श्रीमद्भागवत महापुराण
एकादशः स्कन्धः – द्वितीयोऽध्यायः
(कलियुग धर्म र कल्क्यवतार –
शुक उवाच –
ततश्चानुदिनं धर्मः सत्यं शौचं क्षमा दया ।
कालेन बलिना राजन् नङ्क्ष्यत्यायुर्बलं स्मृतिः ।। १ ।।
नेपाली भावानुवाद — श्रीशुकदेवजीले भन्नुभयो— हे राजन्! त्यसपछि बलवान् कालको प्रभावले कलियुगमा दिनप्रतिदिन धर्म, सत्य, पवित्रता, क्षमा, दया, आयु, बल र स्मरणशक्ति नष्ट हुँदै जानेछन् ।।१।।
वित्तमेव कलौ नककणां जन्माचारगुणोदयः ।
धर्मन्याय व्यवस्थायां कारणं बलमेव हि ।। २ ।।
नेपाली भावानुवाद — कलियुगमा धन नै मानिसको कुल, सदाचार र सद्गुणको आधार बन्नेछ। धर्म र न्यायको व्यवस्थामा केवल शक्ति (बल) नै निर्णायक कारण हुनेछ ।।२।।
दाम्पत्येऽभिरुचिर्हेतुर्मायैव व्यावहारिके ।
स्त्रीत्वे पुंस्त्वे च हि रतिर्विप्रत्वे सूत्रमेव हि ।। ३ ।।
नेपाली भावानुवाद — पति–पत्नीको सम्बन्धमा केवल शारीरिक आकर्षण नै मुख्य हुनेछ। व्यवहारमा छल–कपटले नै सफलता पाउनेछ। स्त्री–पुरुषको श्रेष्ठता केवल कामवासनाको निपुणतामा मानिनेछ र एउटा जनै (धागो) भिर्नु नै ब्राह्मण हुनुको प्रमाण हुनेछ ।।३।।
लिङ्गमेवाश्रमख्यातावन्योन्यापत्तिकारणम् ।
अवृत्त्या न्यायदौर्बल्यं पाण्डित्ये चापलं वचः ।। ४ ।।
नेपाली भावानुवाद — बाहिरी भेषभूषाले मात्र आश्रमको पहिचान हुनेछ। घुस वा धनको अभावमा न्याय कमजोर हुनेछ र धेरै बोल्नु वा वाचाल हुनु नै पाण्डित्यको लक्षण मानिनेछ ।।४।।
अनाढ्यतैवासाधुत्वे साधुत्वे दंभ एव तु ।
स्वीकार एव चोद्वाहे स्नानमेव प्रसाधनम् ।। ५ ।।
नेपाली भावानुवाद — गरिब हुनु नै ’असाधु’ (नराम्रो) हुनुको लक्षण बन्नेछ भने पाखण्ड गर्नु नै ’साधु’ हुनु मानिनेछ। केवल मुखले स्वीकार गर्नु नै विवाह मानिनेछ र नुहाउनु नै शारीरिक श्रृङ्गार सम्झिनेछ ।।५।।
दूरे वार्ययनं तीर्थं लावण्यं केशधारणम् ।
उदरंभरता स्वार्थः सत्यत्वे धाष्ट्र्यमेव हि ।। ६ ।।
नेपाली भावानुवाद — टाढा रहेको जलाशयलाई मात्र तीर्थ मानिनेछ। लामो कपाल पाल्नु नै सुन्दरता सम्झिनेछ। पेट भर्नु नै जीवनको मुख्य पुरुषार्थ हुनेछ र धेरै ठालु पल्टिनुलाई नै सत्यवादी हुनु मानिनेछ ।।६।।
दाक्ष्यं कुटुंबभरणं यशोऽर्थे धर्मसेवनम् ।
एवं प्रजाभिर्दुष्टाभिराकीर्णे क्षितिमण्डले ।। ७ ।।
नेपाली भावानुवाद — परिवारको पालन–पोषण गर्न सक्नु नै कार्यकुशलता मानिनेछ। केवल यश प्राप्तिका लागि मात्र धर्मको सेवा गरिनेछ। यसरी दुष्ट प्रजाहरूले पृथ्वी भरिनेछ ।।७।।
ब्रह्मविट्क्षत्रशूद्राणां यो बली भविता नृपः ।
प्रजा हि लुब्धै राजन्यैर्निर्घृणैर्दस्युधर्मभिः ।। ८ ।।
नेपाली भावानुवाद — ब्राह्मण, क्षत्रीय, वैश्य वा शूद्रमध्ये जो बलशाली छ, उही नै राजा बन्नेछ। लोभी, निर्दयी र डाँकु जस्ता स्वभाव भएका राजाहरूले प्रजालाई सताउनेछन् ।।८।।
आच्छिन्नदारद्रविणा यास्यन्ति गिरिकाननम् ।
शाकमूलामिषक्षौद्रफलपुष्पाष्टिभोजनाः ।। ९ ।।
नेपाली भावानुवाद — आफ्ना पत्नी र धन सम्पति खोसिएपछि प्रजाहरू पहाड र वनतिर पलायन हुनेछन्। उनीहरू सागपात, जरा, मासु, मह, फलफूल र बीउहरू खाएर जीवन धान्न बाध्य हुनेछन् ।।९।।
अनावृष्ट्या विनङ्क्ष्यन्ति दुर्भिक्षकरपीडिताः ।
शीतवातातपप्रावृड् हिमैरन्योन्यतः प्रजाः ।। १० ।।
नेपाली भावानुवाद — पानी नपर्ने (अनावृष्टि), अनिकाल र करको बोझले प्रजाहरू नष्ट हुनेछन्। जाडो, हावाहुरी, गर्मी, वर्षा र हिमपातका कारण उनीहरू आपसमा अत्यन्तै पीडित हुनेछन् ।।१०।।
क्षुत्तृड्भ्यां व्याधिभिश्चैव सन्तप्स्यन्ते च चिन्तया ।
त्रिंशद्विंशतिवर्षाणि परमायुः कलौ नृणाम् ।। ११ ।।
नेपाली भावानुवाद — भोक, प्यास, रोग र चिन्ताले मानिसहरू सधैँ सन्तप्त हुनेछन्। कलियुगमा मानिसको अधिकतम आयु केवल बीस वा तीस वर्षको मात्र हुनेछ ।।११।।
क्षीयमाणेषु देहेषु देहिनां कलिदोषतः ।
वर्णाश्रमवतां धर्मे नष्टे वेदपथे नृणाम् ।। १२ ।।
नेपाली भावानुवाद — कलियुगको दोषले गर्दा शरीर सानो र कमजोर हुँदै जानेछ। वर्णाश्रम धर्म र वेदको मार्ग पूर्ण रूपमा नष्ट हुनेछ ।।१२।।
पाषण्डप्रचुरे धर्मे दस्युप्रायेषु राजसु ।
चौर्यानृतवृथाहिंसानानावृत्तिषु वै नृषु ।। १३ ।।
नेपाली भावानुवाद — धर्म पाखण्डले भरिनेछ, राजाहरू डाँकु जस्ता हुनेछन् र मानिसहरू चोरी, असत्य तथा अनावश्यक हिंसामा लागेर विभिन्न खराब काममा लाग्नेछन् ।।१३।।
शूद्रप्रायेषु वर्णेषुच्छागप्रायासु धेनुषु ।
गृहप्रायेष्वाश्रमेषु यौनप्रायेषु बन्धुषु ।। १४ ।।
नेपाली भावानुवाद — सबै वर्णका मानिसहरू शूद्र जस्तै हुनेछन्। गाईहरू बाख्रा जस्ता साना हुनेछन्। सन्न्यास आश्रमहरू गृहस्थ जस्तै हुनेछन् र नाता–सम्बन्ध केवल विवाह (यौन) मा सीमित हुनेछ ।।१४।।
अणुप्रायास्वोषधीषु शमीप्रायेषु स्थास्नुषु ।
विद्युत्प्रायेषु मेघेषु शून्यप्रायेषु सद्मसु ।। १५ ।।
नेपाली भावानुवाद — औषधि र अन्नका दानाहरू साना हुनेछन्। रुखहरू शमी जस्तै होचा हुनेछन्। बादलहरू बिजुली चम्किएर मात्र हराउनेछन् (पानी पर्ने छैन) र घरहरू पाहुना र भजन बिना शून्य हुनेछन् ।।१५।।
इत्थं कलौ गतप्राये जनेतु खरधर्मिणि ।
धर्मत्राणाय सत्त्वेन भगवानवतरिष्यति ।। १६ ।।
नेपाली भावानुवाद — यसरी कलियुगको अन्ततिर जब मानिसहरू गधा जस्ता स्वभावका हुनेछन्, तब धर्म रक्षाका लागि भगवान्ले शुद्ध सत्त्वगुणद्वारा अवतार लिनुहुनेछ ।।१६।।
चराचरगुरोर्विष्णोरीश्वरस्याखिलात्मनः ।
धर्मत्राणाय साधूनां जन्म कर्मापनुत्तये ।। १७ ।।
नेपाली भावानुवाद — चराचर जगत्का गुरु, सबैका आत्मा र ईश्वर भगवान् विष्णुले धर्म रक्षाका लागि र साधुहरूलाई कर्म बन्धनबाट मुक्त पार्न जन्म लिनुहुनेछ ।।१७।।
संभलग्राममुख्यस्य ब्राह्मणस्य महात्मनः ।
भवने विष्णुयशसः कल्किः प्रादुर्भविष्यति ।। १८ ।।
नेपाली भावानुवाद — शम्भल ग्रामका मुख्य महात्मा ब्राह्मण विष्णुयशको घरमा भगवान् ’कल्कि’ को रूपमा प्रकट हुनुहुनेछ ।।१८।।
अश्वमाशुगमारुह्य देवदत्तं जगत्पतिः ।
असिनासाधुदमनमष्टैश्वर्यगुणान्वितः ।। १९ ।।
नेपाली भावानुवाद — जगत्पति भगवान् कल्कि ’देवदत्त’ नामक तीव्र गतिको घोडामा चढेर, आठै ऐश्वर्य र गुणहरूका साथ हातमा तरबार लिई दुष्टहरूको दमन गर्न निक्लनुहुनेछ ।।१९।।
विचरन्नाशुना क्षोण्यां हयेनाप्रतिमद्युतिः ।
नृपलिङ्गच्छदो दस्यून् कोटिशो निहनिष्यति ।। २० ।।
नेपाली भावानुवाद — अतुलनीय कान्ति भएका भगवान्ले पृथ्वीभरि घोडामा घुमेर राजाको भेषमा रहेका करोडौँ डाँकुहरूलाई संहार गर्नुहुनेछ ।।२०।।
अथ तेषां भविष्यन्ति मनांसि विशदानि वै ।
वासुदेवाङ्गरागातिपुण्यगन्धानिलस्पृशाम् ।
पौरजानपदानां वै हतेष्वखिलदस्युषु ।। २१ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब सबै दुष्टहरू मारिनेछन्, तब भगवान् वासुदेवको शरीरको दिव्य र सुगन्धित वायुको स्पर्शले गर्दा बाँकी रहेका नगर र गाउँका मानिसहरूको मन पवित्र हुनेछ ।।२१।।
तेषां प्रजाविसर्गश्च स्थविष्ठः संभविष्यति ।
वासुदेवे भगवति सत्त्वमूर्तौ हृदि स्थिते ।। २२ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब सत्त्वमूर्र्ति भगवान् वासुदेव हृदयमा विराजमान हुनुहुनेछ, तब मानिसहरूका सन्तानहरू पनि अत्यन्तै पुष्ट र सात्त्विक हुनेछन् ।।२२।।
यदावतीर्णो भगवान् कल्किर्धर्मपतिर्हरिः ।
कृतं भविष्यति तदा प्रजासूतिश्च सात्त्विकी ।। २३ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब धर्मपति भगवान् हरिले कल्कि अवतार लिनुहुनेछ, तब सत्ययुग (कृतयुग) प्रारम्भ हुनेछ र प्रजाहरू सात्त्विक हुनेछन् ।।२३।।
यदा चन्द्रश्च सूर्यश्च तथा तिष्यबृहस्पती ।
एकराशौ समेष्यन्ति भविष्यति तदा कृतम् ।। २४ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब चन्द्रमा, सूर्य र बृहस्पति पुष्य नक्षत्रमा र एउटै राशि (कर्कट) मा आउनेछन्, तब सत्ययुगको सुरुवात हुनेछ ।।२४।।
येऽतीता वर्तमाना ये भविष्यन्ति च पार्थिवाः ।
ते ते उद्देशतः प्रोक्ता वंशीयाः सोमसूर्ययोः ।। २५ ।।
नेपाली भावानुवाद — चन्द्र र सूर्य वंशमा जो राजाहरू बिते, जो वर्तमानमा छन् र जो भविष्यमा हुनेछन्, ती सबैको सङ्क्षिप्त वर्णन मैले गरेँ ।।२५।।
आरभ्य भवतो जन्म यावन्नन्दाभिषेचनम् ।
एतद् वर्षसहस्रं तु शतं पञ्चदशोत्तरम् ।। २६ ।।
नेपाली भावानुवाद — हे राजन्! हजुरको जन्मदेखि राजा नन्दको अभिषेकसम्मको समय एक हजार एक सय पन्ध्र वर्ष हुनेछ ।।२६।।
सप्तर्षीणां तु यौ पूर्वौ दृश्येते उदितौ दिवि ।
तयोस्तु मध्ये नक्षत्रं दृश्यते यत्समं निशि ।। २७ ।।
नेपाली भावानुवाद — आकाशमा उदय हुने सात ऋषि (सप्तर्षि) मध्ये जुन दुई पहिले देखिन्छन्, उनीहरूको बीचमा राती जुन नक्षत्र देखिन्छ ।।२७।।
तेनैव ऋषयो युक्तास्तिष्ठन्त्यब्दशतं नृणाम् ।
ते त्वदीये द्विजाः काले अधुना चाश्रिता मघाः ।। २८ ।।
नेपाली भावानुवाद — ती ऋषिहरू त्यसै नक्षत्रमा मानिसको गणना अनुसार सय वर्षसम्म रहन्छन्। हजुरको यस समयमा ती ब्राह्मण ऋषिहरू ’मघा’ नक्षत्रमा रहेका छन् ।।२८।।
विष्णोर्भगवतो भानुः कृष्णाख्योऽसौ दिवं गतः ।
तदाविशत् कलिर्लोकं पापे यद् रमते जनः ।। २९ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब भगवान् विष्णुको सूर्य रूपी कृष्ण स्वरूप आफ्नो धाम फर्कनुभयो, तब यस लोकमा कलियुग प्रवेश ग¥यो, जसका कारण मानिसहरू पापमा रमाउन थाले ।।२९।।
यावत् स पादपद्माभ्यां स्पृशन्नास्ते रमापतिः ।
तावत् कलिर्वै पृथिवीं पराक्रान्तुं न चाशकत् ।। ३० ।।
नेपाली भावानुवाद— जबसम्म रमापति भगवान् श्रीकृष्णले आफ्नो चरणकमलले यो पृथ्वी छोइरहनुभएको थियो, तबसम्म कलियुगले पृथ्वीमा आफ्नो पूर्ण प्रभाव पार्न सकेको थिएन ।।३०।।
यदा देवर्षयः सप्त मघासु विचरन्ति हि ।
तदा प्रवृत्तस्तु कलिद्र्वादशाब्दशतात्मकः ।। ३१ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब सप्तर्षिहरू मघा नक्षत्रमा घुम्न थाले, तब बाह्र सय दिव्य वर्षको कलियुग सुरु भयो ।।३१।।
यदा मघाभ्यो यास्यन्ति पूर्वाषाढां महर्षयः ।
तदा नन्दात् प्रभृत्येष कलिर्वृद्धिं गमिष्यति ।। ३२ ।।
नेपाली भावानुवाद — जब ती महर्षिहरू मघाबाट पूर्वाषाढा नक्षत्रमा जानेछन्, तब राजा नन्दको समयदेखि कलियुग अझै बढेर जानेछ ।।३२।।
यस्मिन् कृष्णो दिवं यातस्तस्मिन्नेव तदाहनि ।
प्रतिपन्नं कलियुगमिति प्राहुः पुराविदः ।। ३३ ।।
नेपाली भावानुवाद — जसै श्रीकृष्ण वैकुण्ठ जानुभयो, त्यसै दिनदेखि कलियुग सुरु भयो भनी पुराना विद्वानहरू भन्दछन् ।।३३।।
दिव्याब्दानां सहस्रान्ते चतुर्थे तु पुनः कृतम् ।
भविष्यति तदा नककणां मन आत्मप्रकाशकम् ।। ३४ ।।
नेपाली भावानुवाद — कलियुगको समय सकिएपछि फेरि सत्ययुग आउनेछ, जसले मानिसको मनलाई आत्मप्रकाशक (ज्ञानयुक्त) बनाउनेछ ।।३४।।
इत्येष मानवो वंशो यथा सङ्ख्यायते भुवि ।
तथा विट्शूद्रविप्राणां तास्ता ज्ञेया युगे युगे ।। ३५ ।।
नेपाली भावानुवाद — यसरी पृथ्वीमा मनु वंशको गणना गरिन्छ। यसै गरी वैश्य, शूद्र र ब्राह्मणहरूको वंश पनि प्रत्येक युगमा जान्नुपर्दछ ।।३५।।
एतेषां नामलिङ्गानां पुरुषाणां महात्मनम् ।
कथामात्रावशिष्टानां कीर्तिरेव स्थिता भुवि ।। ३६ ।।
नेपाली भावानुवाद — यी महान् पुरुषहरू जो अब केवल नाम र कथामा मात्र बाँकी छन्, उनीहरूको कीर्ति मात्र यस पृथ्वीमा रहेको छ ।।३६।।
देवापिः शान्तनोभ्र्राता मरुश्चेक्ष्वाकुवंशजः ।
कलापग्राम आसाते महायोगबलान्वितौ ।। ३७ ।।
नेपाली भावानुवाद — राजा शान्तनुका भाइ देवापि र इक्ष्वाकु वंशका मरु— यी दुई महायोगीहरू अहिले पनि कलाप ग्राममा बसिरहेका छन् ।।३७।।
ताविहैत्य कलेरन्ते वासुदेवानुशिक्षितौ ।
वर्णाश्रमयुतं धर्मं पूर्ववत् प्रथयिष्यतः ।। ३८ ।।
नेपाली भावानुवाद — कलियुगको अन्तमा उनीहरू भगवान् वासुदेवको प्रेरणाले यहाँ आएर फेरि पहिले जस्तै वर्णाश्रम धर्मको प्रचार गर्नेछन् ।।३८।।
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिश्चेति चतुर्युगम् ।
अनेन क्रमयोगेन भुवि प्राणिषु वर्तते ।। ३९ ।।
नेपाली भावानुवाद — सत्य, त्रेता, द्वापर र कलि— यी चार युगहरू यसै क्रमले पृथ्वीका प्राणीहरूमा घुमिरहन्छन् ।।३९।।
राजन्नेते मया प्रोक्ता नरदेवास्तथापरे ।
भूमौ ममत्वं कृत्वान्ते हित्वेमां निधनं गताः ।। ४० ।।
नेपाली भावानुवाद — हे राजन्! मैले ती राजाहरूको वर्णन गरेँ, जो पृथ्वीमा मेरो भनी ममता गरेर अन्त्यमा यसलाई छोडेर मृत्युको मुखमा परे ।।४०।।
कृमिविड्भस्मसंज्ञान्ते राजनाम्नोऽपि यस्य च ।
भूतध्रुक् तत्कृते स्वार्थं किं वेद निरयो यतः ।। ४१ ।।
नेपाली भावानुवाद — अन्तमा कीरा, विष्ठा वा खरानी बन्ने यस शरीरको राजा हुनुको के अर्थ छ र? प्राणीलाई सताएर गरेको स्वार्थले त केवल नरक मात्र दिलाउँछ ।।४१।।
कथं सेयमखण्डा भूः पूर्वैर्मे पुरुषैर्धृता ।
मत्पुत्रस्य च पौत्रस्य मत्पूर्वा वंशजस्य वा ।। ४२ ।।
नेपाली भावानुवाद — “यो अखण्ड पृथ्वी मेरा पूर्वजहरूले भोग गरे, अब मेरा छोरा, नाति र वंशजले कसरी भोग्लान्?“— यस्तो चिन्ता गर्नु बेकार छ ।।४२।।
तेजोऽबन्नमयं कायं गृहीत्वाऽऽत्मतयाबुधाः ।
महीं ममतया चोभौ हित्वान्तेऽदर्शनं गताः ।। ४३ ।।
नेपाली भावानुवाद — पञ्चतत्वले बनेको यस शरीरलाई नै ’म’ ठान्ने अज्ञानीहरूले पृथ्वीमा ममता गरे, तर अन्त्यमा पृथ्वी र शरीर दुवै छोडेर हराएर गए ।।४३।।
ये ये भूपतयो राजन् भुञ्जते भुवमोजसा । कालेन ते कृताः सर्वे कथामात्राः कथासु च ।। ४४ ।। नेपाली भावानुवाद — हे राजन्! जो–जो राजाहरूले आफ्नो बलले पृथ्वी भोग गरे, ती सबैलाई कालले अहिले केवल कथाको पात्र मात्र बनाइदिएको छ ।।४४।।
इति श्रीमद्भा।गवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां
द्वादशस्कन्धे द्वितीयोऽध्यायः ॥ २ ॥
No comments:
Post a Comment