श्रीमद्भागवत महापुराण
दशमः स्कंधः – अष्टाविंशोऽध्यायः
एकादश्यां निराहारः समभ्यर्च्य जनार्दनम् ।
स्नातुं नन्दस्तु कालिन्द्यां द्वादश्यां जलमाविशत् ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– हे परीक्षित् ! नन्दबाबाले कार्तिक शुक्ल एकादशीको व्रत निराहार बसेर भगवान् जनार्दनको विधिपूर्वक आराधना गर्नुभयो। त्यसपछि द्वादशी लागेको समयमा स्नान गर्नका लागि उहाँ यमुनाजीको जलमा प्रवेश गर्नुभयो ।। १ ।।
तं गृहीत्वानयद् भृत्यो वरुणस्यासुरोऽन्तिकम् ।
अवज्ञायासुरीं वेलां प्रविष्टमुदकं निशि ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः असुरहरूको समय (निषिद्ध वेला) भएको कुरालाई वास्ता नगरी रात्रिकालमै जलमा प्रवेश गरेका हुनाले वरुणका सेवक एक असुरले नन्दबाबालाई समातेर आफ्नो स्वामीकहाँ लग्यो ।। २ ।।
चुक्रुशुस्तमपश्यन्तः कृष्ण रामेति गोपकाः ।
भगवांस्तदुपश्रुत्य पितरं वरुणाहृतम् ।
तदन्तिकं गतो राजन् स्वानामभयदो विभुः ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः नन्दबाबालाई नदेखेपछि 'हे कृष्ण ! हे बलराम !' भन्दै गोपहरू विलाप गर्न थाले। आफ्ना भक्तहरूलाई अभय दान दिनुहुने सर्वशक्तिमान् भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना पितालाई वरुणले लगेको कुरा थाहा पाएपछि उहाँ तत्काल वरुणलोक जानुभयो ।। ३ ।।
प्राप्तं वीक्ष्य हृषीकेशं लोकपालः सपर्यया ।
महत्या पूजयित्वाऽऽह तद्दर्शनमहोत्सवः ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्को दर्शनलाई नै महापर्व मान्ने लोकपाल वरुणले इन्द्रियहरूका स्वामी हृषीकेश स्वयं पाल्नुभएको देखेर ठूलो सम्मानका साथ पूजा अर्चना गरे। त्यसपछि उहाँको दर्शनबाट परमानन्दित हुँदै वरुणले यसरी बिन्ती गरे ।। ४ ।।
वरुण उवाच– अद्य मे निभृतो देहोऽद्यैवार्थोऽधिगतः प्रभो ।
नेपाली भावानुवादः हे प्रभु ! आज मेरो शरीर धारण गर्नु सफल भयो र मेरा सबै पुरुषार्थहरू सिद्ध भए। हे भगवन् ! जसले हजुरको चरणकमलको सेवा गर्दछन्, उनीहरूले संसार–मार्ग (जन्म–मृत्युको चक्र) बाट मुक्ति पाउँछन् ।। ५ ।।
नमस्तुभ्यं भगवते ब्रह्मणे परमात्मने ।
न यत्र श्रूयते माया लोकसृष्टिविकल्पना ॥ ६ ॥
नेपाली भावानुवादः हजुर साक्षात् पूर्ण ब्रह्म र परमात्मा हुनुहुन्छ, हजुरलाई मेरो नमस्कार छ। हजुरको स्वरूपमा यो संसारको सृष्टि गर्ने माया र त्यसका गुणहरूको अलिकति पनि प्रभाव छैन ।। ६ ।।
अजानता मामकेन मूढेनाकार्यवेदिना ।
आनीतोऽयं तव पिता तद् भवान् क्षन्तुमर्हति ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः हे प्रभु ! कर्तव्य–अकर्तव्यको ज्ञान नभएको मेरो एउटा अज्ञानी र मूढ सेवकले झुक्किएर हजुरको पितालाई यहाँ ल्याएछ। कृपया यस अपराधका लागि मलाई क्षमा गरिदिनुहोस् ।। ७ ।।
ममाप्यनुग्रहं कृष्ण कर्तुमर्हस्यशेषदृक् ।
गोविन्द नीयतामेष पिता ते पितृवत्सल ॥ ८ ॥
नेपाली भावानुवादः हे सर्वसाक्षी कृष्ण ! हजुर त आफ्ना पिताप्रति अत्यन्त प्रेम राख्नुहुन्छ। हे गोविन्द ! ममाथि पनि अनुग्रह गर्नुहोस् र आफ्ना पिताजीलाई लिएर जानुहोस् ।। ८ ।।
शुक उवाच–
आदायागात् स्वपितरं बन्धूनां चावहन् मुदम् ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– हे राजन् ! ईश्वरहरूका पनि ईश्वर भगवान् श्रीकृष्ण यसरी वरुणद्वारा स्तुति गरिएपछि प्रसन्न हुनुभयो र आफ्ना पितालाई साथमा लिएर स्वजनहरूलाई आनन्दित तुल्याउँदै व्रज फर्कनुभयो ।। ९ ।।
नन्दस्त्वतीन्द्रियं दृष्ट्वा लोकपालमहोदयम् ।
कृष्णे च सन्नतिं तेषां ज्ञातिभ्यो विस्मितोऽब्रवीत् ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः नन्दबाबाले वरुणलोकको त्यो दिव्य ऐश्वर्य र त्यहाँका लोकपालहरूले श्रीकृष्णप्रति देखाएको श्रद्धा–भक्ति देखेर निकै अचम्मित हुनुभयो। उहाँले व्रजमा फर्केपछि आफ्ना बन्धु–बान्धवहरूलाई त्यो सबै वृत्तान्त सुनाउनुभयो ।। १० ।।
ते चौत्सुक्यधियो राजन् मत्वा गोपास्तमीश्वरम् ।
अपि नः स्वगतिं सूक्ष्मामुपाधास्यदधीश्वरः ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः हे राजन् ! नन्दबाबाको कुरा सुनेर उत्सुक भएका गोपहरूले श्रीकृष्णलाई साक्षात् ईश्वर नै माने। उनीहरूले मनमनै सोच्न थाले– 'के हाम्रा स्वामीले हामीलाई पनि आफ्नो त्यो सूक्ष्म एवं परम धामको दर्शन गराउनुहोला त?' ।। ११ ।।
इति स्वानां स भगवान् विज्ञायाखिलदृक् स्वयम् ।
सङ्कल्पसिद्धये तेषां कृपयैतदचिन्तयत् ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः सबैका अन्तर्यामी भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना भक्तहरूको त्यो अभिलाषा बुझ्नुभयो र उनीहरूको सङ्कल्प पूरा गर्नका लागि कृपापूर्वक विचार गर्नुभयो ।। १२ ।।
जनो वै लोक एतस्मिन्नविद्याकामकर्मभिः ।
उच्चावचासु गतिषु न वेद स्वां गतिं भ्रमन् ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः यस संसारका जीवहरू अविद्या, कामना र कर्मको बन्धनमा परेर विभिन्न योनिहरूमा भौँतारिइरहन्छन् र आफ्नो वास्तविक स्वरूप एवं गन्तव्यलाई चिन्न सक्दैनन् ।। १३ ।।
इति सञ्चिन्त्य भगवान् महाकारुणिको हरिः ।
दर्शयामास लोकं स्वं गोपानां तमसः परम् ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः यस्तो विचार गरी परम दयालु श्रीहरिले ती गोपहरूलाई अज्ञानको अन्धकारभन्दा धेरै पर रहेको आफ्नो दिव्य परमधाम (वैकुण्ठ) को दर्शन गराउनुभयो ।। १४ ।।
सत्यं ज्ञानमनन्तं यद् ब्रह्म ज्योतिः सनातनम् ।
यद्धि पश्यन्ति मुनयो गुणापाये समाहिताः ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्ले उनीहरूलाई त्यो सनातन ब्रह्मज्योतिको साक्षात्कार गराउनुभयो, जो सत्य, ज्ञानस्वरूप र अनन्त छ। जसलाई केवल आत्मज्ञानी मुनिहरूले मात्र समाधिस्थ अवस्थामा देख्न सक्छन् ।। १५ ।।
ते तु ब्रह्मह्रदं नीता मग्नाः कृष्णेन चोद्धृताः ।
ददृशुर्ब्रह्मणो लोकं यत्राक्रूरोऽध्यगात् पुरा ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान् श्रीकृष्णले पहिले उनीहरूलाई 'ब्रह्मह्रद' (अक्रूर घाट) मा लैजानुभयो र त्यहाँ डुबुल्की लगाउन लगाउनुभयो। जब उनीहरू जलबाट निस्किए, तब उनीहरूले त्यही परमधामको दर्शन पाए, जुन पहिले अक्रूरले पाएका थिए ।। १६ ।।
नन्दादयस्तु तं दृष्ट्वा परमानन्दनिवृताः ।
कृष्णं च तत्र छन्दोभिः स्तूयमानं सुविस्मिताः ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः नन्दबाबा लगायतका गोपहरूले त्यो परमानन्दमय धाम र त्यहाँ वेदका मन्त्रहरूद्वारा स्तुति गरिनुभएका भगवान् श्रीकृष्णलाई देखेर अत्यन्तै चकित र आनन्दित भए ।। १७ ।।
🌸 यस अध्यायको सार तथा दर्शन 🌸
अध्याय सारांश
श्रीमद्भागवत महापुराणको दशम स्कन्ध अन्तर्गतको अठ्ठाइसौँ अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्णको भक्तवात्सल्यता र आफ्ना नित्य साथी गोपहरूलाई परमधामको दर्शन गराएको प्रसङ्ग वर्णन गरिएको छ। कथाको आरम्भमा नन्दबाबाले कार्तिक महिनाको एकादशीको कठिन व्रत समापन गरी द्वादशीको शुभ मुहूर्तमा यमुनाजीमा स्नान गर्न जानुहुन्छ। तर अर्धरात्रिमा असुरहरूको समय हुने भएकाले वरुणका एक सेवकले नन्दबाबालाई समातेर वरुणलोक पुर्याउँछ। नन्दबाबा हराएको थाहा पाएपछि व्रजवासीहरू आतङ्कित हुन्छन् र श्रीकृष्णलाई पुकार्न थाल्छन्। भक्तवत्सल श्रीकृष्ण आफ्ना पितालाई मुक्त गराउन तत्काल वरुणलोक पुग्नुहुन्छ। त्यहाँ लोकपाल वरुणले भगवान् श्रीकृष्णको भव्य स्वागत गर्दै आफ्नो सेवकको गल्तीका लागि क्षमा माग्छन् र भगवानको दिव्य स्तुति गर्दछन्। वरुणले स्वीकार गर्छन् कि भगवानको दर्शन नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो उपलब्धि हो। श्रीकृष्णले नन्दबाबालाई सकुशल व्रजमा फर्काएर ल्याउनुहुन्छ। नन्दबाबाले वरुणलोकमा देखेको ऐश्वर्य र श्रीकृष्णलाई त्यहाँका देवताहरूले गरेको सम्मानको चर्चा व्रजवासीहरूका माझ गर्नुहुन्छ। यो सुनेर गोपहरूमा श्रीकृष्णप्रतिको श्रद्धा अझ प्रगाढ हुन्छ र उनीहरूमा पनि भगवानको त्यो सूक्ष्म एवं दिव्य धाम हेर्ने उत्कट इच्छा जागृत हुन्छ। आफ्ना भक्तहरूको मनको कुरा बुझ्न सक्ने भगवान् श्रीकृष्णले उनीहरूलाई संसारको मोह र अविद्याबाट मुक्त गराउने निश्चय गर्नुहुन्छ। उहाँले सबै गोपहरूलाई यमुनाको ब्रह्मह्रदमा स्नान गराउनुहुन्छ र त्यहाँ उनीहरूलाई वैकुण्ठ धामको दर्शन गराउनुहुन्छ। गोपहरूले त्यहाँ भगवान् श्रीकृष्णलाई नै परब्रह्मको रूपमा वेदहरूद्वारा स्तुति गरिएको देख्छन्। यो अलौकिक दृश्य देखेर उनीहरू परमानन्दमा डुब्छन् र श्रीकृष्ण केवल एक बालक मात्र नभएर साक्षात् पूर्ण पुरुषोत्तम परमात्मा हुनुहुन्छ भन्ने कुरामा विश्वस्त हुन्छन्। यसरी यो कथाले भगवान् श्रीकृष्णले आफ्ना भक्तहरूको इच्छा मात्र पूरा गर्नुभएन, उनीहरूलाई जीवनको अन्तिम लक्ष्य अर्थात् मोक्षको स्वरूप पनि प्रत्यक्ष देखाइदिनुभयो। यो अध्यायले भक्त र भगवान् बीचको सामीप्यतालाई सुन्दर ढङ्गले प्रस्तुत गरेको छ।
No comments:
Post a Comment