श्रीमद्भागवत महापुराण
एकादशः स्कंधः - पञ्चमोऽध्यायः
राजोवाच
भगवन्तं हरिं प्रायो न भजन्त्यात्मवित्तमाः ।
तेषामशान्तकामानां का निष्ठाविजितात्मनाम् ।। १ ।।
राजाले सोधे– हे योेगीश्वरहरु ! तपाईहरु आत्मज्ञानी हुनुहुन्छ । जो मानिस भगवान्को भजन गर्दैनन, जसका बाहिरी र भित्री इन्द्रियहरू वशमा छैनन् भने उनीहरुको मनका कामना कहिल्यै पूरा हुँदैनन् । मन शान्त पनि हुदैन । अब त्यस्ता ब्यक्तिको के गति हुन्छ ? ।।१।।
चमस उवाच
मुखबाहूरुपादेभ्यः पुरुषस्याश्रमैः सह ।
चत्वारो जज्ञिरे वर्णा गुणैर्विप्रादयः पृथक् ।। २ ।।
अब चमस नामका योगीले भन्नुभयो– विराट पुरुष भगवान्को मुख, बाहु, तिघ्रा र पाउबाट सत्व, रज र तम यी तीन गुण अनुसा ब्राह्मण, क्षत्रिय, वैश्य र शूद्र गरी को उत्पत्ति भयो । वहाँको जांघ बाट गृहस्थाश्रम, हृदयबाट ब्रह्मचर्य, वक्षस्थलबाट बानप्रस्थ र मस्तकबाट आश्रम चार वर्ण अलग अलग उत्पन्न भए ।।२।।
य एषां पुरुषं साक्षादात्मप्रभवमीश्वरम् ।
न भजन्त्यवजानन्ति स्थानाद् भ्रष्टाः पतन्त्यधः ।। ३ ।।
यसरी आफूलाई उत्पन्न गराउने यी चारै प्रकारका वर्णाश्रमीहरु मध्दे जसले भगवान्को भजन गर्दैन, जानेर पनि अनादर गर्छन्, त्यस्ता व्यक्ति आफ्नो स्थानबाट भ्रष्ट भएर तल खस्तछन् ।।३।।
दूरे हरिकथाः केचिद् दूरे चाच्युतकीर्तनाः ।
स्त्रियः शूद्रादयश्चैव तेऽनुकम्प्या भवादृशाम् ।। ४ ।।
जो भगवान्को कथाबाट टाढा भएका हुन्छ् र कीर्तन आदि बाट पनि टाढा रहेका स्त्री, सूद्र भए पनि हजुरहरु जस्ता भक्तले उनीहरुको दया गर्नु पर्दछ । जसरी हुन्छ उनीहरुलाई भक्तिको बाटोमा लगाउनु पर्दछ ।।४।।
विप्रो राजन्यवैश्यौ च हरेः प्राप्ताः पदान्तिकम् ।
श्रौतेन जन्मनाथापि मुह्यान्त्याम्नायवादिनः ।। ५ ।।
ब्राह्मण, क्षत्रिय र वैश्य जाति जन्मले र वेदको अध्ययन गरेर संस्कार प्राप्त गरी भगवान्को नजीक पुगेका हुन्छन् तापनि वैदिक अर्थवाद वाक्यका लोभले स्वर्ग आदिमा मोहित हुन जान्छन् ।।५ ।।
कर्मण्यकोविदाः स्तब्धा मूर्खाः पण्डितमानिनः ।
वदन्ति चाटुकान् मूढा यया माध्व्या गिरोत्सुकाः ।। ६ ।।
उनीहरुलाई कर्मको रहस्यको बारेमा कुनै ज्ञान हुदैन । आफूलाई पण्डित ठानी अभिमान गरेर वेदको स्वर्गरूपी फल प्राप्तिको मीठो बोलीले प्रसन्न भएका मूर्खहरू आफू पनि मीठो बोल्दछन् ।।६।।
रजसा घोरसङ्कल्पाः कामुका अहिमन्यवः ।
दाम्भिका मानिनः पापा विहसन्त्यच्युतप्रियान् ।। ७ ।।
त्यस्ता व्यक्ति रजोगुणले गर्दा मनमा खराब विचार बोकेका हुन्छन् । कामुक प्रकृतिको र सर्पको जस्तो रिस भएका हुन्छन्, पाखण्डी, अभिमानी र पापी हुन्छन् र भगवान्का भक्तको उपहास गर्दछन् ।।७।।
वदन्ति तेऽन्योन्यमुपासितस्त्रियो
गृहेषु मैथुन्यपरेषु चाशिषः ।
यजन्त्यसृष्टान्नविधानदक्षिणं
वृत्त्यै परं घ्नन्ति पशूनतद्विदः ।। ८ ।।
त्यस्ता स्त्रीलम्पट व्यक्ति जुन घरमा स्त्री सम्भोगको सुख प्राप्ति हुन्छ, त्यो घरमा गई सम्भोग सम्बन्धी कुरा गर्दछन्, यज्ञमा चाहिने सामान अन्न, दक्षिणा आदि विना नै यज्ञ गराउँदछन् र केवल आफ्नो पेट भर्न पशुहरू मार्दछन् ।।८।।
श्रिया विभूत्याभिजनेन विद्यया
त्यागेन रूपेण बलेन कर्मणा ।
जातस्मयेनान्धधियः सहेश्वरान्
सतोऽवमन्यन्ति हरिप्रियान् खलाः ।। ९ ।।
उनीहरु धनको, ऐश्वर्य, कुलिनता, विद्या, रूप सौन्दर्य बल र कर्म आदिको घमण्डले अन्धो भएका हुन्छन् त्यस्ता दुष्ट ब्यक्तिले भगवानका भक्तहरुको पनि अपमान गर्दछन् ।।९।।
सर्वेषु शश्वत् तनुभृत्स्ववस्थितं
यथा खमात्मानमभीष्टमीश्वरम् ।
न वेदोपगीतं च न शृण्वतेऽबुधा
मनोरथानां प्रवदन्ति वार्तया ।। १० ।।
त्यस्ता मुर्ख मानिसहरुले आकाश जस्तै सबै प्राणीमा सधैं अन्तर्यामी रुपले रहनुहुने वेदले वर्णन गरेका भगवान्लाई जान्दैनन् र कुरा गर्दा पनि आफ्ना विषय प्राप्ति सम्बन्धि कुरा मात्र गर्छन् ।।१०।।
लोके व्यवायामिषमद्यसेवा
नित्यास्तु जन्तोर्न हि तत्र चोदना ।
व्यवस्थितिस्तेषु विवाहयज्ञ–
सुराग्रहैरासु निवृत्तिरिष्टा ।।। ११ ।।
संसारमा यस्तो पनि देखिन्छ कि मानिस स्त्रीप्रसङ्क, माम्सभक्षण र मदिरापान तर्फ स्वभावतः प्रवृत्ति देखिन्छ तर त्यस विषयमा वेदले कुनै विधान बताएको छैन । यस्तो स्थितिमा विवाह यज्ञमा मांस र सौत्रामणि यज्ञमा सुराग्रहद्वारा मदिरा ग्रहण बिधान तिनीहरुर्ला नियन्त्रण गर्नको लागि हो भन्ने शास्त्रको भनाइ छ ।।११।।
धनं च धर्मैकफलं यतो वै
ज्ञानं सविज्ञानमनुप्रशान्ति ।
गृहेषु युञ्जन्ति कलेवरस्य
मृत्युं न पश्यन्ति दुरन्तवीर्यम् ।। १२ ।।
धनबाट प्राप्त गर्ने एक माज्ञ फल धर्म मात्र हो । किनकि धर्मबाट नै प्रत्यक्ष ज्ञान सहित परोक्ष ज्ञान प्राप्त हुन्छ र शान्ति मिल्दछ, तर संसारका मानिसहरु धनको उपयोग धनको उपयोग शरीर पोषणको लागि र घरको कामको लागि मात्र उपयोग गर्दछन् उनीहरुले जीवनको मृत्यको बारेमा बुझ्न सक्दैनन् । किनकि मृत्युलाई मृत्युलाई कसै गरेपनि टार्न सकिदैन ।।१२।।
यद् घ्राणभक्षो विहितः सुराया–
स्तथा पशोरालभनं न हिंसा ।
एवं व्यवायः प्रजया न रत्या
इमं विशुद्धं न विदुः स्वधर्मम् ।। १३ ।।
सौत्रामणि यज्ञमा मदिरा सुँघ्ने मात्र विधान छ, पिउने होइन । यज्ञमा पशुलाई छुनु मात्र भनेको छ, मार्ने हैन । यसैगरी शास्त्र र धर्म रक्षाको लागि पत्नीको गर्भबाट सन्तान उत्पन्न गर्ने ब्यवस्था छ । तर स्त्री सहवास सुखप्राप्तिको लागि हैन ।यस्तो विशुद्ध आफ्नो धर्मलाई सांसारिक मार्गमा फसेका मूर्खहरू जान्दैनन् ।।१३।।
ये त्वनेवंविदोऽसन्तः स्तब्धाः सदभिमानिनः ।
पशून् द्रुह्यान्ति विस्रब्धाः प्रेत्य खादन्ति ते च तान् ।। १४ ।।
जो यस्ता प्रकारको विशुध्द धर्मलाई जान्दैनन् ती मूर्ख, अभिमानी हुन्, उनीहरु आफुलाई नै ठुलो र जान्ने ठान्दछन् । तिनले अरु नै कुराको विश्वासमा परेर पशुहरू मार्दछन्, पछि त्यस्ता व्यक्ति मरेपछि तिनै पशुहरूले त्यो मार्ने वालालाई खान्छन् ।।१४।।
द्विषन्तः परकायेषु स्वात्मानं हरिमीश्वरम् ।
मृतके सानुबन्धेऽस्मिन् बद्धस्नेहाः पतन्त्यधः ।। १५ ।।
यो मरेर जाने शरीर मरेर जाने हो । जो मानिस अरुको शरीरमा अन्तर्यामी रुपले रहने श्रीहरिलाई द्वेष गर्दछ र स्त्री पुत्रादिको प्रेममा बाँधिएका हुन्छन् यस्तो मृत हुने शरीरलाई माया गर्ने ब्यक्ति नरकमा खस्दछ ।।१५।।
ये कैवल्यमसम्प्राप्ता ये चातीताश्च मूढताम् ।
त्रैवर्गिका ह्यक्षणिका आत्मानं घातयन्ति ते ।। १६ ।।
जो व्यक्ति पूर्ण ज्ञानद्वारा मोक्ष हुन सक्तैनन् र जो व्यक्ति ज्यादै मूर्ख छन्, धर्म, अर्थ र काममा आसक्त भएकाछन् त्यस्ता व्यक्तिले एक क्षण पनि शान्ति पाउँदैनन् आफूले आफैलाई मार्दछन् ।।१६।।
एत आत्महनोऽशान्ता अज्ञाने ज्ञानमानिनः ।
सीदन्त्यकृतकृत्या वै कालध्वस्तमनोरथाः ।। १७ ।।
यस्ता अज्ञानलाई नै ज्ञान मान्ने आत्मघाती अशान्त स्वभावका हुन्छन्, उनीहरुको मन भ्रमित भएर गर्नु पर्ने काम गरेका हुदैनन् । मन नभएका कर्म गरेर समय नष्ट गरेका हुन्छन् । त्यसैले उनीहरु सधैं दुःखी अवस्थाका हुन्छन् ।।१७।।
हित्वात्यायासरचिता गृहापत्यसुहृच्छ्रियः ।
तमो विशन्त्यनिच्छन्तो वासुदेवपराङ्मुखाः ।। १८ ।।
वासुदेव भगवान्देखि विमुख भएका व्यक्तिहरू ज्यादै परिश्रमले बनाएका घर, सन्तान, मित्र, धन सम्पत्ति यहीं छोडेर अन्धकार नरकमा पर्दछन् ।।१८।।
राजोवाच
कस्मिन् काले स भगवान् किं वर्णः कीदृशो नृभिः ।
नाम्ना वा केन विधिना पूज्यते तदिहोच्यताम् ।। १९ ।।
महाराज निमिले राजाले सोधे– ती भगवान् कुन समयमा कस्तो वर्ण, कस्तो अपनाउनु हुन्छ र वहाँको उपासना कुन नाम र विधिबाट हुन्छ त्यो बताउनुहोस् ।।१९।।
करभाजन उवाच
कृतं त्रेता द्वापरं च कलिरित्येषु केशवः ।
नानावर्णाभिधाकारो नानैव विधिनेज्यते ।। २० ।।
करभाजन नाम गरेका योगीले भन्नुभयो– सत्य, त्रेता, द्वापर र कलि चारै युगमा भगवान् अनेक वर्ण, अनेक नाम, अनेक आकारबाट पैदा हुनुहुन्छ । वहाँको पूजा पनि भिन्न प्रकारले गरिन्छ ।।२०।।
कृते शुक्लश्चतुर्बाहुर्जटिलो वल्कलाम्बरः ।
कृष्णाजिनोपवीताक्षान् बिभ्रद् दण्डकमण्डलू ।। २१ ।।
सत्ययुगमा भगवान्को वर्ण सेतो हुन्छ, वहाँको सिरमा जटा हुनेछ । वृक्षका बोक्राको कपडा लगाउनुभएको, कालो मृगको छाला धारगर्ने, यज्ञोपवीत, दण्ड र कमण्डलु धारण गर्ने हुनुहुन्छ ।।२१।।
मनुष्यास्तु तदा शान्ता निर्वैराः सुहृदः समाः ।
यजन्ति तपसा देवं शमेन च दमेन च ।। २२ ।।
हे राजन् त्यतिबेलाका मानिसहरु शान्त स्वभावका कसैसंग वैरभाव नगर्ने, सहृदयी, समदर्शी हुन्छन र शम, दम र तपस्याद्वारा इन्द्रियलाई वशमा राखेर भगवान्को पूजा गर्दछन् ।।२२।।
हंसः सुपर्णो वैकुण्ठो धर्मो योगेश्वरोऽमलः ।
ईश्वरः पुरुषोऽव्यक्तः परमात्मेति गीयते ।। २३ ।।
त्यो समयमा हंस, सुपर्ण, वैकुण्ठ, धर्म, योगेश्वर ईश्वर, पुरुष, अव्यक्त, परमात्मा भन्ने नामबाट भगवान्को गुणगान गरिन्छ ।।२३।।
त्रेतायां रक्तवर्णोऽसौ चतुर्बाहुस्त्रिमेखलः ।
हिरण्यकेशस्त्रय्यात्मा सुक्सुवाद्युपलक्षणः ।। २४ ।।
त्रेतायुगमा भगवान्को श्रीवग्रह रातो वर्णको हुन्छ । चार हात, कम्मरमा तीन मेखला धारण गर्नुहुन्छ । वहाँको केश सुनौलो हुन्छ, वेदले बताएको यज्ञको रुपमा रहेर स्रुक एवं स्रुव धारण गर्नु हुनेछ ।।२४।।
तं तदा मनुजा देवं सर्वदेवमयं हरिम् ।
यजन्ति विद्यया त्रय्या धर्मिष्ठा ब्रह्मवादिनः ।। २५ ।।
त्यस त्रेता युगमा धर्मात्मा, ब्रह्मज्ञ मनुष्यहरूले सर्वदेव स्वरुप श्रीहरिको ऋग्वेद, यजुर्वेद र सामवेद यी तीन वेदले बताएको मन्त्रद्वारा पूजा आराधना गर्नेछन् ।।२५।।
विष्णुर्यज्ञः पृश्निगर्भः सर्वदेव उरुक्रमः ।
वृषाकपिर्जयन्तश्च उरुगाय इतीर्यते ।। २६ ।।
त्रेता युगका मानिसहरु विष्णु यज्ञ, पृश्निगर्भ, सर्वदेव, उरुक्रम, वृषाकपि, जयन्त, उरुगाय आदि नामबाट भगवान्को पूजा गर्दछन् ।।।२६।।
द्वापरे भगवाञ्छ्यामः पीतवासा निजायुधः ।
श्रीवत्सादिभिरङ्कुश्च लक्षणैरुपलक्षितः ।। २७ ।।
द्वापर युगमा भगवान् श्यामवर्णको हुनुहुनेछ । पीताम्वर धारण गर्नुहुन्छ । यसैगरी वस्त्र, शङ्ख, चक्र, गदा, पद्म धारण गर्नुहुन्छ । वक्षस्थलमा श्रीवत्स चिन्ह, कौस्तुभ आदि चिह्नले युक्त हुनुहुन्छ ।।२७।।
तं तदा पुरुषं मत्र्या महाराजोपलक्षणम् ।
यजन्ति वेदतन्त्राभ्यां परं जिज्ञासवो नृप ।। २८ ।।
हे राजा त्यसबेला परमात्मालाई जान्न चाहने मनुष्यले महाराजाको छत्र चामरादि चिह्नले युक्त पुरुषको रूपमा वैदिक र आगम विधिले भगवान्को पूजा गर्दछन् ।।२८।।
नमस्ते वासुदेवाय नमः सङ्कर्षणाय च ।
प्रद्युम्न्नायानिरुद्धाय तुभ्यं भगवते नमः ।। २९ ।।
भगवान् वासुदेव, संकर्षण, प्रद्युम्न, अनिरुद्ध स्वरूपलाई नमस्कार छ ।।२९।।
नारायणाय ऋषये पुरुषाय महात्मने ।
विश्वेश्वराय विश्वाय सर्वभूतात्मने नमः ।। ३० ।।
द्वापर युगमा भगवान्को स्तुति नर नारायण, विश्वरूप, विश्वेश्वर, सबै प्राणीका आत्मस्वरूप महात्मालाई नमस्कार छ, भनेर स्तुति गर्दछन् ।।३०।।
इति द्वापर उर्वीश स्तुवन्ति जगदीश्वरम् ।
नानातन्त्रविधानेन कलावपि यथा शृणु ।। ३१ ।।
हे पृथिवी पति ! द्वापरयुगमा यसरी शास्त्रको विधान अनुसार जगदीश्वर भगवान्को स्तुति गर्दछन् । अब कलियुगमा भगवान्का् अनेक तन्त्रिक विधिले पूजा हुन्छ, त्यो सुन्नुहोस् ।।३१।।
कृष्णवर्णं त्विषाकृष्णं साङ्गोपाङ्गास्त्रपार्षदम् ।
यज्ञैः सङ्कीर्तनप्रायैर्यजन्ति हि सुमेधसः ।। ३२ ।।
कलि युगमा भगवान्को वर्ण कालो हुनेछ । तर वहाँ कान्तिले नीलमणि जस्तो उज्यालो हुनुहुनेछ । वहाँको हृदयमा र कौस्तुभादि अंगमा सुदर्शनादि अस्त्र तथा सुनन्द आदि पार्षदले युक्त हुनुहुनेछ । वहाँ भगवान्को ज्ञानी भक्त मनुष्यहरू संकीर्तन प्रधान यज्ञद्वारा पूजा गर्दछन् ।।३२।।
ध्येयं सदा परिभवघ्नमभीष्टदोहं
तीर्थास्पदं शिवविरिञ्चिनुतं शरण्यम् ।
भृत्यार्तिहं प्रणतपाल भवाब्धिपोतं
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ।। ३३ ।।
हे भक्तका रक्षक महापुरुष ! हे प्रणतपाल ! (सरणागत जीवको रक्ष ागर्ने भगवान् ) हजुरको चरण सधैं ध्यान गर्न योग्य छ । जसले अपमानलाई नाश गर्दछ र आफ्नो मनोरथलाई पूरा गराउदछ । यस्तो सबै तीर्थहरुको आश्रय रुप शिवजी र ब्रह्माले स्तुति गरिने, शरणदायक, सेवकको दुःखहर्ता, संसाररूप समुद्रका नौकास्वरूप यस्ता भगवान्को चरणकमलमा म वन्दना गर्दछु ।।३३।।
त्यक्त्वा सुदुस्त्यजसुरेप्सितराज्यलक्ष्मीं
धर्मिष्ठ आर्यवचसा यदगादरण्यम् ।
मायामृगं दयितयेप्सितमन्वधावद्
वन्दे महापुरुष ते चरणारविन्दम् ।। ३४ ।।
हे धर्मका अग्रण्य महापुरुष ! हजुरले पिताको आज्ञालाई मानेर कसैले छाड्न नसक्ने, देवताले पनि चाहने यस्ती राज्यलक्ष्मीलाइ छाडेर वनमा जानुभयो, आफ्नी प्यारी सीताको इच्छा पुरा गर्न छली मृगको पछि दगुर्नुभयो यस्ता भगवान्का चरणकमलमा म वन्दना गर्दछु ।।३४।।
एवं युगानुरूपाभ्यां भगवान् युगवर्तिभिः ।
मनुजैरिज्यते राजन् श्रेयसामीश्वरो हरिः ।। ३५ ।।
हे राजन् ! यसरी विभिन्न युगमा भएका युग अनुसारको बिभिन्न नाम, रूपले युग अनुसारका मानिसले र श्री हरिको स्तुति गर्दछन् । किनभने सबैको कल्याण गर्ने श्रीहरि नै हुनुहुन्छ ।।३५।।
कलिं सभाजयन्त्यार्या गुणज्ञाः सारभागिनः ।
यत्र सङ्कीर्तनेनैव सर्वः स्वार्थोऽभिलभ्यते ।। ३६ ।।
सारग्राही कलि युगको गुणलाई जान्ने मानिसले कलियुगलाई नै मनपराउँछन् किनकि कलिमा भगवान्को नाम सङ्कीर्तनले नै सबै अभिलाषा पूरा हुन्छ ।।३६।।
न ह्यतः परमो लाभो देहिनां भ्राम्यतामिह ।
यतो विन्देत परमां शान्तिं नश्यति संसृतिः ।। ३७ ।।
यो संसारमा जन्म मरणको चक्रमा घुमेर भड्किरहेका प्राणीको लागि हरिकीर्तन भन्दा ठूलो फाइदा अरु कुनै साधन छैन, किनकि हरिकीर्तनबाट संसारका सबै दुःख नाश हुन्छन् र परम शान्ति प्राप्त हुन्छ ।।३७।।
कृतादिषु प्रजा राजन् कलाविच्छन्ति सम्भवम् ।
कलौ खलु भविष्यन्ति नारायणपरायणाः ।। ३८ ।।
हे राजा सत्य, त्रेता र द्वापर युगमा जो मानिस थिए उनीहरु कलियुगमा जन्म होस् भन्ने इच्छा गर्दथे किनकि हरि कीर्तनका कारण कलि युगका मानिस निश्चय नै नारायणका परम भक्त हुनेछन् ।।३८।।
क्वचित् क्वचिन्महाराज द्रविडेषु च भूरिशः ।
ताम्रपर्णी नदी यत्र कृतमाला पयस्विनी ।। ३९ ।।
कावेरी च महापुण्या प्रतीची च महानदी ।
ये पिबन्ति जलं तासां मनुजा मनुजेश्वर ।
प्रायो भक्ता भगवति वासुदेवेऽमलाशयाः ।।। ४० ।।
हे महाराज ! कलियुगमा भगवान् नारायणको आश्रय लिने भक्तहरु कही कही हुनेछन् । धेरै भक्त द्रविडदेशमा हुन्छन्, हे महाराज जहाँ ताम्रपर्णी, कृतमाला, पयस्विनी, कावेरी, प्रतीची, महापुण्या, महानदी बगेका छन् । हे मनुजेश्वर ! जो मानिस ती नदीको जल पान गर्दछन् भने ती मनुष्यको अन्तःकरण शुद्ध भई उनीहरु वासुदेव भगवान्का भक्त बन्दछन् ।।३९–४०।।
देवर्षिभूताप्तनृणां पितककणां
न किङ्करो नायमृणी च राजन् ।
सर्वात्मना यः शरणं शरण्यं
गतो मुकुन्दं परिहृत्य कर्तम् ।। ४१ ।।
हे राजा, जो मनुष्य आफूले गर्नुपर्ने काम सबै प्रकारबाट छाडेर शरणागत वत्सल, मुकुन्द भगवान्को शरणमा पर्दछ भने त्यो व्यक्ति देवता, ऋषि, पितृगण परिवार आदि सबैको ऋणबाट मुक्त हुन्छ । पितृ कसैको पनि नोकर या ऋणी बन्दैन ।। ४१ ।।
स्वपादमूलं भजतः प्रियस्य
त्यक्तान्यभावस्य हरिः परेशः ।
विकर्म यच्चोत्पतितं कथञ्चिद्
धुनोति सर्वं हृदि सन्निविष्टः ।। ४२ ।।
सबै कर्म छाडेर अरु विषयको चिन्तन नगरेर भगवान्को चरणकमलको भजन गर्ने मनुष्यले कुनै प्रकारबाट निषिध्द काम गरेनछ भने पनि हृदयमा बस्नुहुने भगवान् हरिले सबै पाप नाश गरिदिनुहुन्छ ।।४२ ।।
नारद उवाच
धर्मान् भागवतानित्थं श्रुत्वाथ मिथिलेश्वरः ।
जायन्तेयान् मुनीन् प्रीतः सोपाध्यायो ह्यपूजयत् ।। ४३ ।।
नारदले भन्नुभयो– यस्ता प्रकारले भागवत धर्म सुनिसकेपछि मिथिलाका राजा जनकले खुशि भएर पुरोहित सहित भै नौजना योगीश्वरहरुलाई पूजा गरे ।।४३।।
ततोऽन्तर्दधिरे सिद्धाः सर्वलोकस्य पश्यतः ।
राजा धर्मानुपातिष्ठन्नवाप परमां गतिम् ।। ४४ ।।
यसरी पूजा गरेपछि ती सिद्ध योगीहरू सबैले देख्ता देख्तै अन्तर्धान भए, राजा निमिले पनि तिनीहरूले बताए अनुसार धर्मको पालना गर्दै परमगति प्राप्त
गरे ।। ४४ ।।
त्वमप्येतान् महाभाग धर्मान् भागवताञ्छ्रुतान् ।
आस्थितः श्रद्धया युक्तो निःसङ्गो यास्यसे परम् ।। ४५ ।।
हे महाभाग वसुदेव तपाईंले पनि निःसङ्ग भावले सुन्नुभएका भागवत धर्मलाई श्रद्धापूर्वक आचरण गरेर परमपदमा प्राप्त गर्नुहुनेछ ।।४५।।
युवयोः खलु दम्पत्योर्यशसा पूरितं जगत् ।
पुत्रतामगमद् यद् वां भगवानीश्वरो हरिः ।। ४६ ।।
निश्चय नै तपाईंहरू दुवै दम्पतिका यश र कीर्तिले यो संसार भरिएको छ, । यसको कारण यो हो कि सबैका ईश्वर हरि भगवान् तपाईंहरूका छोराको रूपमा पाल्नुभएको छ ।।४६।।
दर्शनालिङ्गनालापैः शयनासनभोजनैः ।
आत्मा वां पावितः कृष्णे पुत्रस्नेहं प्रकुर्वतोः ।। ४७ ।।
भगवान् कृष्णमा पुत्रप्रेम गर्दा गर्दै तपाईंहरूले भगवान्को दर्शन, आलिङ्गन, कुराकानी, सुत्नु, बस्नु, खानु यी कारणबाट हजुरहरु दुवैका आत्मा पवित्र पारिसक्नुभएको छ ।।४७।।
वैरेण यं नृपतयः शिशुपालपौण्ड्र–
शाल्वादयो गतिविलासविलोकनाद्यैः ।
ध्यायन्त आकृतधियः शयनासनादौ
तत्साम्यमापुरनुरक्तधियां पुनः किम् ।। ४८ ।।
हे वसुदेवजी ! भगवान्मा शत्रुता गर्ने राजा शिशुपाल, पौण्ड्र्क शाल्व आदि पनि सुत्दा, बस्ता कृष्णको हिंडाइ, हेराइ, काम गराइ आदिको ध्यान गरी स्वभाविक रुपले भगवान्मा मिलिसके भने प्रेमपूर्वक ध्यान गर्ने तपाईंहरूको त के भन्नु ।।४८ ।।
मापत्यबुद्धिमकृथाः कृष्णे सर्वात्मनीश्वरे ।
मायामनुष्यभावेन गूढैश्वर्ये परेऽव्यये ।। ४९ ।।
हे वसुदेवजी ! भगवान् श्रीकृष्ण आफ्नो मायाले शक्ति लुकाएर लीलाका लागि मनुष्यरूपमा देखिनुभएको हो । वहाँले आफ्नो ऐश्वर्य लुकाउनु भएको छ । वहाँ परमपुरुष हुनुहुन्छ । वहाँ सम्पूर्ण जगतका आत्मा र नियामक हुनुहुन्छ । वहाँ श्रीकृष्णलाई हाम्रो छोरो मात्र नठान्नुहोस् ।।४९ ।।
भूभारासुरराजन्यहन्तवे गुप्तये सताम् ।
अवतीर्णस्य निर्वृत्यै यशो लोके वितन्यते ।। ५० ।।
पृथ्वीका भार भएका राजारूप असुरलाई नाश गर्न र सज्जनको रक्षाका लागि र मोक्षका लागि अवतरित भगवान्को कीर्ति संसारमा फैलिएको छ ।।५०।।
श्रीशुक उवाच
एतच्छ्रुत्वा महाभागो वसुदेवोऽतिविस्मितः ।
देवकी च महाभागा जहतुर्मोहमात्मनः ।। ५१ ।।
शुकदेवबाट आज्ञा भयो– महाभग्यवान वसुदेव यति कुरा सुनेर आश्चर्यचकित भए । देवकी माताले पनि यस्तो उपदेश सुनेरसम्पूर्ण मोहबाट मुक्त भइन् ।।५१।।
इतिहासमिमं पुण्यं धारयेद् यः समाहितः ।
स विधूयेह शमलं ब्रह्मभूयाय कल्पते ।। ५२ ।।
जसले दत्तचित्त भएर यो पवित्र इतिहासलाई एकाग्रचित्तले सम्झन्छ अथवा धारण गर्दछ भने उसले सबै पाप पखालेर ब्रह्मपदमा प्राप्त गर्दछ ।।५२।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां सहितायामेकादशस्कन्धे पञ्चमोऽध्यायः ।। ५ ।।
No comments:
Post a Comment