वा आफ्नो मृत्यु भएको देख्ने व्यक्ति त्यस दृश्यभन्दा भिन्न र जीवित हुन्छ, त्यसै गरी शरीरको अवस्थालाई देख्ने साक्षी आत्मा जन्मरहित र अमर छ ।।४।।
घटे भिन्ने यथाऽऽकाश आकाशः स्याद् यथा पुरा ।
एवं देहे मृते जीवो ब्रह्म सम्पद्यते पुनः ।। ५ ।।
नेपाली भावानुवाद — जसरी घैँटो फुटेपछि त्यहाँ भित्रको आकाश पहिलेकै महाआकाशमा विलीन हुन्छ, त्यसरी नै देहको अभिमान छुटेपछि जीव पुनः आफ्नै ब्रह्म स्वरूपमा स्थित हुन्छ ।।५।।
मनः सृजति वै देहान् गुणान् कर्माणि चात्मनः ।
तन्मनः सृजते माया ततो जीवस्य संसृतिः ।। ६ ।। नेपाली भावानुवाद — वास्तवमा मनले नै शरीर, गुण र कर्महरूको सृष्टि गर्दछ। त्यो मनलाई मायाले उत्पन्न गर्दछ र त्यही मनका कारण जीवले जन्म–मृत्युको संसार भोग्नुपर्दछ ।।६।।
स्नेहाधिष्ठानवत्र्यग्नि संयोगो यावदीयते ।
ततो दीपस्य दीपत्वमेवं देहकृतो भवः ।
रजःसत्त्वतमोवृत्त्या जायतेऽथ विनश्यति ।। ७ ।।
नेपाली भावानुवाद — जबसम्म तेल, आधार, बत्ती र आगोको संयोग रहन्छ, तबसम्म दियो बलिरहन्छ। त्यसै गरी कर्म, मन र गुणहरूको संयोगले यो संसार चक्र चलिरहन्छ र सत्त्व, रज, तम गुणको प्रभावले शरीरको जन्म र विनाश भइरहन्छ ।।७।।
न तत्रात्मा स्वयंज्योतिर्यो व्यक्ताव्यक्तयोः परः ।
आकाश इव चाधारो ध्रुवोऽनन्तोपमस्ततः ।। ८ ।।
नेपाली भावानुवाद — तर आत्मा स्वयं प्रकाशमान छ, जो व्यक्त र अव्यक्त (प्रकृति) भन्दा पर छ। यो आकाश जस्तै सबैको आधार, अचल, अनन्त र उपमारहित छ ।।८।।
एवमात्मानमात्मस्थमात्मनैवामृश प्रभो ।
बुद्ध्यानुमानगर्भिण्या वासुदेवानुचिन्तया ।। ९ ।।
नेपाली भावानुवाद — हे महाराज! यसरी बुद्धि, विचार र भगवान् वासुदेवको निरन्तर चिन्तनद्वारा आफ्नो हृदयमा रहेको परमात्मालाई आफैँले अनुभव गर ।।९।।
चोदितो विप्रवाक्येन न त्वां धक्ष्यति तक्षकः ।
मृत्यवो नोपधक्ष्यन्ति मृत्यूनां मृत्युमीश्वरम् ।। १० ।।
नेपाली भावानुवाद — ब्राह्मणको श्रापद्वारा पठाइएको तक्षक नागले तिमीलाई डढाउन (मार्न) सक्ने छैन। किनभने तिमी मृत्युको पनि मृत्यु र सबैका ईश्वर परमात्मामा स्थित भइसकेका छौ, जसलाई मृत्युले छुन सक्दैन ।।१०।।
अहं ब्रह्म परं धाम ब्रह्माहं परमं पदम् ।
एवं समीक्ष्यन्नात्मानमात्मन्याधाय निष्कले ।। ११ ।।
नेपाली भावानुवाद — “म ब्रह्म हुँ, म परम धाम हुँ र म नै परम पद ब्रह्म हुँ“— यसरी आफूलाई शुद्ध, निर्विकार र अविनाशी परमात्मामा विलीन गराऊ ।।११।।
दशन्तं तक्षकं पादे लेलिहानं विषाननैः ।
न द्रक्ष्यसि शरीरं च विश्वं च पृथगात्मनः ।। १२ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब तिमी आत्मस्वरूपमा स्थित हुनेछौ, तब तिम्रो गोडामा विषालु जिब्रो लपलपाउँदै तक्षकले डसे पनि तिमीले न त्यो शरीरलाई देख्नेछौ, न यो संसारलाई नै आफ्नो आत्माभन्दा भिन्न देख्नेछौ ।।१२।।
एतत्ते कथितं तात यथाऽऽत्मा पृष्टवान् नृप ।
हरेर्विश्वात्मनश्चेष्टां किं भूयः श्रोतुमिच्छसि ।। १३ ।।
नेपाली भावानुवाद — हे राजन्! तिमीले आत्माको बारेमा जे सोधेका थियौ, त्यो मैले तिमीलाई बताएँ। साथै विश्वात्मा श्रीहरिको लीला पनि सुनाएँ। अब तिमी अरू के सुन्न चाहन्छौ? ।।१३।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां
द्वादशस्कन्धे ब्रह्मोपदेशो नाम पंचमोऽध्यायः ।। ५ ।।
No comments:
Post a Comment