सच्चिदानन्दरूपाय
विश्वोत्पत्त्यादिहेतवे ।
तापत्रयविनाशाय
श्रीकृष्णाय वयं नुमः ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः सच्चिदानन्दस्वरूप भगवान् श्रीकृष्णलाई हामी नमस्कार गर्दछौं,
जसले
जगत्को उत्पत्ति, स्थिति र विनाश गर्नुहुन्छ तथा आध्यात्मिक, आधिदैविक
र आधिभौतिक तीनै प्रकारका तापलाई विनाश गर्नुहुन्छ ॥ १ ॥
यं
प्रव्रजन्तमनुपेतमपेतकृत्यं द्वैपायनो विरहकातर आजुहाव ।
पुत्रेति तन्मयतया
तरवोऽभिनेदुस्तं सर्वभूतहृदयं मुनिमानतोऽस्मि ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः जुन बखत श्रीशुकदेवजीको यज्ञउपवीत संस्कार पनि भएको थिएन र
लौकिक-वैदिक कर्म अनुष्ठानको अवसर पनि आएको थिएन, त्यस बेला
सम्पूर्ण कर्म त्यागेर उहाँ एक्लै वनतिर लाग्नुभएको देखेर पिता महर्षि व्यासजी
विरहले व्याकुल हुँदै "ए छोरा! ए छोरा!" भनेर कराउन लाग्नुभयो। त्यति
बेला तन्मय भएका वृक्षहरूले शुकदेवजीका तर्फबाट प्रतिध्वनि दिए। त्यस्ता
सर्वभूतहृदयस्वरूप महामुनि श्रीशुकदेवलाई म नमस्कार गर्दछु ॥ २ ॥
नैमिषे
सूतमासीनमभिवाद्य महामतिम् ।
कथामृत रसास्वादकुशलः
शौनकोऽब्रवीत् ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः एकपटक नैमिषारण्य क्षेत्रमा सुखपूर्वक विराजमान भएका महामति
सूतजीलाई अभिवादन गर्दै कथाको रसास्वादन गर्नमा कुशल शौनक मुनिले सोधे ॥ ३ ॥
अज्ञानध्वान्तविध्वंसकोटिसूर्यसमप्रभ
।
सूताख्याहि
कथासारं मम कर्णरसायनम् ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः हे सूतजी! तपाईं अज्ञानरूपी अन्धकारलाई नाश गर्नका लागि करोडौँ
सूर्यसमान तेजस्वी हुनुहुन्छ। मेरा कानका लागि अमृतसमान आनन्ददायक कथाको सार
सुनाउनुहोस् ॥ ४ ॥
भक्तिज्ञानविरागाप्तो
विवेको वर्धते महान् ।
मायामोहनिरासश्चैव
वैष्णवैः क्रियते कथम् ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः भक्ति, ज्ञान र वैराग्यद्वारा प्राप्त हुने
महान् विवेकको वृद्धि कसरी हुन्छ र वैष्णवहरूले यो मायाजनित मोहबाट कसरी छुटकारा
पाउँछन्? ॥ ५ ॥
इह घोरे कलौ
प्रायो जीवश्चासुरतां गतः ।
क्लेशाक्रान्तस्य
तस्यैव शोधने किं परायणम् ॥ ६ ॥
नेपाली भावानुवादः यस घोर कलियुगमा जीवहरू प्रायः आसुरी स्वभावका भएका छन्।
विभिन्न क्लेशले आक्रान्त भएका ती जीवहरूको शुद्धिका लागि सर्वोत्तम उपाय के हो?
सो
बताउनुहोस् ॥ ६ ॥
श्रेयसां यद्
भवेत् श्रेयः पावनानां च पावनम् ।
कृष्णप्राप्तिकरं
शश्वत् साधनं तद्वदाधुना ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः हे सूतजी! कल्याणकारी साधनहरूमध्ये पनि सर्वोत्तम र पवित्र
गर्नेहरूमध्ये पनि अति पवित्र तथा श्रीकृष्ण प्राप्ति गराउने शाश्वत साधन के हो?
कृपया
भन्नुहोस् ॥ ७ ॥
चिन्तामणिर्लोकसुखं
सुरद्रुः स्वर्गसंपदम् ।
प्रयच्छति
गुरुः प्रीतो वैकुण्ठं योगिदुर्लभम् ॥ ८ ॥
नेपाली भावानुवादः चिन्तामणिले केवल लौकिक सुख दिन सक्छ र कल्पवृक्षले स्वर्गको
सम्पत्ति दिन सक्छ। तर गुरुदेव प्रसन्न हुनुभयो भने योगीहरूलाई पनि दुर्लभ हुने
भगवान्को नित्य वैकुण्ठ धाम प्रदान गर्न सक्नुहुन्छ ॥ ८ ॥
प्रीतिः शौनक
चित्ते ते ह्यतो वच्मि विचार्य च ।
सर्वसिद्धान्तनिष्पन्नं
संसारभयनाशनम् ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः सूतजी भन्नुहुन्छ– हे शौनक! तिम्रो हृदयमा
भगवान्प्रति प्रेम छ, त्यसैले म राम्ररी विचार गरेर सम्पूर्ण सिद्धान्तको निष्कर्ष
सुनाउँछु, जसले जन्म-मृत्युको भयलाई नाश गर्दछ ॥ ९ ॥
भक्त्योघवर्धनं
यच्च कृष्णसंतोषहेतुकम् ।
तदहं
तेऽभिधास्यामि सावधानतया शृणु ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः जसले भक्तिको प्रवाहलाई बढाउँछ र जुन भगवान् श्रीकृष्णको
प्रसन्नताको कारण पनि छ, त्यही साधन म बताउँछु, सावधान
भएर सुन ॥ १० ॥
कालव्यालमुखाग्रासत्रासनिर्णाशहेतवे
।
श्रीमद्भागवतं
शास्त्रं कलौ कीरेण भाषितम् ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः कलियुगका जीवहरूलाई कालरूपी सर्पको मुखको गाँस बन्ने डरबाट
छुटकारा दिलाउनका लागि श्रीशुकदेवजीले श्रीमद्भागवत शास्त्रको उपदेश गर्नुभएको हो
॥ ११ ॥
एतस्मादपरं
किंचिन्मनःशुद्ध्यै न विद्यते ।
जन्मान्तरे
भवेत् पुण्यं तदा भागवतं लभेत् ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः मनको शुद्धिका लागि योभन्दा उत्तम साधन अरू कुनै छैन। जब
जन्म-जन्मान्तरको पुण्य उदय हुन्छ, तब मात्र मानिसले भागवत शास्त्र श्रवण
गर्ने अवसर प्राप्त गर्दछ ॥ १२ ॥
परीक्षिते
कथां वक्तुं सभायां संस्थिते शुके ।
सुधाकुंभं
गृहीत्वैव देवास्तत्र समागमन् ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः जब परीक्षित महाराजलाई कथा सुनाउनका लागि शुकदेवजी सभामा
विराजमान हुनुभएको थियो, त्यस बेला अमृतको कलश लिएर देवताहरू
त्यहाँ आए ॥ १३ ॥
शुकं
नत्वावदन् सर्वे स्वकार्यकुशलाः सुराः ।
कथासुधां
प्रयच्छस्व गृहीत्वैव सुधामिमान् ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः आफ्नो कार्य सिद्ध गर्न सिपालु ती देवताहरूले शुकदेवजीलाई
नमस्कार गरेर भने– "तपाईं यो स्वर्गको अमृत लिनुहोस् र
हामीलाई कथारूपी अमृत प्रदान गर्नुहोस्" ॥ १४ ॥
एवं विनिमये
जाते सुधा राज्ञा प्रपीयताम् ।
प्रपास्यामो
वयं सर्वे श्रीमद्भागवतामृतम् ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी साटासाट भएपछि राजाले यो स्वर्गको अमृत पान गरुन् र हामी
सबै श्रीमद्भागवतको कथामृत पान गर्नेछौँ ॥ १५ ॥
क्व सुधा क्व
कथा लोके क्व काचः क्व मणिर्महान् ।
ब्रह्मरातो
विचार्यैवं तदा देवाञ्जहास ह ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः कहाँको त्यो तुच्छ अमृत, कहाँ यो
महान् भागवत कथा! कहाँ काँच र कहाँ महामूल्यवान् मणि! यस्तो विचार गरेर शुकदेवजीले
ती देवताहरूको उपहास गर्नुभयो ॥ १६ ॥
अभक्तान्
तांश्च विज्ञाय न ददौ स कथामृतम् ।
श्रीमद्भागवती
वार्ता सुराणामपि दुर्लभा ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः देवताहरूलाई भक्तिहीन ठानेर शुकदेवजीले उनीहरूलाई कथामृत पान
गराउनुभएन। त्यसैले यो श्रीमद्भागवतको चर्चा देवताहरूलाई पनि दुर्लभ छ ॥ १७ ॥
राज्ञो
मोक्षं तथा वीक्ष्य पुरा धातापि विस्मितः ।
सत्यलोकं
तुलां बद्ध्वा तोलयत् साधनान्यजः ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः भागवत कथा श्रवणबाट राजा परीक्षितले मोक्ष प्राप्त गरेको देखेर
पहिले ब्रह्माजी पनि विस्मित हुनुभयो। उहाँले सत्यलोकमा तराजु राखेर सबै साधनहरूको
तौल गर्नुभयो ॥ १८ ॥
लघून्यन्यानि
जातानि गौरवेणेदं महत् ।
तदा ऋषिगणाः
सर्वे विस्मयं परमं ययुः ॥ १९ ॥
नेपाली भावानुवादः तौल्दा अरू सबै साधनहरू र शास्त्रहरू हलुका भए, तर
आफ्नो महिमाका कारण भागवत नै सबैभन्दा गह्रौँ देखियो। यो देखेर सबै ऋषिहरू अत्यन्त
आश्चर्यचकित भए ॥ १९ ॥
मेनिरे
भगवद्रूपं शास्त्रं भागवतं कलौ ।
पठनात्
श्रवणात् सद्यो वैकुण्ठफलदायकम् ॥ २० ॥
नेपाली भावानुवादः यसै कारण ऋषिहरूले कलियुगमा भागवत शास्त्रलाई साक्षात्
भगवान्कै स्वरूप माने, जसको पठन र श्रवणले तत्कालै वैकुण्ठ फल
प्रदान गर्दछ ॥ २० ॥
सप्ताहेन
श्रुतं चैतत् सर्वथा मुक्तिदायकम् ।
सनकाद्यैः
पुरा प्रोक्तं नारदाय दयापरैः ॥ २१ ॥
नेपाली भावानुवादः सप्ताह विधिले श्रवण गरिएको यो भागवत सबै प्रकारले मुक्तिदायक
छ। पूर्वकालमा दयालु सनकादि कुमारहरूले देवर्षि नारदलाई यो विधि सुनाउनुभएको थियो
॥ २१ ॥
यद्यपि
ब्रह्मसंबंधात् श्रुतमेतत् सुरर्षिणा ।
सप्ताहश्रवणविधिः
कुमारैस्तस्य भाषितः ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः यद्यपि देवर्षि नारदले ब्रह्माजीको सम्बन्धबाट पहिल्यै यो
भागवत सुनिसक्नुभएको थियो, तर सप्ताह श्रवणको विधि भने सनकादि
कुमारहरूले उहाँलाई बताउनुभएको हो ॥ २२ ॥
लोकविग्रहमुक्तस्य
नारदस्यास्थिरस्य च ।
विधिश्रवे
कुतः प्रीतिः संयोगः कुत्र तैः सह ॥ २३ ॥
नेपाली भावानुवादः शौनकजीले सोधे– सांसारिक बन्धनबाट मुक्त र एक ठाउँमा
स्थिर नरहने नारदजीको ती कुमारहरूसँग कहाँ भेट भयो र विधिपूर्वक कथा श्रवणमा कसरी
प्रेम जाग्यो? ॥ २३ ॥
अत्र ते
कीर्तयिष्यामि भक्तियुक्तं कथानकम् ।
शुकेन मम
यत्प्रोक्तं रहः शिष्यं विचार्य च ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः सूतजीले भन्नुभयो– अब म यस विषयमा एउटा भक्तिपूर्ण
कथा सुनाउँछु, जुन शुकदेवजीले मलाई आफ्नो एकान्तको शिष्य ठानेर रहस्यका रूपमा
बताउनुभएको थियो ॥ २४ ॥
एकदा हि
विशालायां चत्वार ऋषयोऽमलाः ।
सत्सङ्गार्थं
समायाता ददृशुस्तत्र नारदम् ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः एक पटक बदरिकाश्रम (विशालापुरी) मा पवित्र हृदय भएका चारैजना
ऋषिहरू सत्सङ्गका लागि आएका बेला उनीहरूले त्यहाँ नारदजीलाई देखे ॥ २५ ॥
कथं ब्रह्मन्
दीनमुखं कुतश्चिन्ताुरो भवान् ।
त्वरितं
गम्यते कुत्र कुतश्चागमनं तव ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः सनकादि कुमारहरूले सोधे–हे ब्रह्मन्!
तपाईंको अनुहार किन मलीन देखिएको छ? तपाईं के कारणले चिन्तित
हुनुहुन्छ? यति छिटो कता जान लाग्नुभएको हो र कहाँबाट आउनुभयो? ॥ २६
॥
इदानीं
शून्यचित्तोऽसि गतवित्तो यथा जनः ।
तवेदं
मुक्तसङ्गस्य नोचितं वद कारणम् ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः यतिबेला तपाईं धन लुटिएको व्यक्तिजस्तै शून्य चित्तको
देखिनुहुन्छ। तपाईं जस्तो विरक्त महापुरुषका लागि यो सुहाउने कुरा होइन, त्यसैले
यसको कारण भन्नुहोस् ॥ २७ ॥
अहं तु
पृथिवीं यातो ज्ञात्वा सर्वोत्तममिति ।
पुष्करं च
प्रयागं च काशीं गोदावरीं तथा ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः नारदजीले भन्नुभयो–म पृथ्वीलाई सर्वोत्तम लोक मानेर
यहाँ आएको थिएँ। मैले पुष्कर, प्रयाग, काशी,
गोदावरी
तथा ॥ २८ ॥
हरिक्षेत्रं
कुरुक्षेत्रं श्रीरङ्गं सेतुबन्धनम् ।
एवमादिषु
तीर्थेषु भ्रममाण इतस्ततः ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः हरिक्षेत्र (हरिद्वार), कुरुक्षेत्र,
श्रीरङ्ग
र सेतुबन्ध आदि तीर्थहरूमा यताउति भ्रमण गरेँ ॥ २९ ॥
नापश्यं
कुत्रचित् शर्म मनस्संतोषकारकम् ।
कलिनाधर्ममित्रेण
धरेयं बाधिताधुना ॥ ३० ॥
नेपाली भावानुवादः तर कतै पनि मनलाई सन्तोष दिने सुख र शान्ति देखिनँ। अहिले यो
पृथ्वी अधर्मको मित्र कलियुगद्वारा पीडित छ ॥ ३० ॥
सत्यं नास्ति
तपः शौचं दया दानं न विद्यते ।
उदरंभरिणो
जीवा वराकाः कूटभाषिणः ॥ ३१ ॥
नेपाली भावानुवादः अहिले यहाँ सत्य, तपस्या, पवित्रता, दया र दान केही पनि छैन। बिचरा जीवहरू केवल पेट पाल्नमा व्यस्त छन् र झूटो बोल्ने भएका छन् ॥ ३१ ॥
मन्दाः
सुमन्दमतयो मन्दभाग्या हि उपद्रुताः ।
पाखण्डनिरताः
संतो विरक्ताः सपरिग्रहाः ॥ ३२ ॥
नेपाली भावानुवादः मानिसहरू मन्दबुद्धि, भाग्यहीन र अनेक उपद्रवले
घेरिएका छन्। साधु भनिएकाहरू पाखण्डमा लागेका छन् भने विरक्त भनिएकाहरूले पनि
परिवार र सम्पत्ति जोडेर बसेका छन् ॥ ३२ ॥
तरुणीप्रभुता
गेहे श्यालको बुद्धिदायकः ।
कन्याविक्रयिणो
लोभाद् दंपतीनां च कल्कनम् ॥ ३३ ॥
नेपाली भावानुवादः घरमा स्त्रीको शासन चल्छ, सालो
सल्लाहकार भएको छ। लोभका कारण मानिसहरू छोरी बेच्न थालेका छन् र श्रीमान्-श्रीमतीबीच
सधैँ कलह भइरहन्छ ॥ ३३ ॥
आश्रमा
यवनैरुद्धास्तीर्थानि सरितस्तथा ।
देवतायतनान्यत्र
दुष्टैर्नष्टानि भूरिशः ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः आश्रम, तीर्थ र नदीहरूमा दुष्टहरूको अधिकार
भएको छ। यहाँका धेरैजसो मन्दिरहरू दुष्टहरूले नष्ट गरिसकेका छन् ॥ ३४ ॥
न योगी
नैव सिद्धो वा न ज्ञानी सत्क्रियो नरः ।
कलिदावानलेनाद्य
साधनं भस्मतां गतम् ॥ ३५ ॥
नेपाली भावानुवादः अहिले न कुनै योगी छन्, न सिद्ध,
न
ज्ञानी, न त सत्कर्म गर्ने मानिस नै छन्। कलिरूपी डढेलोले अहिले सबै
साधनहरू डढेर खरानी भएका छन् ॥ ३५ ॥
अट्टशूला
जनपदाः शिवशूला द्विजातयः ।
कामिन्यः
केशशूलिन्यः संभवन्ति कलौ इह ॥ ३६ ॥
नेपाली भावानुवादः शहरहरू अन्न बेच्ने थलो बनेका छन्, ब्राह्मणहरू
जीविकाका लागि वेद बेच्छन् र स्त्रीहरू केवल शारीरिक श्रृङ्गार र व्यभिचारमा
लागेका छन् ॥ ३६ ॥
एवं
पश्यन् कलेर्दोषान् पर्यटन् अवनीमहनम् ।
यामुनं
तटमापन्नो यत्र लीला हरेरभूत् ॥ ३७ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी कलियुगका दोषहरू हेर्दै पृथ्वी भ्रमण गर्दा म यमुनाको
किनारामा आइपुगेँ, जहाँ भगवान्का अनेकौँ लीलाहरू भएका थिए ॥ ३७ ॥
तत्राश्चर्यं
मया दृष्टं श्रूयतां तन्मुनीश्वराः ।
एका
तु तरुणी तत्र निषण्णा खिन्नमानसा ॥ ३८ ॥
नेपाली भावानुवादः हे मुनीश्वरहरू! त्यहाँ मैले एउटा ठूलो आश्चर्य देखेँ, सुन्नुहोस्।
त्यहाँ एउटी तरुणी स्त्री अत्यन्तै खिन्न मन लिएर बसिरहेकी थिइन् ॥ ३८ ॥
वृद्धौ
द्वौ पतितौ पार्श्वे निःश्वसन्तौ अचेतनौ ।
शुश्रूषन्ती
प्रबोधन्ती रुदती च तयोः पुरः ॥ ३९ ॥
नेपाली भावानुवादः उनको छेउमा दुईजना वृद्ध पुरुष अचेत अवस्थामा लामो सास फेर्दै
लडिरहेका थिए। ती सुन्दरी उनीहरूको सेवा गर्दै, ब्युँझाउन
खोज्दै र उनीहरूका अगाडि रोइरहेकी थिइन् ॥ ३९ ॥
दशदिक्षु
निरीक्षन्ती रक्षितारं निजं वपुः ।
वीज्यमाना
शतस्त्रीभिर्बोध्यमाना मुहुर्मुहुः ॥ ४० ॥
नेपाली भावानुवादः आफ्नो रक्षा गर्ने कोही भेटिएला कि भनी उनी दशै दिशातिर
हेरिरहेकी थिइन्। सयौँ स्त्रीहरूले उनलाई पङ्खा हम्किरहेका थिए र पटक-पटक
सम्झाइरहेका थिए ॥ ४० ॥
दृष्ट्वा
दूराद् गतः सोऽहं कौतुकेन तदन्तिकम् ।
मां
दृष्ट्वा चोत्थिता बाला विह्वला चाब्रवीद् वचः ॥ ४१ ॥
नेपाली भावानुवादः मैले टाढैबाट त्यो दृश्य देखेकाले कौतूहल जागेर आयो र म
उनीहरूको नजिक गएँ। मलाई देखेपछि ती स्त्री उठेर विह्वल हुँदै भन्न लागिन् ॥ ४१ ॥
बालोवाच–
भो
भोः साधो क्षणं तिष्ठ मच्चिन्तामपि नाशय ।
दर्शनं
तव लोकस्य सर्वथाघहरं परम् ॥ ४२ ॥
नेपाली भावानुवादः युवतीले भनिन्— हे साधु! एकछिनका लागि भए पनि
रोकिनुहोस् र मेरो चिन्ता नाश गरिदिनुहोस्; किनकि तपाईं
जस्ता साधुको दर्शनले संसारका सबै प्रकारका पापहरू नाश गरिदिन्छन् ॥ ४२ ॥
बहुधा
तव वाक्येन दुःखशान्तिर्भविष्यति ।
यदा
भाग्यं भवेद् भूरि भवतो दर्शनं तदा ॥ ४३ ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईंको थोरै बोलीले मात्र पनि मेरो दुःखमा केही शान्ति
मिल्नेछ। जब मानिसको ठूलो भाग्यको उदय हुन्छ, अनि मात्र
तपाईं जस्ता साधुको दर्शन मिल्दछ ॥ ४३ ॥
नारद उवाच –
कासि त्वं कौ इमौ चेमा नार्यः काः पद्मलोचनाः ।
वद
देवि सविस्तारं स्वस्य दुःखस्य कारणम् ॥ ४४ ॥
नेपाली भावानुवादः नारदजी भन्नुहुन्छ— त्यसपछि मैले ती स्त्रीलाई सोधेँ—
हे
देवि! तिमी को हौ? यी वृद्ध पुरुषहरू को हुन्? तिम्रो अगाडि
उभिएका यी कमलनयनी देवीहरू को हुन्? देवि! तिम्रो दुःखको कारण के हो?
मलाई
विस्तारपूर्वक बताऊ ॥ ४४ ॥
बालोवाच–
अहं
भक्तिरिति ख्याता इमौ मे तनयौ मतौ ।
ज्ञानवैराग्यनामानौ
कालयोगेन जर्जरौ ॥ ४५ ॥
नेपाली भावानुवादः युवतीले भनिन्— मेरो नाम भक्ति हो। यी ज्ञान र वैराग्य
नाम गरेका मेरा दुई छोरा हुन्। समयको प्रभावले गर्दा मेरा छोराहरू बुढा (जर्जर) भए
॥ ४५ ॥
गङ्गाद्याः
सरितश्चेमा मत्सेवार्थं समागताः ।
तथापि
न च मे श्रेयः सेवितायाः सुरैरपि ॥ ४६ ॥
नेपाली भावानुवादः यी देवीहरू गङ्गाजी आदि नदीहरू हुन्। यिनीहरू सबै मेरै सेवाका
लागि आएका हुन्। साक्षात् देवताहरू र यी नदीहरूबाट सेवा पाउँदा पनि मलाई
सुख-शान्ति मिलेको छैन ॥ ४६ ॥
इदानीं
शृणु मद्वार्तां सचित्तस्त्वं तपोधन ।
वार्ता
मे वितताप्यस्ति तां श्रुत्वा सुखमावह ॥ ४७ ॥
नेपाली भावानुवादः हे तपोधन! अब म मेरो वृत्तान्त बताउँछु, ध्यान दिएर
सुन्नुहोस्। मेरो वृत्तान्त लामो छ, त्यो सुनेर मलाई सुख प्रदान
गर्नुहोस् (समाधान दिनुहोस्) ॥ ४७ ॥
उत्पन्ना
द्रविडे साहं वृद्धिं कर्णाटके गता ।
क्वचित्
क्वचित् महाराष्ट्रे गुर्जरे जीर्णतां गता ॥ ४८ ॥
नेपाली भावानुवादः म द्रविड देशमा जन्मेकी हुँ, कर्णाटकमा
हुर्कें-बढें। महाराष्ट्रमा कतै-कतै मेरो सम्मान भयो तर गुजरातमा पुग्दा म
बुढ्यौलीले घेर्किएँ ॥ ४८ ॥
तत्र
घोरकलेर्योगात् पाखण्डैः खण्डिताङ्गका ।
दुर्बलाहं
चिरं याता पुत्राभ्यां सह मन्दताम् ॥ ४९ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यहाँ घोर कलियुगको प्रभावले गर्दा पाखण्डीहरूले मेरो
अङ्गभङ्ग गरिदिए। लामो समयसम्म यस्तो अवस्थामा रहेकाले म आफ्ना छोराहरूसहित दुर्बल
र कान्तिहीन हुन पुगेँ ॥ ४९ ॥
वृन्दावनं
पुनः प्राप्य नवीनेव सुरूपिणी ।
जाताहं
युवती सम्यक् श्रेष्ठरूपा तु सांप्रतम् ॥ ५० ॥
नेपाली भावानुवादः जब म वृन्दावन आइपुगेँ, फेरि अत्यन्त
परमसुन्दरी र नवयुवती जस्तै भएकी छु। अहिले म उत्तम रूप भएकी युवती बनेकी छु ॥ ५०
॥
इमौ
तु शयितौ अत्र सुतौ मे क्लिश्यतः श्रमात् ।
इदं
स्थानं परित्यज्य विदेशं गम्यते मया ॥ ५१ ॥
नेपाली भावानुवादः तर मेरा अगाडि लडिरहेका यी छोराहरू थकाइले गर्दा कष्ट
भोगिरहेका छन्। अब म यो स्थान छोडेर विदेशतिर जान चाहन्छु ॥ ५१ ॥
जरठत्वं
समायातौ तेन दुःखेन दुःखिता ।
साहं
तु तरुणी कस्मात् सुतौ वृद्धौ इमौ कुतः ॥ ५२ ॥
नेपाली भावानुवादः छोराहरू बुढा भएकाले म अत्यन्त दुःखित छु। म कसरी तरुणी भएँ
अनि छोराहरू चाहिँ किन बुढा भए? ॥ ५२ ॥
त्रयाणां
सहचारित्वात् वैपरीत्यं कुतः स्थितम् ।
घटते
जरठा माता तरुणौ तनयौ इति ॥ ५३ ॥
नेपाली भावानुवादः हामी तीनैजना सँगै रहने हौं, तर यो विपरीत
अवस्था कसरी आयो? आमा बुढी र छोराहरू तन्नेरी हुनुपर्नेमा यहाँ त उल्टो भयो ॥ ५३
॥
अतः
शोचामि चात्मानं विस्मयाविष्टमानसा ।
वद
योगनिधे धीमन् कारणं चात्र किं भवेत् ॥ ५४ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसैले म आश्चर्यचकित भएर आफ्नो अवस्थाप्रति दुःखी भएकी छु।
तपाईं बुद्धिमान् तथा योगनिधि हुनुहुन्छ, यसको कारण के हो बताइदिनुहोस् ॥
५४ ॥
नारद उवाच –
ज्ञानेनात्मनि पश्यामि सर्वमेतत् तवानघे ।
न
विषादस्त्वया कार्यो हरिः शं ते करिष्यति ॥ ५५ ॥
नेपाली भावानुवादः नारदजीले भन्नुभयो— हे निष्पाप (अनघे)! म मेरो
अन्तःकरणमा ज्ञानदृष्टिले तिम्रो सबै दुःखको कारण देखिरहेको छु। अब तिमीले चिन्ता
लिनु पर्दैन, श्रीहरिले तिम्रो कल्याण गर्नुहुनेछ ॥ ५५ ॥
सूत उवाच –
क्षणमात्रेण तज्ज्ञात्वा वाक्यमूचे मुनीश्वरः ॥ ५६ ॥
नेपाली भावानुवादः सूतजी भन्नुहुन्छ— एकै क्षणमा त्यसको कारण थाहा
पाएर मुनीश्वर नारदले भन्नुभयो ॥ ५६ ॥
नारद उवाच –
शृणुष्व अवहिता बाले योगोऽयं दारुणा कलिः ।
तेन लुप्तः
सदाचारो योगमार्गस्तपांसि च ॥ ५७ ॥
नेपाली भावानुवादः नारदजीले भन्नुभयो— हे बाले! ध्यान दिएर सुन,
यो
भयंकर कलिकाल हो। यस समयमा सदाचार, योगमार्ग र तपस्याहरू लोप भएर गएका छन्
॥ ५७ ॥
जना
अघासुरायन्ते शाठ्यदुष्कर्मकारिणः ।
इह
सन्तो विषीदन्ति प्रहृष्यन्ति ह्यसाधवः ॥ ५८ ॥
नेपाली भावानुवादः मानिसहरू ठगी र दुष्कर्ममा लागेर अघासुर जस्तै आसुरी स्वभावका
भएका छन्। यस संसारमा अहिले सन्त पुरुषहरू दुःखी छन् भने दुष्टहरू सुखी छन् ॥ ५८ ॥
धत्ते
धैर्यं तु यो धीमान् स धीरः पण्डितोऽथवा ।
अस्पृश्यानवलोक्येयं
शेषभारकरी धरा ॥ ५९ ॥
नेपाली भावानुवादः यस समयमा जो बुद्धिमान् पुरुष धैर्य धारण गर्दछन्, उनै
पण्डित हुन्। वर्षैपिच्छे यो पृथ्वी शेषजीका लागि भार हुँदै गएकी छिन्। अब यहाँ
मंगल कतै पनि देखिँदैन, न त यो पृथ्वी हेर्न योग्य नै बाँकी छ ॥
५९ ॥
वर्षे
वर्षे क्रमाज्जाता मङ्गलं नापि दृश्यते ।
न
त्वामपि सुतैः साकं कोऽपि पश्यति सांप्रतम् ॥ ६० ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसैले अहिले तिमी र तिम्रा छोराहरूलाई कसैले हेर्न समेत
चाहँदैनन्। विषय-वासनामा अन्धो भएका जीवहरूद्वारा उपेक्षित भएकाले तिमी जर्जर अवस्थामा रहेकी छौ ॥ ६० ॥
उपेक्षितानुरागान्धैर्जर्जरत्वेन
संस्थिता ।
वृन्दावनस्य
संयोगात् पुनस्त्वं तरुणी नवा ॥ ६१ ॥
नेपाली भावानुवादः तर वृन्दावनको संसर्ग पाएकाले तिमी फेरि नयाँ तरुणी भएकी हौ।
यो वृन्दावन धन्य छ, जहाँ भक्ति सधैँ नाचिरहन्छिन् ॥ ६१ ॥
धन्यं
वृन्दावनं तेन भक्तिर्नृत्यति यत्र च ।
अत्रेमौ
ग्राहकाभावात् न जरामपि मुञ्चतः ॥ ६२ ॥
नेपाली भावानुवादः तर यी तिम्रा छोराहरूलाई ग्रहण गर्ने (बुझ्ने) मानिसहरू कोही
छैनन्, त्यसैले यिनीहरूको बुढ्यौली हट्न सकेन। यहाँ अलिकति सुख र
शान्ति पाएकाले यिनीहरू केही समयका लागि सुतेका मात्र हुन् ॥ ६२ ॥
भक्तिरुवाच–
कथं
परीक्षिता राज्ञा स्थापितो ह्यशुचिः कलिः ।
प्रवृत्ते
तु कलौ सर्वसारः कुत्र गतो महान् ॥ ६३ ॥
नेपाली भावानुवादः भक्तिले भनिन्— महाराज परीक्षितले यो अपवित्र कलियुगलाई
किन बस्न दिएका होलान्? यो कलि लागेपछि सबै वस्तुहरूको महान् सार
कता हरायो? ॥ ६३ ॥
करुणापरेण
हरिणाप्यधर्मः कथमीक्ष्यते ।
इमं
मे संशयं छिन्धि त्वद्वाचा सुखितास्म्यहम् ॥ ६४ ॥
नेपाली भावानुवादः करुणासागर श्रीहरिले पनि यो अधर्मलाई कसरी हेरेर बस्नुभएको
होला? मेरो यो संशय हटाइदिनुहोस्। तपाईंका वचन सुनेर मलाई धेरै
शान्ति मिलेको छ ॥ ६४ ॥
नारद
उवाच – यदि पृष्टस्त्वया बाले प्रेमतः श्रवणं कुरु ।
सर्वं
वक्ष्यामि ते भद्र कश्मलं ते गमिष्यति ॥ ६५ ॥
नेपाली भावानुवादः नारदजी भन्नुहुन्छ— हे बाले! यदि तिमीले सोध्यौ भने
प्रेमपूर्वक सुन, म सबै कुरा बताउँछु। यो सुनेपछि तिम्रो दुःख हट्नेछ ॥ ६५ ॥
यदा
मुकुन्दो भगवान् क्ष्मां त्यक्त्वा स्वपदं गतः ।
तद्दिनात्
कलिरायातः सर्वसाधनबाधकः ॥ ६६ ॥
नेपाली भावानुवादः जुन दिन भगवान् श्रीकृष्ण यस पृथ्वीलाई छोडेर आफ्नो धाममा
जानुभयो, त्यही दिनदेखि सबै साधनाहरूमा बाधा पुर्याउने यो कलियुग आएको
हो ॥ ६६ ॥
दृष्टो
दिग्विजये राज्ञा दीनवत् शरणं गतः ।
न
मया मारणीयोऽयं सारङ्ग इव सारभुक् ॥ ६७ ॥
नेपाली भावानुवादः दिग्विजयको समयमा राजा परीक्षितले यसलाई देख्नुभएको थियो। तर
यो दीन भएर शरणमा आएकाले भ्रमर जस्तै सार ग्रहण गर्ने राजाले यसलाई मार्नुभएन ॥ ६७
॥
यत्फलं
नास्ति तपसा न योगेन समाधिना ।
तत्फलं
लभते सम्यक् कलौ केशवकीर्तनात् ॥ ६८ ॥
नेपाली भावानुवादः जुन फल तपस्या, योग वा समाधिबाट समेत प्राप्त हुँदैन,
त्यो
फल कलियुगमा भगवान् केशवको कीर्तन गर्नाले पूर्ण रूपमा प्राप्त हुन्छ ॥ ६८ ॥
एकाकारं
कलिं दृष्ट्वा सारवत्सारनीरसम् ।
विष्णुरातः
स्थापितवान् कलिजानां सुखाय च ॥ ६९ ॥
नेपाली भावानुवादः कलियुग दोषयुक्त भए तापनि यसमा यस्तो महान् गुण (कीर्तनको
महिमा) देखेर कलियुगका मानिसहरूको सुख र हितका लागि राजा परीक्षितले यसलाई बस्न
अनुमति दिनुभयो ॥ ६९ ॥
कुकर्माचरणात्सारः
सर्वतो निर्गतोऽधुना ।
पदार्थाः
संस्थिता भूमौ बीजहीनास्तुषा यथा ॥ ७० ॥
नेपाली भावानुवादः मानिसहरू कुकर्ममा लागेका कारण सबै वस्तुको सार अहिले
हराइसकेको छ। पृथ्वीका सम्पूर्ण पदार्थहरू गेडा नभएका भुस जस्तै भएका छन् ॥ ७० ॥
विप्रैर्भागवती
वार्ता गेहे गेहे जने जने ।
कारिता
कणलोभेन कथासारस्ततो गतः ॥ ७१ ॥
नेपाली भावानुवादः ब्राह्मणहरूले धनको लोभमा परेर घर-घरमा र व्यक्ति-व्यक्तिमा
कथा सुनाउन थाले, त्यसैले भागवत कथाको सार हराएर गयो ॥ ७१ ॥
अत्युग्रभूरिकर्माणो
नास्तिका रौरवा जनाः ।
तेऽपि
तिष्ठन्ति तीर्थेषु तीर्थसारस्ततो गतः ॥ ७२ ॥
नेपाली भावानुवादः तीर्थहरूमा अत्यन्त घोर पापकर्म गर्ने नास्तिक र नारकी
मानिसहरू बस्न थाले, त्यसैले तीर्थको महिमा पनि हराउँदै गएको छ ॥ ७२ ॥
कामक्रोधमहालोभतृष्णाव्याकुलचेतसः
।
तेऽपि
तिष्ठन्ति तपसि तपःसारस्ततो गतः ॥ ७३ ॥
नेपाली भावानुवादः काम, क्रोध, लोभ र
तृष्णाले व्याकुल भएका मानिसहरूले तपस्याको आडम्बर गर्न थालेकाले तपस्याको सार पनि
हराइसकेको छ ॥ ७३ ॥
मनसश्चाजयाल्लोभाद्
दम्भात् पाखण्डसंश्रयात् ।
शास्त्रणामभ्यसनाच्चैव
ध्यानयोगफलं गतम् ॥ ७४ ॥
नेपाली भावानुवादः मन नियन्त्रणमा नहुनु, लोभ, दम्भ र
पाखण्डको आश्रय लिनु तथा शास्त्रको वास्तविक अभ्यास नगर्नाले ध्यान र योगको फल
समाप्त भयो ॥ ७४ ॥
पण्डितास्तु
कलत्रेण रमन्ते महिषा इव ।
पुत्रस्योत्पादने
दक्षा अदक्षा मुक्तिसाधने ॥ ७५ ॥
नेपाली भावानुवादः पण्डितहरू राँगा जस्तै स्त्रीभोगमा मस्त छन्। उनीहरू सन्तान
उत्पादनमा त सिपालु छन् तर मुक्तिको साधनमा भने असमर्थ छन् ॥ ७५ ॥
न हि
वैष्णवता कुत्र सम्प्रदायपुरःसरा ।
एवं
प्रलयतां प्राप्तो वस्तुसारः स्थले स्थले ॥ ७६ ॥
नेपाली भावानुवादः सम्प्रदाय अनुसारको वास्तविक वैष्णव धर्म कतै देखिँदैन। यसरी
ठाउँ-ठाउँमा सबै वस्तुको सार हराएर प्रलय जस्तै भएको छ ॥ ७६ ॥
अयं
तु युगधर्मो हि वर्तते कस्य दूषणम् ।
अतस्तु
पुण्डरीकाक्षः सहते निकटे स्थितः ॥ ७७ ॥
नेपाली भावानुवादः यो त युगको धर्म नै हो, यसमा कसैको
दोष छैन। त्यसैले भगवान् पुण्डरीकाक्ष (श्रीहरि) नजिकै रहेर पनि यो सबै सहेर
बस्नुभएको छ ॥ ७७ ॥
सूत
उवाच – इति तद्वचनं श्रुत्वा विस्मयं परमं गता ।
भक्तिरुवाच
वचो भूयः श्रूयतां तच्च शौनक ॥ ७८ ॥
नेपाली भावानुवादः सूतजी भन्नुहुन्छ— हे शौनक! नारदजीका यस्ता कुरा
सुनेर भक्ति अत्यन्त विस्मित भइन्। त्यसपछि उनले फेरि यसो भनिन्, सुन
॥ ७८ ॥
भक्तिरुवाच–
सुरर्षे
त्वं हि धन्योऽसि मद्भाग्येन समागतः ।
साधूनां
दर्शनं लोके सर्वसिद्धिकरं परम् ॥ ७९ ॥
नेपाली भावानुवादः भक्तिले भनिन्— देवर्षि! तपाईं धनय हुनुहुन्छ। मेरो
ठूलो भाग्यले तपाईं यहाँ पाल्नुभयो। यस संसारमा साधुहरूको दर्शन मात्रले पनि सबै
कुराको सिद्धि प्राप्त हुन्छ ॥ ७९ ॥
जयति जयति मायां यस्य कायाधवस्ते
वचनरचनमेकं केवलं चाकलय्य ।
ध्रुवपदमपि यातो यत्कृपातो ध्रुवोऽयं
सकलकुशलपात्रं ब्रह्मपुत्रं नतास्मि ॥ ८० ॥
नेपाली भावानुवादः हे देवर्षि! तपाईंकै उपदेश सुनेर कयाधुको गर्भमा रहेका प्रह्लादले मायामाथि विजय प्राप्त गरे। तपाईंकै कृपाले बालक ध्रुवले ध्रुवपद प्राप्त गरे। तपाईं साक्षात् ब्रह्माजीको मानसपुत्र र सबै कल्याणका भण्डार हुनुहुन्छ, तपाईंलाई म नमस्कार गर्दछु ॥ ८० ॥
इति श्रीपद्मपुराणे उत्तरखण्डे
श्रीमद्भागवतमाहात्म्ये भक्तिनारदसमागमो नाम प्रथमोऽध्यायः ॥ १ ॥
