श्रीमद्भागवत महापुराण
एकादशः स्कंधः – एकोनविंशोऽध्यायः
श्रीभगवानुवाच –
यो विद्याश्रुतसम्पन्न आत्मवान् नानुमानिकः ।
मायामात्रमिदं ज्ञात्वा ज्ञानं च मयि सन्यसेत् ।। १ ।।
भगवान् भन्नुहुन्छः जो शास्त्र र अनुभवले पूर्ण छ, उसले यो सारा संसारलाई माया (भ्रम) मात्र ठानेर त्यो सबै ज्ञानलाई ममा विसर्जन गरी शान्त हुनुपर्छ ।।१।।
ज्ञानिनस्त्वहमेवेष्टः स्वार्थी हेतुश्च संमतः ।
स्वर्गश्चैवापवर्गश्च नान्योऽर्थो मदृते प्रियः ।। २ ।।
ज्ञानी पुरुषको लागि म नै इष्ट, म नै स्वार्थ, म नै स्वर्ग र मोक्ष हुँ। म बाहेक उसलाई अरू कुनै वस्तु पनि प्रिय हुँदैन। ।।२।।
ज्ञानविज्ञानसंसिद्धाः पदं श्रेष्ठं विदुर्मम ।
ज्ञानी प्रियतमोऽतो मे ज्ञानेनासौ बिभर्ति माम् ।। ३ ।।
ज्ञान र विज्ञानले सिद्ध भई अन्तःकरण सुद्ध भएका ब्यक्तिहरूले मेरो परम पदलाई जान्दछन्, त्यसैले ज्ञानी मलाई सबैभन्दा प्यारो हुन्छ ।।३।।
तपस्तीर्थं जपो दानं पवित्राणीतराणि च ।
नालं कुर्वन्ति तां सिद्धिं या ज्ञानकलया कृता ।। ४ ।।
तपस्या, तीर्थ, जप, दान वा अन्य कुनै पनि पवित्र कार्यले त्यो सिद्धि प्राप्त हुँदैन, जुन सिद्धि ज्ञानको एक सानो अंशले प्राप्त गर्न सकिन्छ ।।४।।
एकादशः स्कन्धः– भावार्थ टीका सहितम्
तस्माज्ज्ञानेन सहितं ज्ञात्वा स्वात्मानमुद्धव ।
ज्ञानविज्ञानसम्पन्नो भज मां भक्तिभावितः ।। ५ ।।
त्यसैले हे उद्धव ! ज्ञानद्वारा आफ्नो आत्मालाई जानेर भक्तिभावका साथ मलाई भजन गर ।।५।।
ज्ञानविज्ञानयज्ञेन मामिष्ट्वाऽऽत्मानमात्मनि ।
सर्वयज्ञपतिं मां वै संसिद्धिं मुनयोऽगमन् ।। ६ ।।
प्राचीन कालका मुनिहरूले ज्ञानरुप यज्ञद्वारा आफ्नो अन्तःकरणमा म सर्वयज्ञपतिलाई पूजा गरेर नै परम सिद्धिलाई प्राप्त गरेका थिए ।।६।।
त्वय्युद्धवाऽश्रयति यस्त्रिविधो विकारो
मायान्तराऽऽपतति नाद्यपवर्गयोर्यत् ।
जन्मादयोऽस्य यदमी तव तस्य किं स्यु–
राद्यन्तयोर्यदसतोऽस्ति तदेव मध्ये ।। ७ ।।
हे उद्धव ! तिमीमा जुन जन्म–मृत्यु जस्ता त्रिविध विकार हुन् । जो वस्तुको विचमा मात्र देखिन्छन्, ती माया हुन्। यो वस्तु सुरुमा पनि देखिदैन र अन्तमा पनि देखा पर्ने हुँदैन, त्यसमा यसको कुनै सम्बन्ध नै छैन । किनकि जुन सुरु र अन्त्यमा असत्य हुन्छ भने त्यो बिचमा पनि असत्य नै हुन्छ ।।७।।
उद्धव उवाच
ज्ञानं विशुद्धं विपुलं यथैत–
द्वैराग्यविज्ञानयुतं पुराणम् ।
आख्याहि विश्वेश्वर विश्वमूर्ते
त्वद्भक्तियोगं च महद्विमृग्यम् ।। ८ ।।
उद्धव भन्नुहुन्छः हे विश्वेश्वर ! मलाई वैराग्य र विज्ञानसहितको त्यो शुद्ध सनातन ज्ञान र हजुरको भक्तियोग बताइदिनुहोस् किनकि ठुला ठुला महापुरुषहरु पनि हजुरको त्यो भक्तियोगको खोजीे गर्छन् ।।८।।
तापत्रयेणाभिहतस्य घोरे
संतप्यमानस्य भवाध्वनीश ।
पश्यामि नान्यच्छरणं तवाङ्घ्रि–
द्वन्द्वातपत्रादमृताभिवर्षात् ।। ९।।
संसारको यो (आध्यात्मिक, आधिभौतिक, आधिदैविक) घोर डरलाग्दो त्रितापले पोलिएको मलाई हजुरको चरण–कमलको छत्रछाया बाहेक अरू कुनै आश्रय लिने ठाँउ देख्दिनँ ।।९।।
हे ईश प्रभो ! यो डरलाग्दो संसार मार्गमा आध्यात्मिक, आधिदैविक र आधिभौतिक यी तीन तापले दुःख पाएको र सन्तापित भएको हुनाले अमृतको वर्षा गर्ने हजुरका दुइटा चरणरूपी छाता बाहेक शरण लिने ठाउँ मैले अरु कुनै देखेको छैन ।।९।।
दष्टं जनं संपतितं बिलेऽस्मिन्
कालाहिना क्षुद्रसुखोरुतर्षम् ।
समुद्धरैनं कृपयाऽऽपवग्र्यै–
र्वचोभिरासिञ्च महानुभाव ।। १० ।।
हे महानुभाव ! यो संसाररूप कालरुपी सर्पले डसेर यो संसारको खाल्डोमा खसेको म प्रति दया गरेर आफ्ना अमृतमय वचनले उद्धार गर्नुहोस् ।।१०।।
श्रीभगवानुवाच
इत्थमेतत् पुरा राजा भीष्मं धर्मभृतां वरम् ।
अजातशत्रुः पप्रच्छ सर्वेषां नोऽनुशृण्वताम् ।। ११ ।।
हे उद्धव! प्राचीन कालमा धर्मका ज्ञाताहरूमध्ये श्रेष्ठ पितामह भीष्मलाई राजा अजातशत्रु (युधिष्ठिर) ले हामी सबैको उपस्थितिमा (हामीले सुनिरहेकै समयमा) यसै प्रकारले प्रश्न गर्नुभएको थियो ।।११।।
भगवान्ले भन्नुभयो– धेरै पहिले कोही शत्रु नभएका राजा युधिष्ठिरले हामी सबैले सुन्नेगरी धर्मको पालना गर्नेमा उत्तम भीष्मलाई यो प्रश्न यसरी नै सोधेका थिए ।।११।।
निवृत्ते भारते युद्धे सुहृन्निधनविह्वलः ।
श्रुत्वा धर्मान् बहून् पश्चान्मोक्षधर्मानपृच्छत ।। १२ ।।
हाभारतको युद्ध समाप्त भएपछि आफ्ना प्रियजन र आफन्तहरूको मृत्युले गर्दा अत्यन्तै व्याकुल हुनुभएका युधिष्ठिरले (भीष्म पितामहबाट) धेरै प्रकारका धर्महरूको बारेमा सुन्नुभयो र त्यसपछि अन्तमा ’मोक्ष–धर्म’ (मुक्ति प्राप्त गर्ने मार्ग) को बारेमा जिज्ञासा राख्नुभयो ।।१२।।
तानहं तेऽभिधास्यामि देवव्रतमुखाच्छ्रुतान् ।
ज्ञानवैराग्यविज्ञान श्रद्धा भक्त्युपबृंहितान् ।। १३ ।।
मैले त्यतिबेला देवव्रत (भीष्म पितामह) को मुखबाट जुन कुराहरू सुनेको थिएँ, तिनै कुराहरू म तिमीलाई बताउनेछु। ती कुराहरू ज्ञान, वैराग्य, विज्ञान, श्रद्धा र भक्तिले परिपूर्ण छन् ।।१३।।
नबैकादश पञ्च त्रीन् भावान् भूतेषु येन वै ।
ईक्षेताथैकमप्येषु तज्ज्ञानं मम निश्चितम् ।।। १४ ।।
प्रकृति, पुरुष, महत्तत्त्व, अहंकार, ५ तन्मात्रा, ११ इन्द्रिय, ५ महाभूत र ३ गुण—यी २८ तत्वहरूलाई सबै प्राणीमा देख्नु र ती सबैमा एउटै परमात्मा व्याप्त छ भनी जान्नु नै ज्ञान हो भन्ने मैले निश्चय गरेकोछु ।।१४।।
एतदेव हि विज्ञानं न तथैकेन येन यत् ।
स्थित्युत्पत्यप्ययान् पश्येद् भावानां त्रिगुणात्मनाम् ।। १५ ।।
पहिला एक मात्र परमात्माका कारण देखिएका पदार्थहरुमा जब मानिसले यी सबै दृश्य पदार्थहरू परिवर्तनशील र नाशवान छन् भन्ने देख्छदछ, त्यो नै अपरोक्ष ज्ञान ’विज्ञान’ हो ।।१५।।
आदावन्ते च मध्ये च सृज्यात् सृज्यं यदन्वियात् ।
पुनस्तत्प्रतिसंक्रामे यच्छिष्येत तदेव सत् ।। १६ ।।
जुन तत्व वस्ताु सृष्टिको आदि, मध्य र अन्त्यमा कारणको रुपमा रहिरहन्छ, त्यो वस्तु नै एकमात्र ’सत्य’ (ब्रह्म) हो ।।१६।।
महत्तत्त्वादिको उत्पत्तिमा र अन्त्यमा या प्रलयमा कारण रूपले र स्थिति समयमा आश्रयरूपले रहने र यौटा सृष्टि भएको पदार्थबाट अर्को पदार्थ सृष्टि भएको बेला स्थायीरूपले सँगै रहने फेरि प्रलयको समयमा पनि सम्पूर्ण पदार्थ नाश भएर पनि जो बाँकी रहन्छ, त्यो नै ’सत्’ हो ।।१६।।
श्रुतिः प्रत्यक्षमैतिह्यमनुमानं चतुष्टय
प्रमाणेष्वनवस्थानाद् विकल्पात् स विरज्यते ।। १७ ।।
शास्त्रप्रमाण, प्रत्यक्षप्रमाण, अनुभवप्रमाण, ऐतिहासिकप्रमाण) र अनुमानप्रमाण—यी चार प्रमाणले संसारको अनित्यता बुझेर विवेकी पुरुष विरक्त हुन्छ ।।१७।।
कर्मणां परिणामित्वादाविरिञ्चादमङ्गलम् ।
विपश्चिन्नश्वरं पश्येददृष्टमपि दृष्टवत् ।। १८ ।।
कर्मको फल विनाशकारी छ, त्यसैले स्वर्गदेखि ब्रह्मलोकसम्मका सबै सुखलाई बुद्धिमान पुरुषले दुःख र नाशवान् नै देख्दछ । (१८)
भक्तियोगः पुरैवोक्तः प्रीयमाणाय तेऽनघ ।
पुनश्च कथयिष्यामि मद्भक्तेः कारणं परम् ।। १९ ।।
हे निष्पाप उद्धव ! तिमी मलाई प्रिय छौ, त्यसैले मैले पहिले पनि तिमीलाई भक्तियोगको बारेमा बताएको थिएँ । अब म पुनः मेरो भक्तिको उत्तम कारण (साधन) हरू बताउँदै छु सुन ।।१९।।
श्रद्धाऽमृतकथायां मे शश्वन्मदनुकीर्तनम् ।
परिनिष्ठा च पूजायां स्तुतिभिः स्तवनं मम ।। २० ।।
मेरो अमृतमय कथाहरूमा श्रद्धा राख्नु, निरन्तर मेरो नाम र गुणहरूको कीर्तन गर्नु, मेरो पूजामा निष्ठा राख्नु र राम्रा स्तुतिहरूद्वारा मेरो स्तवन (स्तुति¬ गर्नु ।।२०।।
आदरः परिचर्यायां सर्वाङ्गैरभिवन्दनम् ।
मद्भक्तपूजाभ्यधिका सर्वभूतेषु मन्मतिः ।। २१ ।।
मेरो सेवा–परिचर्यामा आदर भाव राख्नु, शरीरका सबै अङ्गले मलाई दण्डवत् प्रणाम गर्नु, मेरा भक्तहरूको बढी पूजा गर्नु र सबै प्राणीमा म नै छु भन्ने बुद्धि राख्नु ।।२१।।
मदर्थेष्वङ्गचेष्टा च वचसा मद्गुणेरणम् ।
मय्यर्पणं च मनसः सर्वकामविवर्जनम् ।। २२ ।।
आफ्ना शरीरका सबै चेष्टाहरू मेरो लागि मात्र गर्नु, वाणीले मेरा गुणहरूको वर्णन गर्नु, आफ्नो मन मलाई अर्पण गर्नु र सबै प्रकारका सांसारिक कामनाहरूलाई त्यागिदिनु ।।२२।।
मदर्थेऽर्थपरित्यागो भोगस्य च सुखस्य च ।
इष्टं दत्तं हुतं जप्तं मदर्थं यद् व्रतं तपः ।। २३ ।।
मेरो लागि धन, भोग र सुखको त्याग गरिदनु । जे–जति यज्ञ, दान, होम, जप, व्रत वा तपस्या गरिन्छ, ती सबै मेरो प्रसन्नताका लागि मात्र गर्नु ।।२३।।
एवम् धर्मैर्मनुष्याणामुद्धवाऽत्मनिवेदिनाम् ।
मयि सञ्जायते भक्तिः कोऽन्योऽर्थोऽस्यावशिष्यते ।। २४ ।।
यसरी यी मैले बताएका धर्महरूको पालना गर्दै ममा आत्म–निवेदन गर्ने मनुष्यहरूमा मेरो अनन्य भक्ति पैदा हुन्छ। जब भक्ति प्राप्त हुन्छ, यसो गर्नाले अरू पाउनु पर्ने वस्तु कुन नै हुन्छ र ? ।।२४।।
यदाऽऽत्मन्यर्पितं चित्तं शान्तं सत्वोपबृंहितम् ।
धर्मं ज्ञानं सवैराग्यमैश्वर्यं चाभिपद्यते ।। २५ ।।
जब चित्त शान्त हुन्छ र सत्त्वगुणले युक्त भएर आत्मा (म) मा अर्पित हुन्छ, तब मनुष्यले धर्म, ज्ञान, वैराग्य र ऐश्वर्य स्वतः प्राप्त गर्दछ। ।।२५।।
यदर्पितं तद् विकल्पे इन्द्रियैः परिधावति ।
रजस्वलं चासन्निष्ठं चित्तं विद्धि विपर्ययम् ।। २६।।
तर जब त्यो चित्त इन्द्रियहरूको पछि लागेर संसारका विकल्पहरूमा भौंतारिन्छ, तब त्यो रजोगुणी र असत्यमा आशक्त हुन पुग्छ । यसलाई तिमी ज्ञानको विपरीत (अज्ञान) सम्झ ।।२६।।
धर्मो मद्भक्तिकृत् प्रोक्तो ज्ञानं चैकात्म्यदर्शनम् ।
गुणेष्वसङ्गो वैराग्यमैश्वर्यं चाणिमादयः ।।। २७ ।।
मेरो भक्ति गराउने प्रवृत्ति नै ’धर्म’ हो । सबैमा एकत्व (आत्मा) देख्नु नै ’ज्ञान’ हो। विषयहरूमा अनासक्त हुनु नै ’वैराग्य’ हो र अणिमा आदि सिद्धिहरू नै ’ऐश्वर्य’ हुन् ।।२७।।
उद्धव उवाच
यमः कतिविधः प्रोक्तो नियमो वारिकर्शन ।
कः शमः को दमः कृष्ण का तितिक्षा धृतिः प्रभो ।। २८ ।।
उद्धवले भने– हे शत्रुनाशक भगवन् ! यम कति प्रकारको बताइएको छ, नियम के के हुन् ? हे कृष्ण ! शम भनेको के हो ? दम भनेको के हो ? तितिक्षा के हो ? र धैर्य, केलाई भन्दछन् ?।।२८।।
किं दानं किं तपः शौर्यं किं सत्यमृतमुच्यते ।
कस्त्यागः किं धनं चेष्टं को यज्ञः का च दक्षिणा ।। २९ ।।
दान के हो ? तप के हो ? शूरता के हो ? सत्य के हो ? ऋतु के हो ? त्याग के हो ? धन के हो ? इष्ट के हो ? यज्ञ के हो ? दक्षिणा केलाई भन्दछन् ? ।।२९।।
पुंसः किंस्विद् बलं श्रीमन् भगो लाभश्च केशव ।
का विद्या हीः परा का श्रीः किं सुखं दुःखमेव च ।। ३० ।।
हे श्रीमान केशव ! पुरुषको मुख्य बल के हो ? भग अर्थात् कल्याण के हो ? लाभ के हो ? उत्तम विद्या, के हो ? लज्जा के हो ? श्री के लाई भनिन्छ र सुख र दुःख भनेको के हो ? ।।३०।।
कः पण्डितः कश्च मूर्खः कः पन्था उत्पथश्च कः ।
कः स्वर्गो नरकः कः स्वित् को बन्धुरुत किं गृहम् ।। ३१ ।।
पण्डित को हो ? मूर्ख को हो ? सुमार्ग के हो ? कुमार्ग के हो ? स्वर्ग के हो ? नरक के हो ? बन्धु को हो अथवा घर के हो ? ।।३१ ।।
क आढ्यः को दरिद्रो वा कृपणः कः क ईश्वरः ।
एतान् प्रश्नान् मम ब्रूहि विपरीतांश्च सत्पते ।। ३२ ।।
धनी को हो ? दरिद्री को हो ? कृपण को हो ? ईश्वर को हो ? हे भक्तवत्सल भगवन् । मेरा यी प्रश्नको उत्तर दिनुहोस् र यी बाहेकका विषयको बारेमा पनि मलाई बताउनुहोस् ।।३२।।
श्रीभगवानुवाच
अहिंसा सत्यमस्तेयमसङ्गो हीरसञ्चयः ।
आस्तिक्यं ब्रह्मचर्यं च मौनं स्थैर्यं क्षमाऽभयम् ।। ३३ ।।
हे उद्धव ! (१२ यम)ः अहिंसा, सत्य, अस्तेय (चोरी नगर्नु), असङ्ग (आसक्ति नहुनु), ह्री (नराम्रो काममा लज्जा), असञ्चय (आवश्यकता भन्दा बढी जम्मा नगर्नु), आस्तिकता, ब्रह्मचर्य, मौन, स्थिरता, क्षमा र अभय आदि यम हुन् ।।३३।।
शौचं जपस्तपो होमः श्रद्धाऽऽतिथ्यं मदर्चनम् ।
तीर्थाटनं परार्थेहा तुष्टिराचार्यसेवनम् ।। ३४ ।।
त्यसैगरी (१२ नियम)ः शौच (पवित्रता), जप, तप, होम, श्रद्धा, आतिथ्य, मेरो पूजा, तीर्थाटन, परोपकार, सन्तोष र आचार्य (गुरु) को सेवा यी नियम हुन् ।।३४।।
एते यमाः सनियमा उभयोद्र्वादश स्मृताः ।
पुंसामुपासितास्तात यथाकामं दुहन्ति हि ।। ३५
यी १२ यम र १२ नियम हुन् । यसको पालना गर्ने मानिसले जे इच्छा राख्छ, त्यो प्राप्त गर्दछ ।।३५।।
शमो मन्निष्ठता बुद्धेर्दम इन्द्रियसंयमः ।
तितिक्षा दुःखसंमर्षो जिह्वोपस्थजयो धृतिः ।। ३६ ।।
बुद्धि ममा स्थिर हुनु ‘शम’ हो। इन्द्रियहरूको दमन गर्नु ‘दम’ हो। दुःख सहनु ‘तितिक्षा’ हो र जिब्रो र जननेन्द्रियलाई जित्नु ‘धृति’ हो ।।३६।।
दण्डन्यासः परं दानं कामत्यागस्तपः स्मृतम् ।
स्वभावविजयः शौर्यं सत्यं च समदर्शनम् ।। ३७ ।।
कसैलाई दण्ड नदिनु (अहिंसा) नै श्रेष्ठ ‘दान’ हो। कामवासनाको त्याग नै ‘तप’ हो। आफ्नो स्वभाव (माया) लाई जित्नु ‘शौर्य’ हो र सबैलाई समान देख्नु ‘सत्य’ हो ।।३७।।
ऋतं च सूनृता वाणी कविभिः परिकीर्तिता ।
कर्मस्वसङ्गमः शौचं त्यागः संन्यास उच्यते ।। ३८ ।।
प्रिय र हितकारी वचन बोल्नु ‘ऋत’ हो। कर्ममा आसक्त नहुनु ‘शौच’ हो र संन्यास नै ‘याग’ हो भनेर भनिन्छ ।।३८।।
धर्म इष्टं धनं तृणां यज्ञोऽहं भगवत्तमः ।
दक्षिणा ज्ञानसन्देशः प्राणायामः परं बलम् ।। ३९ ।।
धर्म नै मानिसको ‘धन’ हो। म (परमात्मा) नै ‘यज्ञ’ हुँ। ज्ञानको उपदेश दिनु नै ‘दक्षिणा’ हो र प्राणायाम नै परम ‘बल’ हो ।।३९।।
भगो म ऐश्वरो भावो लाभो मद्भक्तिरुत्तमः ।
विद्याऽऽत्मनि भिदाबाधो जुगुप्सा हीरकर्मसु ।। ४० ।।
मेरो अष्ट–ऐश्वर्य नै ‘भग’ हो। मेरो उत्तम भक्ति नै ‘लाभ’ हो। आत्मामा द्वैतको नाश हुनु नै ‘विद्या’ हो र कुकर्म (खराव) काममा घृणा हुनु नै ‘लज्जा’ हो ।।४०।।
श्रीर्गुणा नैरपेक्ष्याद्याः सुखं दुःखसुखात्ययः ।
दुःखं कामसुखापेक्षा पण्डितो बन्धमोक्षवित् ।। ४१ ।।
निरपेक्षता (केही नचाहिने गुण) नै ‘श्री’ हो। सुख–दुःख भन्दा माथि उठ्नु ‘सुख’ हो र विषयभोगको आशा राख्नु नै ’दुःख’ हो। बन्धन र मोक्षलाई जान्ने नै ’पण्डित’ हो ।।४१।।
मूर्खो देहाद्यहंबुद्धिः पन्था मन्निगमः स्मृतः ।
उत्पथश्चित्र्ता वक्षेपः स्वर्गः सत्त्वगुणोदयः ।। ४२ ।।
देहलाई नै आत्मा सम्झने ‘मूर्ख’ हो। म तिर लैजाने बाटो नै ‘सुमार्ग’ हो र चित्तको विक्षेप नै ‘कुमार्ग’ हो र सत्वगुणको उदय नै ‘स्वर्ग’ हो ।।४२।।
नरकस्तम उन्नाहो बन्धुर्गुरुरहं सखे ।
गृहं शरीरं मानुष्यं गुणाढ्यो ह्याढ्य उच्यते ।। ४३ ।।
तमोगुणको वृद्धि हुनु नै ‘नरक’ हो। हे सखा! गुरु नै वास्तविक ‘बन्धु’ हो र यो मनुष्य शरीर नै ’घर’ हो। गुणहरूले सम्पन्न व्यक्ति नै ‘धनी’ हो ।।४३।।
दरिद्रो यस्त्वसन्तुष्टः कृपणो योऽजितेन्द्रियः ।
गुणेष्वसक्तधीरीशो गुणसङ्गो विपर्ययः ।। ४४ ।।
असन्तुष्ट व्यक्ति नै ‘गरिब’ हो। जसले इन्द्रिय जित्न सकेको छैन, त्यो ‘कृपण’ हो। विषयमा आसक्ति नभएको व्यक्ति ‘ईश्वर’ हो र जो गुणहरूमा फसेको छ, त्यो ‘अनीश्वर’ (विपरीत) हो ।।४४।।
एत उद्धव ते प्रश्नाः सर्वे साधु निरूपिताः ।
किं वर्णितेन बहुना लक्षणं गुणदोषयोः ।
गुणदोषदृशिर्दोषो गुणस्तूभयवर्जितः ।। ४५ ।।
हे उद्धव ! तिम्रा सबै प्रश्नहरूको उत्तर मैले राम्रोसंग बताइदिएँ । गुण र दोषको लक्षण धेरै वर्णन गरिरहनुको के अर्थ? गुण र दोष देख्नु नै ‘दोष’ हो र यी दुवै दृष्टिबाट मुक्त हुनु नै वास्तविक ‘गुण’ हो भनेर बुझ्नु पर्दछ ।।४५।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां सहितायामेकादशस्कन्धे
एकोनविंशोऽध्यायः ।।१९।।
No comments:
Post a Comment