श्रीमद्भागवत महापुराण
दशमस्कन्धः एकाशीतितमोऽध्यायः
स इत्थं द्विजमुख्येन सह सङ्कथयन् हरिः ।
सर्वभूतमनोऽभिज्ञः स्मयमान उवाच तम् ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः सर्वप्राणीको मनको कुरा जान्नुहुने भगवान् श्रीकृष्णले ब्राह्मण शिरोमणि सुदामासँग यसरी कुराकानी गर्दै मुस्कुराएर भन्नुभयो ।।१।।
ब्रह्मण्यो ब्राह्मणं कृष्णो भगवान् प्रहसन् प्रियम् ।
प्रेम्णा निरीक्षणेनैव प्रेक्षन् खलु सतां गतिः ॥ २ ॥ नेपाली भावानुवादः ब्राह्मणभक्त र सत्पुरुषहरूका परम गति भगवान् कृष्णले आफ्ना प्रिय मित्र सुदामालाई अत्यन्त प्रेमपूर्वक हेर्दै र हास्दै भन्नुभयो ।।२।।
किमुपायनमानीतं ब्रह्मन्मे भवता गृहात् ।
अण्वप्युपाहृतं भक्तैः प्रेम्णा भुर्येव मे भवेत् ।
भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोषाय कल्पते ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः हे ब्राह्मण! मेरो लागि घरबाट के उपहार ल्याउनुभएको छ? भक्तले प्रेमपूर्वक अर्पण गरेको वस्तु थोरै भए पनि मेरा लागि त्यो धेरै हुन्छ, तर अभक्तले धेरै वस्तु चढाए पनि त्यसले मलाई सन्तोष दिँदैन ।।३।।
पत्रं पुष्पं फलं तोयं यो मे भक्त्या प्रयच्छति ।
तदहं भक्त्युपहृतमश्नामि प्रयतात्मनः ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः जसले मलाई भक्तिपूर्वक पत्र, पुष्प, फल वा जल अर्पण गर्दछ, त्यस शुद्ध चित्त भएको भक्तले प्रेमपूर्वक दिएको वस्तु म स्वीकार गर्दछु (खादछु) ।।४।।
इत्युक्तोऽपि द्विजस्तस्मै व्रीडितः पतये श्रियः ।
पृथुकप्रसृतिं राजन् न प्रायच्छदवाङ्मुखः ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्ले यसो भन्नुभएपछि पनि लक्ष्मीपति भगवान्लाई ती चिउरा दिन सुदामाले लज्जा मान्नुभयो र टाउको निहुराएर बसिरहनुभयो ।।५।।
सर्वभूतात्मदृक् साक्षात् तस्यागमनकारणम् ।
विज्ञायाचिन्तयन्नायं श्रीकामो माभजत्पुरा ॥ ६ ॥
नेपाली भावानुवादः सबैका अन्तर्यामी भगवान्ले सुदामा आउनुको कारण थाहा पाउनुभयो। उहाँले सोच्नुभयो– पहिले यिनले मलाई धनको इच्छाले कहिल्यै भजेनन् ।।६।।
पत्न्याः पतिव्रतायास्तु सखा प्रियचिकीर्षया ।
प्राप्तो मामस्य दास्यामि सम्पदोऽमर्त्यदुर्लभाः ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः अहिले आफ्नी पतिव्रता पत्नीको इच्छा पूरा गर्न र मेरो प्रिय गर्नका लागि यिनी मकहाँ आएका हुन्, त्यसैले म यिनलाई देवताहरूलाई पनि दुर्लभ हुने सम्पत्ति दिनेछु ।।७।।
इत्थं विचिन्त्य वसनाच्चीरबद्धान्द्विजन्मनः । स्वयं जहार किमिदमिति पृथुकतण्डुलान् ॥ ८ ॥
नेपाली भावानुवादः यस्तो विचार गरेर भगवान् कृष्णले सुदामाको पुरानो लुगामा बाँधिएको 'यो के हो?' भन्दै चिउराको पोको आफैँ खोस्नुभयो ।।८।।
नन्वेतदुपनीतं मे परमप्रीणनं सखे ।
तर्पयन्त्यङ्ग मां विश्वमेते पृथुकतण्डुलाः ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः (चिउरा देखेपछि उहाँले भन्नुभयो–) 'हे सखा! यो त मेरा लागि परम प्रिय उपहार हो। यी चिउराले मलाई मात्र होइन, सम्पूर्ण विश्वलाई नै तृप्त तुल्याउँछन्' ।।९।।
इति मुष्टिं सकृज्जग्ध्वा द्वितीयां जग्धुमाददे ।
तावच्छ्रीर्जगृहे हस्तं तत्परा परमेष्ठिनः ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः यति भनेर भगवान्ले एक मुठी चिउरा खानुभयो र जब दोस्रो मुठी खान लाग्नुभयो, तब भगवान्को सेवामा तत्पर रहनुहुने रुक्मिणी (लक्ष्मीजी) ले उहाँको हात समात्नुभयो ।।१०।।
एतावतालं विश्वात्मन् सर्वसम्पत्समृद्धये ।
अस्मिँल्लोकेऽथवामुष्मिन् पुंसस्त्वत्तोषकारणम् ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः (लक्ष्मीजीले भन्नुभयो–) 'हे विश्वात्मन्! मानिसलाई यस लोक र परलोकमा सबै प्रकारको सम्पत्ति र समृद्धि दिनका लागि यति (एक मुठी) नै पर्याप्त छ, किनकि तपाईं प्रसन्न हुनु नै सबै उपलब्धिको कारण हो' ।।११।।
ब्राह्मणस्तां तु रजनीमुषित्वाच्युतमन्दिरे ।
भुक्त्वा पीत्वा सुखं मेने आत्मानं स्वर्गतं यथा ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः ती ब्राह्मण त्यस रात भगवान् कृष्णको महलमा बसे। त्यहाँ खानपिन गरेर उनले आफू स्वर्गमै पुगेको जस्तो अनुभव गरे ।।१२।।
श्वोभूते विश्वभावेन स्वसुखेनाभिवन्दितः ।
जगाम स्वालयं तात पथ्यनुव्रज्य नन्दितः ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः भोलिपल्ट बिहान, विश्वका आधार र आफ्नै सुखस्वरूप भगवान् कृष्णद्वारा सम्मानित भएर सुदामा खुसी हुँदै आफ्नो घरतर्फ लागे। भगवान्ले उनलाई केही परसम्म पुर्याउनुभयो ।।१३।।
स चालब्ध्वा धनं कृष्णान्न तु याचितवान् स्वयम् ।
स्वगृहान् व्रीडितोऽगच्छन्महद्दर्शननिर्वृतः ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः सुदामाले कृष्णसँग प्रत्यक्ष रूपमा धन मागेनन् र कृष्णले पनि बाहिरबाट केही दिनुभएको देखिएन। तर भगवान्को दर्शनबाट प्राप्त आनन्दमा मग्न हुँदै उनी लज्जापूर्वक आफ्नो घर फर्किए ।।१४।।
अहो ब्रह्मण्यदेवस्य दृष्टा ब्रह्मण्यता मया ।
यद् दरिद्रतमो लक्ष्मीमाश्लिष्टो बिभ्रतोरसि ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः (बाटोमा सुदामाले सोच्न लागे–) 'अहो! ब्राह्मणभक्त भगवान्को ब्राह्मणप्रतिको कस्तो अगाध प्रेम! म जस्तो अत्यन्त दरिद्रलाई पनि उहाँले लक्ष्मीजीलाई बास गराउने आफ्नो हृदयमा टाँस्नुभयो' ।।१५।।
ह्मबन्धुरिति स्माहं बाहुभ्यां परिरम्भितः ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः 'कहाँ म पापी र दरिद्र, कहाँ लक्ष्मीका निवासस्थान भगवान् कृष्ण! तैपनि ब्राह्मण भएकै नाताले उहाँले मलाई आफ्ना दुवै हातले अँगालो हाल्नुभयो' ।।१६।।
निवासितः प्रियाजुष्टे पर्यङ्के भ्रातरो यथा ।
महिष्या वीजितः श्रान्तो वालव्यजनहस्तया ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः 'आफ्नी प्राणप्यारी पत्नी रुक्मिणी बस्ने ओछ्यानमा मलाई भाइलाई जस्तै बसाल्नुभयो। म थाकेको देखेर महारानी रुक्मिणी आफैँले चमर पङ्खाले मलाई हावा दिनुभयो' ।।१७।।
शुश्रूषया परमया पादसंवाहनादिभिः ।
पूजितो देवदेवेन विप्रदेवेन देववत् ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः 'देवताका पनि देव र ब्राह्मणका इष्टदेव कृष्णले मलाई देवतालाई झैँ सम्मान गर्नुभयो र मेरो गोडा मिचेर परम सेवा गर्नुभयो' ।।१८।।
स्वर्गापवर्गयोः पुंसां रसायां भुवि सम्पदाम् ।
सर्वासामपि सिद्धीनां मूलं तच्चरणर्चनम् ॥ १९ ॥ नेपाली भावानुवादः 'स्वर्ग, मोक्ष, पाताल वा पृथ्वीको सम्पत्ति र सबै सिद्धिको मूल कारण उहाँकै चरणकमलको सेवा हो' ।।१९।।
अधनोऽयं धनं प्राप्य माद्यात् उच्चैः न मां स्मरेत् ।
इति कारुणिको नूनं धनं मेऽभूरि नाददात् ॥ २० ॥
नेपाली भावानुवादः 'यस दरिद्रले धन पाएपछि मात्तिएर मलाई बिर्सला भन्ने ठानेर नै परम दयालु भगवान्ले मलाई बाहिरबाट धेरै धन दिनुभएन होला' ।।२०।।
इति तच्चिन्तयन्नन्तः प्राप्तो नियगृहान्तिकम् ।
सूर्यानलेन्दुसङ्काशैर्विमानैः सर्वतो वृतम् ॥ २१ ॥
नेपाली भावानुवादः मनमा यस्तै कुरा सोच्दै सुदामा आफ्नो घर नजिक पुगे। त्यहाँ पुग्दा उनले आफ्नो घरको वरिपरि सूर्य, चन्द्र र अग्नि जस्तै चम्किला विमानहरू देखे ।।२१।।
विचित्रोपवनोद्यानैः कूजद्द्विजकुलाकुलैः ।
प्रोत्फुल्लकमुदाम्भोजकह्लारोत्पलवारिभिः ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः सुन्दर बगैँचाहरू, चराचुरुङ्गीहरूको मधुर स्वर र कमलका फूलहरूले भरिएका सरोवरहरूले त्यो ठाउँ सुसज्जित थियो ।।२२।।
जुष्टं स्वलङ्कृतैः पुम्भिः स्त्रीभिश्च हरिणाक्षिभिः ।
किमिदं कस्य वा स्थानं कथं तदिदमित्यभूत् ॥ २३ ॥ नेपाली भावानुवादः राम्रा लुगा लगाएका पुरुष र मृगनयनी स्त्रीहरू त्यहाँ देखिन्थे। सुदामा चकित भएर सोच्न लागे– 'यो कसको स्थान हो? पहिलेको मेरो ठाउँ कसरी यस्तो भयो?' ।।२३।।
एवं मीमांसमानं तं नरा नार्योऽमरप्रभाः ।
प्रत्यगृह्णन् महाभागं गीतवाद्येन भूयसा ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः उनी यसरी सोचमग्न भइरहेका बेला देवता जस्तै कान्ति भएका स्त्री–पुरुषहरूले बाजागाजाका साथ सुदामाको भव्य स्वागत गरे ।।२४।।
पतिमागतमाकर्ण्य पत्न्युद्धर्षातिसम्भ्रमा ।
निश्च्राम गृहात्तूर्णं रूपिणी श्रीरिवालयात् ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः आफ्ना पति आएको थाहा पाएर सुदामाकी पत्नी अत्यन्त खुसी हुँदै घरबाट बाहिर निस्किन्। उनी साक्षात् लक्ष्मी जस्तै देखिन्थिन् ।।२५।।
पतिव्रता पतिं दृष्ट्वा प्रेमोत्कण्ठाश्रुलोचना ।
मीलिताक्ष्यनमद् बुद्ध्या मनसा परिषस्वजे ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः ती पतिव्रताले पतिलाई देखेर प्रेम र उत्कण्ठाले आँखामा आँसु भरिन्। उनले आँखा चिम्लेर मनमनै पतिलाई ढोगिन् र अँगालो हालिन् ।।२६।।
पत्नीं वीक्ष्य विस्फुरन्तीं देवीं वैमानिकीमिव ।
दासींनां निष्ककण्ठीनां मध्ये भान्तीं स विस्मितः ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः विमानबाट ओर्लिएकी देवी जस्तै चम्किरहेकी र सुनका गहना लगाएका दासीहरूको बीचमा रहेकी आफ्नी पत्नीलाई देखेर सुदामा छक्क परे ।।२७।।
प्रीतः स्वयं तया युक्तः प्रविष्टो निजमन्दिरम् ।
मणिस्तम्भशतोपेतं महेन्द्रभवनं यथा ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः सुदामा खुसी हुँदै पत्नीका साथ आफ्नो महल भित्र पसे। त्यो महल सयौँ मणिका खम्बाहरूले बनेको इन्द्रको भवन जस्तै थियो ।।२८।।
पयःफेननिभाः शय्या दान्ता रुक्मपरिच्छदाः ।
पर्यङ्का हेमदण्डानि चामरव्यजनानि च ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः दूधको फिँज जस्ता नरम ओछ्यान, हात्तीको दाँत र सुनले बनेका पलङ, सुनका डन्डी भएका चमर र पङ्खाहरू त्यहाँ थिए ।।२९।।
आसनानि च हैमानि मृदूपस्तरणानि च ।
मुक्तादामविलम्बीनि वितानानि द्युमन्ति च ॥ ३० ॥
नेपाली भावानुवादः सुनका कुर्सी, नरम गलैँचाहरू र मोतीका माला झुण्डिएका चम्किला चन्दोवाहरूले महल सजिएको थियो ।।३०।।
स्वच्छस्फटिककुड्येषु महामारकतेषु च ।
रत्नदीपा भ्राजमाना ललनारत्नसंयुताः ॥ ३१ ॥
नेपाली भावानुवादः स्फटिक र मणिका भित्ताहरूमा रत्नका दीपकहरू बलिरहेका थिए र सुन्दर स्त्रीहरू त्यहाँ शोभायमान थिए ।।३१।।
विलोक्य ब्राह्मणस्तत्र समृद्धीः सर्वसम्पदाम् ।
तर्कयामास निर्व्यग्रः स्वसमृद्धिमहैतुकीम् ॥ ३२ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यहाँ सबै प्रकारको सुख–सुविधा र समृद्धि देखेर सुदामाले शान्त चित्तले यो अचानक प्राप्त भएको ऐश्वर्यको कारण सोच्न लागे ।।३२।।
नूनं बतैतन्मम दुर्भगस्य शश्वद्दरिद्रस्य समृद्धिहेतुः ।
महाविभूतेरवलोकतोऽन्यो नैवोपपद्येत यदूत्तमस्य ॥ ३३ ॥
नेपाली भावानुवादः पक्कै पनि म जस्तो सधैँ दरिद्र र अभागीका लागि यो समृद्धिको कारण महालक्ष्मीका स्वामी यदुनन्दन श्रीकृष्णको कृपा दृष्टि बाहेक अरू केही हुनै सक्दैन ।।३३।।
नन्वह्रुवाणो दिशते समक्षं
याचिष्णवे भूर्यपि भूरिभोजः ।
पर्जन्यवत्तत् स्वयमीक्षमाणो
दाशार्हकाणामृषभः सखा मे ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः जसरी बादलले नमागिकन पनि पानी बर्साउँछ, त्यसरी नै उदार कृष्णले याचकले नमाग्दा पनि धेरै धन दिनुहुन्छ। मेरा सखा कृष्णले मलाई गोप्य रूपमा यो ऐश्वर्य दिनुभएको हो ।।३४।।
किञ्चित्करोत्युर्वपि यत् स्वदत्तं
सुहृत्कृतं फल्ग्वपि भूरिकारी ।
मयोपनीतां पृथुकैकमुष्टिं
प्रत्यग्रहीत् प्रीतियुतो महात्मा ॥ ३५ ॥
नेपाली भावानुवादः मैले दिएको एक मुठी सामान्य चिउरालाई पनि महात्मा कृष्णले अत्यन्त ठुलो मानेर स्वीकार गर्नुभयो। उहाँ अलिकति सेवालाई पनि धेरै मान्नुहुन्छ ।।३५।।
तस्यैव मे सौहृदसख्यमैत्री
दास्यं पुनर्जन्मनि जन्मनि स्यात् ।
महानुभावेन गुणालयेन
विषज्जतस्तत्पुरुषप्रसङ्गः ॥ ३६ ॥
नेपाली भावानुवादः मलाई जन्म–जन्मान्तरसम्म उहाँसँग यस्तै प्रेम र मित्रता रहोस्। ती महानुभाव र गुणका खानी भगवान्का भक्तहरूको सङ्गत मलाई सधैँ प्राप्त भइरहोस् ।।३६।।
भक्ताय चित्रा भगवान् हि सम्पदो
राज्यं विभूतीर्न समर्थयत्यजः ।
अदीर्घबोधाय विचक्षणः स्वयं
पश्यन् निपातं धनिनां मदोद्भवम् ॥ ३७ ॥
नेपाली भावानुवादः अल्पबुद्धि भएका भक्तहरू धनको मदले गर्दा पतन नहोउन् भनेर नै सर्वज्ञ भगवान्ले कहिलेकाहीँ आफ्ना भक्तलाई धेरै धन र ऐश्वर्य दिनुहुन्न ।।३७।।
इत्थं व्यवसितो बुद्ध्या भक्तोऽतीव जनार्दने ।
विषयाञ्जायया त्यक्ष्यन् बुभुजे नातिलम्पटः ॥ ३८ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी दृढ निश्चय गरेर सुदामा भगवान् श्रीकृष्णको भक्तिमा लीन भए। उनले विषयभोगमा आशक्त नभई आफ्नी पत्नीका साथमा ती सुखहरू उपभोग गरे ।।३८।।
तस्य वै देवदेवस्य हरेर्यज्ञपतेः प्रभोः ।
ब्राह्मणाः प्रभवो दैवं न तेभ्यो विद्यते परम् ॥ ३९ ॥
नेपाली भावानुवादः ती देवका पनि देव, यज्ञपति र प्रभुका लागि ब्राह्मणहरू नै पूज्य हुनुहुन्छ। उहाँका लागि ब्राह्मणभन्दा ठुलो अरू कोही छैन ।।३९।।
एवं स विप्रो भगवत्सुहृत्तदा
दृष्ट्वा स्वभृत्यैरजितं पराजितम् ।
तद्ध्यानवेगोद्ग्रथितात्मबन्धन
स्तद्धाम लेभेऽचिरतः सतां गतिम् ॥ ४० ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी भगवान्का मित्र सुदामाले कहिल्यै पराजित नहुने भगवान् आफ्ना भक्तहरूको प्रेमबाट पराजित हुनुभएको देखे। उनले निरन्तर भगवान्को ध्यान गर्दा गर्दै सबै बन्धनबाट मुक्त भएर सत्पुरुषहरूको परम गति (वैकुण्ठ) प्राप्त गरे ।।४०।।
एतद् ब्रह्मण्यदेवस्य श्रुत्वा ब्रह्मण्यतां नरः ।
लब्धभावो भगवति कर्मबन्धाद् विमुच्यते ॥ ४१ ॥
नेपाली भावानुवादः ब्राह्मणभक्त भगवान्को यो ब्राह्मणप्रतिको प्रेमको कथा जसले सुन्दछ, उसले भगवान्मा भक्ति प्राप्त गर्दछ र कर्मको बन्धनबाट मुक्त हुन्छ ।।४१।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां
दशमस्कन्धे उत्तरार्धे पृथुकोपाख्यानं नाम एकशीतितमोऽध्यायः ॥ ८१ ॥
🌸
••••••••••
🌸
🌸 यस अध्यायको सार तथा दर्शन 🌸
अध्याय सारांश
विशाल द्वारकापुरीको दिव्य वैभवमा विराजमान हुनुभएका भक्तवत्सल भगवान् श्रीकृष्ण र उहाँका बालसखा दरिद्र ब्राह्मण सुदामा बीचको यो मिलन अत्यन्तै मर्मस्पर्शी र विलक्षण छ। सर्वसाक्षी र अन्तर्यामी प्रभु श्रीकृष्णले सुदामाको मनको संकोचलाई क्षणभरमै बुझ्नुभयो। उहाँले सुदामालाई सोध्नुभयो— "हे प्रिय सखा! मेरा लागि घरबाट के उपहार ल्याउनुभएको छ?" भगवान्ले सम्झाउनुभयो कि प्रेमपूर्वक अर्पण गरिएको सानो वस्तु पनि उहाँका लागि विशाल बन्दछ, तर भक्तिविनाको ठुलो उपहारले पनि उहाँलाई सन्तोष दिँदैन।
लज्जावश सुदामाले आफ्नो थोत्रो लुगामा लुकाएको चिउराको पोको निकाल्न सकेनन्। तर, लक्ष्मीपति कृष्णले स्वयं त्यो पोको खोस्नुभयो र "यो त मलाई संसारकै सबैभन्दा स्वादिलो उपहार हो" भन्दै एक मुठी चिउरा हुरुक्कै खानुभयो। जब उहाँले दोस्रो मुठी खान खोज्नुभयो, तब साक्षात् लक्ष्मीस्वरूपा रुक्मिणीजीले उहाँको हात समात्नुभयो; किनकि एक मुठी चिउराको ऋण तिर्न भगवान्ले सुदामालाई इन्द्रको भन्दा ठुलो ऐश्वर्य अर्पण गरिसक्नुभएको थियो।
त्यस रात सुदामाले द्वारकाको महलमा स्वर्गको अनुभूति गर्दै विश्राम गरे। भोलिपल्ट बिहान उनी कुनै भौतिक धन नमागिकनै, तर कृष्णको प्रेममा मग्न भएर आफ्नै गाउँतिर फर्किए। बाटोमा उनले सोचे— "धन नदिएर कृष्णले ममाथि ठुलो कृपा गर्नुभयो, किनकि धनले मानिसलाई अभिमानी बनाउँछ।" तर जब उनी आफ्नो झुपडी भएको ठाउँमा पुगे, त्यहाँ त चकित पार्ने दृश्य थियो। झुपडीको ठाउँमा स्वर्णमय दरबार, दिव्य बगैँचा र रत्नजडित विमानहरू थिए। उनकी पत्नी साक्षात् लक्ष्मीझैँ दिव्य रूपमा प्रकट भइन्। सुदामाले बुझे कि यो सबै ती करुणासागर कृष्णको नमागिकन बर्साएको कृपाको फल हो। अन्ततः सुदामाले ती वैभवहरू भोग्दै पनि मनले सधैँ कृष्णकै ध्यान गरिरहे र अन्त्यमा परम गति प्राप्त गरे।
दार्शनिक पक्ष
प्रवचनको गहिराइमा गएर हेर्ने हो भने, यस अध्यायले भक्त र भगवान् बीचको सम्बन्धको उच्चतम दर्शन प्रस्तुत गर्दछ। पहिलो कुरा, भगवान् वस्तुको भोको हुनुहुन्न, उहाँ त केवल 'भाव' को भोको हुनुहुन्छ; सुदामाको चिउरा केवल अन्न थिएन, त्यो त अटुट विश्वास र समर्पणको प्रतीक थियो। दोस्रो, यसले 'प्रारब्ध र कृपा' को सुन्दर समन्वय देखाउँछ; सुदामाले कहिल्यै धन मागेनन्, तर भगवान्ले उनको आवश्यकता नमागिकन नै पूरा गरिदिनुभयो, जसले "योगक्षेमं वहाम्यहम्" को अर्थ पुष्टि गर्दछ।
यस कथाले सिकाउँछ कि वास्तविक वैभव बाहिरी धनसम्पत्तिमा होइन, बरु भगवान्को चरणको स्मृतिमा हुन्छ। सुदामाले दरबार पाएर पनि आफूलाई 'कृष्णको दास' नै सम्झिरहे, जसले हामीलाई 'अनासक्ति' को पाठ सिकाउँछ। अन्त्यमा, यो अध्यायले यो बोध गराउँछ कि संसारमा कर्मको बन्धनबाट छुट्ने एकमात्र उपाय भनेको निष्काम भावले परमात्माको चिन्तन गर्नु र उहाँको भक्तिमा लीन हुनु नै हो।
No comments:
Post a Comment