श्रीमद्भागवत महापुराण
द्वादश स्कन्ध – दशमोऽध्यायः
स एवमनुभूयेदं नारायणविनिर्मितम् ।
वैभवं योगमायायास्तमेव शरणं ययौ ।। १ ।।
नेपाली भावानुवादः सूतजीले भन्नुभयो– भगवान् नारायणद्वारा निर्मित योगमायाको यस्तो वैभव अनुभव गरेपछि मार्कण्डेय ऋषि उहाँकै शरणमा जानुभयो ।। १ ।।
मार्कण्डेय उवाच –
प्रपन्नोऽस्म्यङ्घ्रिमूलं ते प्रपन्नाभयदं हरे ।
यन्माययापि विबुधा मुह्यन्ति ज्ञानकाशया ।। २ ।।
नेपाली भावानुवादः मार्कण्डेयजीले भन्नुभयो– हे हरि! म हजुरको त्यस चरणकमलको शरणमा आएको छु, जसले शरणागतलाई अभयदान दिनुहुन्छ। हजुरको माया यति प्रबल छ कि ठूला–ठूला विद्वान्हरू पनि यसबाट मोहित हुन्छन् ।। २ ।।
सूत उवाच –
तमेवं निभृतात्मानं वृषेण दिवि पर्यटन् ।
रुद्राण्या भगवान् रुद्रो ददर्श स्वगणैर्वृतः ।। ३ ।।
नेपाली भावानुवादः उहाँ (मार्कण्डेय) यसरी भगवान्को ध्यानमा मग्न भइरहेका बेला नन्दी (वृष) मा चढेर आकाश भ्रमण गर्दै गर्नुभएका भगवान् शिवले पार्वती र आफ्ना गणहरूका साथमा मुनिलाई देख्नुभयो ।। ३ ।।
अथोमा तमृषिं वीक्ष्य गिरिशं समभाषत ।
पश्येमं भगवन् विप्रं निभृतात्मेन्द्रियाशयम् ।। ४ ।।
नेपाली भावानुवादः तब पार्वतीजीले ती ऋषिलाई देखेर शिवजीसँग भन्नुभयो– हे भगवन्! हेर्नुहोस्, यी ब्राह्मण कसरी आफ्ना इन्द्रिय र मनलाई रोकेर ध्यानमा मग्न छन् ।। ४ ।।
निभृतोदझषव्रातं वातापाये यथार्णवः ।
कुर्वस्य तपसः साक्षात् संसिद्धिं सिद्धिदो भवान् ।। ५ ।।
नेपाली भावानुवादः हावा थामिएपछि र जलचरहरू शान्त भएपछि समुद्र स्थिर भए झैँ यी मुनि शान्त छन्। हजुर सिद्धिदाता हुनुहुन्छ, त्यसैले यिनको तपस्याको साक्षात् फल हजुरले नै दिनुपर्छ ।। ५ ।।
श्रीभगवानुवाच –
नैवेच्छत्याशिषः क्वापि ब्रह्मर्षिर्मोक्षमप्युत ।
भक्तिं परां भगवति लब्धवान् पुरुषेऽव्यये ।। ६ ।।
नेपाली भावानुवादः भगवान् शिवले भन्नुभयो– यी ब्रह्मर्षिले कुनै सांसारिक सुख वा मोक्षको पनि इच्छा राख्दैनन्। उनले त अविनाशी परमपुरुष भगवान् श्रीहरिप्रति पराभक्ति प्राप्त गरिसकेका छन् ।। ६ ।।
अथापि संवदिष्यामो भवान्येतेन साधुना ।
अयं हि परमो लाभो नृणां साधुसमागमः ।। ७ ।।
नेपाली भावानुवादः तापनि हामी यी साधुसँग संवाद गर्नेछौँ। किनकि सत्पुरुषहरूको सङ्गत पाउनु नै मानिसका लागि सबैभन्दा ठूलो लाभ हो ।। ७ ।।
सूत उवाच – इत्युक्त्वा तमुपेयाय भगवान् स सतां गतिः ।
नेपाली भावानुवादः यसो भनेर सत्पुरुषहरूका गति, सबै विद्याका स्वामी र समस्त प्राणीका ईश्वर भगवान् शिव ती मुनिको नजिक जानुभयो ।। ८ ।।
तयोरागमनं साक्षादीशयोर्जगदात्मनोः ।
न वेद रुद्धधीवृत्तिरात्मानं विश्वमेव च ।। ९ ।।
नेपाली भावानुवादः जगत्का आत्मा मानिने ती शिव–पार्वती साक्षात् अगाडि आउँदा पनि वृत्तिहरू रोकिएका कारण ध्यानमग्न मुनिले आफ्नो शरीर र संसारको कुनै पत्तो पाउनुभएन ।। ९ ।।
भगवांस्तदभिज्ञाय गिरिशो योगमायया ।
आविशत्तद्गुहाकाशं वायुश्छिद्रमिवेश्वरः ।। १० ।।
नेपाली भावानुवादः मुनिको अवस्था बुझेर सर्वसमर्थ शिवजी आफ्नो योगमायाद्वारा मुनिको हृदयाकाशमा त्यसरी नै प्रवेश गर्नुभयो, जसरी हावा सानो छिद्रमा पस्छ ।। १० ।।
आत्मन्यपि शिवं प्राप्तं तडित्पिङ्गजटाधरम् ।
त्र्यक्षं दशभुजं प्रांशुमुद्यन्तमिव भास्करम् ।। ११ ।।
नेपाली भावानुवादः मुनिले आफ्नो हृदयभित्र साक्षात् शिवजीलाई प्राप्त भएको देख्नुभयो। बिजुली झैँ पहेँलो जटा भएका, तीन आँखा र दश हात भएका शिव उदाउँदै गरेको सूर्य जस्तै तेजस्वी देखिनुहुन्थ्यो ।। ११ ।।
व्याघ्रचर्माम्बरं शूल खट्वााङ्गचर्मभिः ।
अक्षमालाडमरुककपालासिधनुः सह ।। १२ ।।
नेपाली भावानुवादः बाघको छाला लगाउनुभएको, हातमा त्रिशूल, खट्वाङ्ग, ढाल, अक्षमाला, डमरु, खप्पर, तरबार र धनुष लिएका शिवलाई मुनिले देख्नुभयो ।। १२ ।।
बिभ्राणं सहसा भातं विचक्ष्य हृदि विस्मितः ।
किमिदं कुत एवेति समाधेर्विरतो मुनिः ।। १३ ।।
नेपाली भावानुवादः अचानक हृदयमा यस्तो अद्भुत रूप प्रकाशित भएको देखेर मुनि चकित हुनुभयो। "यो के हो? कहाँबाट आयो?" भन्दै उहाँको समाधि खुल्यो ।। १३ ।।
नेत्रे उन्मील्य ददृशे सगणं सोमयाऽऽगतम् ।
रुद्रं त्रिलोकैकगुरुं ननाम शिरसा मुनिः ।। १४ ।।
नेपाली भावानुवादः उहाँले आँखा खोलेर हेर्दा पार्वती र गणहरूका साथमा पाल्नुभएका त्रिलोकगुरु भगवान् रुद्रलाई देख्नुभयो र शिर झुकाएर मुनिले प्रणाम गर्नुभयो ।। १४ ।।
तस्मै सपर्यां व्यदधात् सगणाय सहोमया ।
स्वागतासनपाद्यार्घ्यगन्धस्रग्धूपदीपकैः ।। १५ ।।
नेपाली भावानुवादः मुनिले शिव–पार्वती र गणहरूका लागि स्वागत, आसन, पाद्य, अर्घ्य, सुगन्ध, पुष्पमाला, धूप र दीपद्वारा विधिपूर्वक पूजा गर्नुभयो ।। १५ ।।
आह चात्मानुभावेन पूर्णकामस्य ते विभो ।
करवाम किमीशान येनेदं निर्वृतं जगत् ।। १६ ।।
नेपाली भावानुवादः उहाँले भन्नुभयो– हे विभो! हजुर आफ्नै स्वरूपको अनुभवले पूर्णकाम हुनुहुन्छ। हजुरकै शक्तिले यो संसार तृप्त र सुखी रहन्छ। हे ईशान! हजुरका लागि मैले के सेवा गर्न सक्छु र? ।। १६ ।।
नमः शिवाय शान्ताय सत्त्वाय प्रमृडाय च ।
रजोजुषेऽपि अघोराय नमस्तुभ्यं तमोजुषे ।। १७ ।।
नेपाली भावानुवादः शान्त, कल्याणकारी र सत्त्वगुणका आश्रय शिवलाई नमस्कार छ। रजोगुण स्वीकार गरी सृष्टि गर्ने र तमोगुणद्वारा संहारको कार्य गर्ने हजुरका रुद्र रूपलाई मेरो प्रणाम छ ।। १७ ।।
सूत उवाच – एवं स्तुतः स भगवानादिदेवः सतां गतिः ।
नेपाली भावानुवादः मुनिको यस्तो स्तुति सुनेपछि सत्पुरुषहरूका गति आदिदेव भगवान् शिव परितुष्ट र प्रसन्न हुनुभयो र मुस्कुराउँदै भन्नुभयो ।। १८ ।।
श्रीभगवानुवाच –
वरं वृणीष्व नः कामं वरदेशा वयं त्रयः । अ
मोघं दर्शनं येषां मर्त्यो यद् विन्दतेऽमृतम् ।। १९ ।।
नेपाली भावानुवादः भगवान् शिवले भन्नुभयो– हामी (ब्रह्मा, विष्णु र म) तीनै जना वर दिने स्वामी हौँ, त्यसैले आफूले चाहेको वर माग्नुहोस्। हाम्रो दर्शन कहिल्यै व्यर्थ जाँदैन, जसले मरणशील मानिसलाई पनि अमर बनाउँछ ।। १९ ।।
ब्राह्मणः साधुः शान्ताः निःसङ्गा भूतवत्सलाः ।
एकान्तभक्ता अस्मासु निर्वैराः समदर्शिनः ।। २० ।।
नेपाली भावानुवादः जो ब्राह्मण साधु, शान्त, आसक्तिरहित, सबै प्राणीमा दया राख्ने, हाम्रा अनन्य भक्त, शत्रुता नगर्ने र सबैलाई समान देख्ने हुन्छन्— ।। २० ।।
सलोका लोकपालास्तान् वन्दन्त्यर्चन्त्युपासते ।
अहं च भगवान् ब्रह्मा स्वयं च हरिरीश्वरः ।। २१ ।।
नेपाली भावानुवादः त्यस्ता महानुभावहरूलाई लोक र लोकपालहरूसहित सबैले वन्दना र उपासना गर्छन्। म, ब्रह्मा र स्वयं भगवान् विष्णु पनि उनीहरूको सम्मान र सेवा गर्दछौँ ।। २१ ।।
न ते मय्यच्युतेऽजे च भिदामण्वपि चक्षते ।
नात्मनश्च जनस्यापि तद् युष्मान् वयमीमहि ।। २२ ।।
नेपाली भावानुवादः उनीहरू म (शिव), अच्युत (विष्णु) र अज (ब्रह्मा) मा अलिकति पनि भेद देख्दैनन्। उनीहरू आफ्नो र अरूको आत्मामा पनि भेद गर्दैनन्। त्यसैले हामी तपाईं जस्ता भक्तहरूको पूजा गर्छौँ ।। २२ ।।
नेपाली भावानुवादः जलमय तीर्थहरू वा चेतनाहीन ढुङ्गाका मूर्तिहरूले धेरै समयको सेवापछि मात्र मानिसलाई पवित्र पार्छन्, तर तपाईं जस्ता महान् पुरुषले त दर्शन मात्रले मानिसलाई तुरुन्तै पवित्र पारिदिनुहुन्छ ।। २३ ।।
ब्राह्मणेभ्यो नमस्यामो येऽस्मद्रूपं त्रयीमयम् ।
बिभ्रत्यात्मसमाधानतपःस्वाध्यायसंयमैः ।। २४ ।।
नेपाली भावानुवादः हामी ती ब्राह्मणहरूलाई नमस्कार गर्छौँ, जसले समाधि, तपस्या, स्वाध्याय र संयमद्वारा हाम्रो वेदमय स्वरूपलाई धारण गर्छन् ।। २४ ।।
श्रवणाद् दर्शनाद् वापि महापातकिनोऽपि वः ।
शुध्येरन्नन्त्यजाश्चापि किमु संभाषणादिभिः ।। २५ ।।
नेपाली भावानुवादः तपाईंको दर्शन वा चर्चा मात्रले पनि महापापीहरू र अन्त्यजहरू समेत शुद्ध हुन्छन् भने तपाईंसँग प्रत्यक्ष कुराकानी गर्नेहरू त झन् किन पवित्र नहोलान् र? ।। २५ ।।
सूत उवाच – इति चन्द्रललामस्य धर्मगुह्योपबृंहितम् ।
नेपाली भावानुवादः शिवजीका यी धर्मको रहस्यले भरिएका अमृतमय वचनहरू कानले पिउँदा पनि मुनिको मन अझै अघाएन ।। २६ ।।
स चिरं मायया विष्णोः भ्रामितः कर्शितो भृशम् ।
शिववागमृतध्वस्त क्लेशपुञ्जस्तमब्रवीत् ।। २७ ।।
नेपाली भावानुवादः धेरै समयसम्म विष्णुको मायाले भौँतारिएर अत्यन्त थाकेका मुनिका सबै क्लेश शिवजीको वाणी–अमृतले मेटिए र उहाँले भन्नुभयो ।। २७ ।।
मार्कण्डेय उवाच –
अहो ईश्वरलीलेयं दुर्विभाव्या शरीरिणाम् ।
यन्नमन्तीशितव्यानि स्तुवन्ति जगदीश्वराः ।। २८ ।।
नेपाली भावानुवादः मार्कण्डेयजीले भन्नुभयो– अहो! भगवान्को लीला देहधारीहरूका लागि बुझ्न कति कठिन छ। जो स्वयं जगत्का मालिक हुन्, उनीहरूले नै आफ्ना सेवक (शासित) हरूलाई नमस्कार र स्तुति गरिरहनुभएको छ ।। २८ ।।
धर्मं ग्राहयितुं प्रायः प्रवक्तारश्च देहिनाम् ।
आचरन्त्यनुमोदन्ते क्रियमाणं स्तुवन्ति च ।। २९ ।।
नेपाली भावानुवादः मानिसहरूलाई धर्म सिकाउनका लागि यसका प्रवक्ताहरू स्वयंले धर्मको आचरण गर्नुहुन्छ, अरूले गरेकोमा अनुमोदन गर्नुहुन्छ र गर्नेहरूको प्रशंसा गर्नुहुन्छ ।। २९ ।।
नैतावता भगवतः स्वमायामयवृत्तिभिः ।
न दुष्येतानुभावस्तैर्मायिनः कुहकं यथा ।। ३० ।।
नेपाली भावानुवादः जादुगरले आफ्नो जादुको खेल देखाउँदा ऊ आफैँ त्यसबाट मोहित नभए झैँ, हजुरले गर्ने यी मायामय लीलाहरूले हजुरको महिमामा कुनै दोष लाग्दैन ।। ३० ।।
सृष्ट्वेरदं मनसा विश्वमात्मनानुप्रविश्य यः ।
गुणैः कुर्वद्भिराभाति कर्तेव स्वप्नदृग् यथा ।। ३१ ।।
नेपाली भावानुवादः जसरी सपना देख्नेले मनले सपनाको संसार बनाएर आफैँ त्यसमा पसे झैँ देखिन्छ, हजुर पनि यो संसार सृष्टि गरेर गुणहरूका माध्यमले काम गरिरहेको कर्ता झैँ देखिए पनि वास्तवमा निर्लिप्त हुनुहुन्छ ।। ३१ ।।
तस्मै नमो भगवते त्रिगुणाय गुणात्मने ।
केवलायाद्वितीयाय गुरवे ब्रह्ममूर्तये ।। ३२ ।।
नेपाली भावानुवादः तीनै गुणका नियन्ता तर स्वयं गुणातीत, अद्वितीय र साक्षात् ब्रह्मस्वरूप हजुर जगद्गुरुलाई मेरो नमस्कार छ ।। ३२ ।।
कं वृणे नु परं भूमन् वरं त्वद् वरदर्शनात् ।
यद्दर्शनात् पूर्णकामः सत्यकामः पुमान् भवेत् ।। ३३ ।।
नेपाली भावानुवादः हे अनन्त! हजुरको दर्शन पाउनु नै सबैभन्दा ठूलो वरदान हो। हजुरको दर्शन पाएपछि मानिसका सबै इच्छाहरू आफैँ पूर्ण हुन्छन् र ऊ सत्यसङ्कल्प बन्दछ ।। ३३ ।।
वरमेकं वृणेऽथापि पूर्णात् कामाभिवर्षणात् ।
भगवत्यच्युतां भक्तिं तत्परेषु तथा त्वयि ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः तैपनि सबै इच्छा पूरा गरिदिने हजुरसँग म एउटा वर माग्दछु— भगवान् अच्युत (विष्णु), उहाँका भक्तहरू र हजुर (शिव) प्रति मेरो सधैँ अटल भक्ति रहोस् ।। ३४ ।।
सूत उवाच –
नेपाली भावानुवादः मुनिको यस्तो सुन्दर वाणीद्वारा गरिएको पूजा र स्तुति सुनेर पार्वतीसहित भगवान् शिव अत्यन्त प्रसन्न हुनुभयो र भन्नुभयो ।। ३५ ।।
कामो महर्षे सर्वोऽयं भक्तिमान् त्वमधोक्षजे ।
आकल्पान्ताद् यशः पुण्यमजरामरता तथा ।। ३६ ।।
नेपाली भावानुवादः हे महर्षि! तपाईंको यो सबै इच्छा पूरा होस्। तपाईं भगवान् अधोक्षजका अनन्य भक्त हुनुहुन्छ। यस कल्पको अन्त्यसम्म तपाईंको यश र पुण्य रहोस् र तपाईं अजरामर हुनुहोस् ।। ३६ ।।
ज्ञानं त्रैकालिकं ब्रह्मन् विज्ञानं च विरक्तिमत् ।
ब्रह्मवर्चस्विनो भूयात् पुराणाचार्यतास्तु ते ।। ३७ ।।
नेपाली भावानुवादः हे ब्राह्मण! तपाईंलाई भूत, वर्तमान र भविष्यको ज्ञान होस्। तपाईंमा वैराग्यसहितको तत्त्वज्ञान रहोस् र तपाईं यस पुराणको महान् आचार्य बन्नुहोस् ।। ३७ ।।
सूत उवाच –
एवं वरान् स मुनये दत्त्वागात्त्र्यक्ष ईश्वरः ।
देव्यै तत्कर्म कथयन्ननुभूतं पुरामुना ।। ३८ ।।
नेपाली भावानुवादः यसरी मुनिलाई वरदान दिएर भगवान् शिव पार्वतीलाई मुनिले पहिले अनुभव गरेको वृत्तान्त सुनाउँदै आफ्नो धामतर्फ प्रस्थान गर्नुभयो ।। ३८ ।।
सोऽपिअवाप्तमहायोगमहिमा भार्गवोत्तमः ।
विचरत्यधुनाप्यद्धा हरावेकान्ततां गतः ।। ३९ ।।
नेपाली भावानुवादः महायोगको महिमा प्राप्त गरेका ती भृगुवंशी श्रेष्ठ मार्कण्डेय ऋषि आज पनि भगवान् हरिको अनन्य भक्तिमा लीन भएर यस पृथ्वीमा विचरण गरिरहनुभएको छ ।। ३९ ।।
अनुवर्णितमेतत्ते मार्कण्डेयस्य धीमतः ।
अनुभूतं भगवतो मायावैभवमद्भुतम् ।। ४० ।।
नेपाली भावानुवादः यसरी मैले बुद्धिमान् मार्कण्डेय ऋषिले अनुभव गर्नुभएको भगवान्को अद्भुत मायाको वैभवको वर्णन हजुरलाई सुनाएँ ।। ४० ।।
एतत् केचिदविद्वांसो मायासंसृतिरात्मनः ।
अनाद्यावर्तितं नॄणां कादाचित्कं प्रचक्षते ।। ४१ ।।
नेपाली भावानुवादः कतिपय अज्ञानी मानिसहरू यसलाई साधारण घटना ठान्छन्, तर यो त जीवको अनादि संसार–चक्र बुझाउने भगवान्कै एउटा लीला हो ।। ४१ ।।
य एवमेतद्भृगुवर्य वर्णितं
रथाङ्गपाणेरनुभावभावितम् ।
संश्रावयेत् संशृणुयादु तावुभौ
तयोर्न कर्माशयसंसृतिर्भवेत् ।। ४२ ।।
नेपाली भावानुवादः हे भृगुश्रेष्ठ! जसले भगवान् चक्रपाणिको यस महिमाले भरिएको कथा अरूलाई सुनाउँछ वा आफैँ सुन्छ, ती दुवैको कर्मबन्धन र संसार–चक्र नष्ट भएर जान्छ ।। ४२ ।।
🌸 यस अध्यायको सार तथा दर्शन 🌸
अध्याय सारांश
श्रीमद्भागवत महापुराणको यस दशौँ अध्यायमा भगवान् नारायणको मायाको अनुभव गरिसकेपछि मार्कण्डेय ऋषि र भगवान् शिवबीचको भेट तथा संवादको सुन्दर चित्रण गरिएको छ। अघिल्लो अध्यायमा ऋषिले प्रलयको भीषण माया र बालक रूपी भगवान्को दर्शन पाएका थिए, जसबाट उनी विस्मित र थकित भएका थिए। यस अध्यायको सुरुमा ऋषिले भगवान् हरिको शरण लिँदै आफ्नो भक्ति प्रकट गर्छन्। त्यसै बेला आकाशमार्गबाट नन्दीमा सवार भएर माता पार्वती र गणहरूसहित गइरहेका भगवान् शिवले ऋषिलाई ध्यानमग्न अवस्थामा देख्नुहुन्छ। पार्वतीले ऋषिको अटल समाधि देखेर शिवजीलाई ऋषिको कल्याण गर्न आग्रह गर्नुहुन्छ। शिवजीले ऋषिको महिमा गाउँदै भन्नुहुन्छ कि यस्ता भक्तहरूले कुनै वर वा मोक्षको पनि इच्छा राख्दैनन्, उनीहरू त केवल भगवान्को भक्तिमा सन्तुष्ट हुन्छन्। तापनि भक्तको सङ्गत पाउनु नै ठूलो लाभ हो भन्दै शिवजी ऋषिको नजिक पुग्नुहुन्छ। ऋषि ध्यानमा यति मग्न थिए कि उनले बाहिरको संसारको कुनै पत्तो पाएका थिएनन्। त्यसपछि शिवजी योगमायाद्वारा ऋषिको हृदयाकाशमा प्रवेश गर्नुहुन्छ। ऋषिले आफ्नो हृदयमा दश हात र तीन आँखा भएका तेजस्वी शिवको दर्शन पाउँछन् र उनको समाधि खुल्छ। आँखा खोलेर अगाडि साक्षात् शिव–पार्वतीलाई देखेपछि ऋषिले विधिपूर्वक पूजा र स्तुति गर्छन्। शिवजीले ऋषिलाई जुनसुकै वर माग्न भन्नुहुन्छ र भक्तहरूको महानताको वर्णन गर्नुहुन्छ। शिवजी भन्नुहुन्छ कि तीर्थ र मूर्तिले धेरै समयपछि मात्र मानिसलाई शुद्ध पार्छन्, तर यस्ता साधुको दर्शनले मानिस तुरुन्तै पवित्र हुन्छ। मार्कण्डेय ऋषिले कुनै भौतिक वरदान नमागी केवल भगवान् विष्णु, शिव र उहाँका भक्तहरूमा सधैँ अटल भक्ति रहोस् भन्ने वर माग्छन्। ऋषिको निःस्वार्थ भक्ति देखेर शिवजी अत्यन्त प्रसन्न भई उनलाई अजरामर हुने, त्रिकालदर्शी हुने, तत्त्वज्ञान प्राप्त गर्ने र पुराणको आचार्य बन्ने वरदान दिनुहुन्छ। अन्त्यमा शिवजी आफ्नो धाम फर्किनुहुन्छ र मार्कण्डेय ऋषि आज पनि पृथ्वीमा भगवान्को भक्ति गर्दै विचरण गरिरहेका छन् भन्ने विश्वास गरिन्छ।
दार्शनिक पक्ष
यस कथाको दार्शनिक पक्ष निकै गहिरो र सन्देशमूलक छ। पहिलो कुरा, यसले हरि (विष्णु) र हर (शिव) बीचको अभेदतालाई स्पष्ट पारेको छ। मार्कण्डेय ऋषि विष्णुका भक्त भए पनि शिवजीले उनीप्रति देखाएको सम्मान र ऋषिले शिवजीमा देखाएको श्रद्धाले ईश्वर एउटै हुन् भन्ने अद्वैत भावलाई झल्काउँछ। शिवजीले भन्नुभएको छ कि ब्रह्मा, विष्णु र महेशमा भेद देख्नेहरूले वास्तविक सत्य बुझेका हुँदैनन्। दोस्रो पक्ष, साधु–सङ्गतको महिमा हो। साक्षात् ईश्वरले पनि भक्तको सङ्गतलाई ठूलो लाभ मान्नुले अध्यात्ममा सत्सङ्गको महत्त्व कति छ भन्ने बुझाउँछ। तीर्थ र मूर्तिको तुलनामा जीवित महापुरुषको दर्शनलाई बढी प्रभावशाली मानिएको छ किनभने महापुरुषले चेतनाको सञ्चार गर्छन्। तेस्रो, ऋषिको 'वर' प्रतिको दृष्टिकोणले वास्तविक भक्तिको स्वरूप बुझाउँछ। सांसारिक सुख र मोक्षभन्दा पनि 'भक्ति' नै सर्वश्रेष्ठ प्राप्ति हो भन्ने यहाँ पुष्टि गरिएको छ। चौथो, शिवजीले ऋषिको हृदयमा प्रवेश गर्नुले ईश्वर बाहिर मात्र नभई प्रत्येक प्राणीको अन्तरात्मामा 'गुहाकाश' (हृदयाकाश) मा विराजमान छन् भन्ने वेदान्त दर्शनको सार प्रस्तुत गर्दछ। अन्त्यमा, जादुगर र सपनाको उदाहरण दिँदै यो संसार भगवान्को लीला मात्र हो र उहाँ यसबाट सधैँ निर्लिप्त हुनुहुन्छ भन्ने कुराले जगत्को मिथ्यात्व र ब्रह्मको सत्यतालाई संकेत गर्दछ।
No comments:
Post a Comment