श्रीमद्भागवत महापुराण
दशमस्कन्धः सप्तसप्ततितमोऽध्यायः
नय मां द्युमतः पार्श्वं वीरस्येत्याह सारथिम् ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– हे परीक्षित् ! त्यसपछि प्रद्युम्नले आचमन गरी कवच र धनुष धारण गर्नुभयो र सारथिलाई 'मलाई वीर द्युमान्को नजिक लैजाऊ' भन्नुभयो ।।१।।
विधमन्तं स्वसैन्यानि द्युमन्तं रुक्मिणीसुतः ।
प्रतिहत्य प्रत्यविध्यन्नाराचैरष्टभिः स्मयन् ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः यादव सेनालाई प्रहार गरिरहेका द्युमान्को वेगलाई रुक्मिणीपुत्र प्रद्युम्नले रोक्नुभयो र मुस्कुराउँदै उनलाई आठवटा नाराच (फलामका बाण) प्रहार गर्नुभयो ।।२।।
चतुर्भिश्चतुरो वाहान् सूतमेकेन चाहनत् ।
द्वाभ्यां धनुश्च केतुं च शरेणान्येन वै शिरः ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः उहाँले चार बाणले द्युमान्का चारवटा घोडाहरू, एक बाणले सारथि र दुईवटा बाणले धनुष एवं ध्वजा काटिदिनुभयो; त्यसै गरी अर्को एक बाण प्रहार गरेर द्युमान्को टाउको काटिदिनुभयो ।।३।।
गदसात्यकिसाम्बाद्या जघ्नुः सौभपतेर्बलम् ।
पेतुः समुद्रे सौभेयाः सर्वे संछिन्नकन्धराः ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः गद, सात्यकी, साम्ब आदि यदुवंशी वीरहरूले पनि शाल्वको सेनालाई नष्ट गर्न थाले । यसरी संहार हुँदा सौभ विमानमा रहेका सैनिकहरूका टाउका काटिएर समुद्रमा खस्न थाले ।।४।।
एवं यदूनां शाल्वानां निघ्नतामितरेतरम् ।
युद्धं त्रिणवरात्रं तदभूत्तुमुलमुल्बणम् ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी यदुवंशी र शाल्वका सेनाहरूका बीचमा सत्ताइस दिनसम्म भयङ्कर र लोमहर्षक युद्ध चल्यो ।।५।।
इन्द्रप्रस्थं गतः कृष्ण आहूतो धर्मसूनुना ।
राजसूयेऽथ निवृत्ते शिशुपाले च संस्थिते ॥ ६ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यतिबेला धर्मराज युधिष्ठिरको निमन्त्रणामा भगवान् श्रीकृष्ण इन्द्रप्रस्थ जानुभएको थियो । राजसूय यज्ञ सम्पन्न भइसकेको थियो र शिशुपालको पनि मृत्यु भइसकेको थियो ।।६।।
कुरुवृद्धाननुज्ञाप्य मुनींश्च ससुतां पृथाम् ।
निमित्तान्यतिघोराणि पश्यन् द्वारवतीं ययौ ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यहाँ धेरै अशुभ लक्षणहरू (अपसकुन) देखेपछि भगवान् श्रीकृष्णले कुरुवंशका वृद्धहरू, ऋषिहरू, कुन्ती र पाण्डवहरूसँग अनुमति लिएर द्वारकातिर प्रस्थान गर्नुभयो ।।७।।
आह चाहमिहायात आर्यमिश्राभिसङ्गतः ।
राजन्याश्चैद्यपक्षीया नूनं हन्युः पुरीं मम ॥ ८ ॥
नेपाली भावानुवादः बाटोमा फर्किँदा भगवान्ले सोच्नुभयो– "म दाजु बलरामजीका साथ यता आएको बखत शिशुपालका पक्षधर राजाहरूले निश्चय नै मेरो नगरी द्वारकामा आक्रमण गरेका होलान्" ।।८।।
वीक्ष्य तत्कदनं स्वानां निरूप्य पुररक्षणम् ।
सौभं च शाल्वराजं च दारुकं प्राह केशवः ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः द्वारका पुगेर आफ्ना मानिसहरूको दुःख देखेपछि र नगरको रक्षाको उचित व्यवस्था मिलाएर केशव (श्रीकृष्ण) ले सौभ विमान र शाल्वलाई देख्नुभयो अनि आफ्ना सारथि दारुकलाई भन्नुभयो– ।।९।।
रथं प्रापय मे सूत शाल्वस्यान्तिकमाशु वै ।
सम्भ्रमस्ते न कर्तव्यो मायावी सौभराडयम् ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः "हे सूत ! मेरो रथलाई तुरुन्तै शाल्वको नजिक लैजाऊ । यो सौभपति शाल्व अत्यन्त मायावी छ, तैपनि तिमीले अलिकति पनि घबराहट मान्नु पर्दैन" ।।१०।।
इत्युक्तश्चोदयामास रथमास्थाय दारुकः ।
विशन्तं ददृशुः सर्वे स्वे परे चारुणानुजम् ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः यति आज्ञा पाएपछि दारुकले रथलाई अघि बढाए । गरुडध्वज रथमा चढेर युद्धभूमिमा प्रवेश गर्नुभएका श्रीकृष्णलाई आफ्ना र शत्रु दुवै पक्षका सेनाले देखे ।।११।।
शाल्वश्च कृष्णमालोक्य हतप्रायबलेश्वरः ।
प्राहरत् कृष्णसूताय शक्तिं भीमरवां मृधे ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः शाल्वको धेरैजसो सेना र शक्ति नष्ट भइसकेको थियो । भगवान् श्रीकृष्णलाई देख्नेबित्तिकै उसले श्रीकृष्णका सारथि दारुकमाथि भीषण आवाज निकाल्ने एक 'शक्ति' प्रहार गर्यो ।।१२।।
तामापतन्तीं नभसि महोल्कामिव रंहसा ।
भासयन्तीं दिशः शौरिः सायकैः शतधाच्छिनत् ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः आकाशबाट तीव्र गतिमा ठुलो उल्का जस्तै गरी दिशालाई प्रकाशित गर्दै आइरहेको त्यस शक्तिलाई श्रीकृष्णले आफ्ना बाणहरूद्वारा सयौँ टुक्रा पारिदिनुभयो ।।१३।।
तं च षोडशभिर्विद्ध्वा बाणैः सौभं च खे भ्रमत् ।
अविध्यच्छरसन्दोहैः खं सूर्य इव रश्मिभिः ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसपछि भगवान्ले शाल्वलाई सोह्र बाण प्रहार गर्नुभयो र आकाशमा उडिरहेको सौभ विमानलाई पनि त्यसरी नै बाणले ढाकिदिनुभयो, जसरी सूर्यले आफ्ना किरणहरूले आकाशलाई ढाक्दछ ।।१४।।
शाल्वः शौरेस्तु दोः सव्यं शार्ङ्गं शार्ङ्गधन्वनः ।
बिभेद न्यपतद्धस्तात् शार्ङ्गमासीत्तदद्भुतम् ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः शाल्वले श्रीकृष्णको देब्रे हातमा प्रहार गर्यो, जसले गर्दा शार्ङ्गधन्वा श्रीकृष्णको हातबाट 'शार्ङ्ग' धनुष खस्यो । यो देख्दा सबैलाई अत्यन्त आश्चर्य लाग्यो ।।१५।।
हाहाकारो महानासीद् भूतानां तत्र पश्यताम् ।
निनद्य सौभराडुच्चैरिदमाह जनार्दनम् ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यो युद्ध हेरिरहेका प्राणीहरूमा हाहाकार मच्चियो । त्यसै बेला सौभपति शाल्वले गर्जेर जनार्दन श्रीकृष्णलाई यसो भन्यो– ।।१६।।
यत्त्वया मूढ नः सख्युर्भ्रातुर्भार्या हृतेक्षताम् ।
प्रमत्तः स सभामध्ये त्वया व्यापादितः सखा ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः "हे मूर्ख ! तैँले हाम्रो मित्र तथा भाइ शिशुपालकी हुनेवाला पत्नीलाई सबैले हेर्दाहेर्दै हरण गरिस् र असावधान रहेका हाम्रा मित्रलाई सभाको बीचमा मारिस्" ।।१७।।
तं त्वाद्य निशितैर्बाणैरपराजितमानिनम् ।
नयाम्यपुनरावृत्तिं यदि तिष्ठेर्ममाग्रतः ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः "आफूलाई अजेय ठान्ने तँ यदि मेरो अगाडि टिकिरहिस् भने, आज म मेरा तीखा बाणहरूले तँलाई यस्तो ठाउँमा पुर्याउँछु जहाँबाट कहिल्यै फर्कनु पर्दैन (मृत्युलोक)" ।।१८।।
श्रीभगवानुवाच–
पौरुषं दर्शयन्ति स्म शूरा न बहुभाषिणः ॥ १९ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान् श्रीकृष्णले भन्नुभयो– "हे मन्दबुद्धि ! तँ व्यर्थमा धेरै बोल्दै छस्, तैँले आफ्नो नजिकै आएको काललाई देखेको छैनस् । वास्तविक वीरहरू पुरुषार्थ देखाउँछन्, धेरै बकबक गर्दैनन्" ।।१९।।
इत्युक्त्वा भगवाञ्छाल्वं गदया भीमवेगया ।
तताड जत्रौ संरब्धः स चकम्पे वमन्नसृक् ॥ २० ॥
नेपाली भावानुवादः यति भनेर भगवान्ले क्रोधपूर्वक अत्यन्त वेगवान् गदाले शाल्वको घाँटीको हाड (जत्रु) मा प्रहार गर्नुभयो । त्यस चोटले शाल्व रगत वान्ता गर्दै काम्न थाल्यो ।।२०।।
गदायां सन्निवृत्तायां शाल्वस्त्वन्तरधीयत ।
ततो मुहूर्त आगत्य पुरुषः शिरसाच्युतम् ।
देवक्या प्रहितोऽस्मीति नत्वा प्राह वचो रुदन् ॥ २१ ॥
कृष्ण कृष्ण महाबाहो पिता ते पितृवत्सल ।
बद्ध्वापनीतः शाल्वेन सौनिकेन यथा पशुः ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्को गदा प्रहारपछि शाल्व अदृश्य भयो । त्यसको केही समयपछि एक व्यक्ति आएर भगवान् श्रीकृष्णलाई दण्डवत् प्रणाम गर्दै रुँदै भन्न थाल्यो– "हे कृष्ण ! मलाई माता देवकीले पठाउनुभएको हो । हजुरका पिता वासुदेवलाई शाल्वले कसाईले पशुलाई झैँ बाँधेर लगेको छ" ।।२१–२२।।
निशम्य विप्रियं कृष्णो मानुषीं प्रकृतिं गतः ।
विमनस्को घृणी स्नेहद् बभाषे प्राकृतो यथा ॥ २३ ॥
नेपाली भावानुवादः यो अप्रिय समाचार सुनेर लीला पुरुषोत्तम श्रीकृष्णले मनुष्यको जस्तो स्वभाव देखाउनुभयो र स्नेहवश साधारण मानिसले जस्तै व्याकुल भएर भन्नुभयो– ।।२३।।
कथं राममसम्भ्रान्तं जित्वाजेयं सुरासुरैः ।
शाल्वेनाल्पीयसा नीतः पिता मे बलवान् विधिः ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः "देवता र असुरहरूले जित्न नसक्ने मेरा सावधान दाजु बलरामलाई जितेर यो क्षुद्र शाल्वले मेरा पितालाई कसरी लैजान सक्यो ? निश्चय नै दैव (भाग्य) बलवान् रहेछ" ।।२४।।
इति ब्रुवाणे गोविन्दे सौभराट् प्रत्युपस्थितः ।
वसुदेवमिवानीय कृष्णं चेदमुवाच सः ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः गोविन्दले यसो भनिरहनुभएको बेला शाल्वले वासुदेव जस्तै देखिने एक मायावी पुरुषलाई त्यहाँ ल्यायो र श्रीकृष्णलाई भन्यो– ।।२५।।
एष ते जनिता तातो यदर्थमिह जीवसि ।
वधिष्ये वीक्षतस्तेऽमुमीशश्चेत् पाहि बालिश ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः "हे बालक ! यी तेरा पिता हुन्, जसका लागि तँ बाँचिरहेको छस् । अब म तेरै अगाडि यिनलाई मार्छु; यदि शक्ति छ भने बचा" ।।२६।।
एवं निर्भर्त्स्य मायावी खड्गेनानकदुन्दुभेः । उत्कृत्य शिर आदाय खस्थं सौभं समाविशत् ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी धम्की दिएर त्यस मायावी शाल्वले ती वासुदेवको टाउको काटेर आकाशमा रहेको आफ्नो सौभ विमानभित्र पस्यो ।।२७।।
ततो मुहूर्तं प्रकृतावुपप्लुतः
महानुभावस्तदबुध्यदासुरीं
मायां स शाल्वप्रसृतां मयोदिताम् ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसपछि भगवान् श्रीकृष्ण केही क्षणका लागि आफ्ना नातेदारप्रतिको मोहले गर्दा सामान्य मानिस झैँ शोकमा डुब्नुभयो । तर महानुभाव श्रीकृष्णले तुरुन्तै यो मय दानवले सिकाएको र शाल्वले फैलाएको आसुरी माया हो भन्ने बुझ्नुभयो ।।२८।।
न तत्र दूतं न पितुः कलेवरं
प्रबुद्ध आजौ समपश्यदच्युतः ।
स्वाप्नं यथा चाम्बरचारिणं रिपुं
सौभस्थमालोक्य निहन्तुमुद्यतः ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः युद्धभूमिमा सचेत भएपछि अच्युत श्रीकृष्णले त्यहाँ न त कुनै दूत देख्नुभयो, न त पिताको शरीर नै । सपनाबाट ब्युँझिएको मानिसले सपनाका कुरा नदेखे झैँ उहाँले केवल आकाशमा सौभ विमानमा रहेको शत्रु शाल्वलाई देख्नुभयो र उसलाई मार्न उद्यत हुनुभयो ।।२९।।
एवं वदन्ति राजर्षे ऋषयः के च नान्विताः ।
यत् स्ववाचो विरुध्येत नूनं ते न स्मरन्त्युत ॥ ३० ॥
नेपाली भावानुवादः हे राजर्षि परीक्षित् ! कतिपय ऋषिहरूले भगवान् श्रीकृष्ण पनि शोकमा डुब्नुभयो भनी वर्णन गर्छन्, तर तिनीहरूले यो भगवान्को आफ्नै वचन (गीता आदि) र स्वरूप विपरीत हुन्छ भन्ने कुरा बिर्सन्छन् ।।३०।।
क्व शोकमोहौ स्नेहो वा भयं वा येऽज्ञसम्भवाः ।
क्व चाखण्डितविज्ञानज्ञानैश्वर्यस्त्वखण्डितः ॥ ३१ ॥
नेपाली भावानुवादः कहाँ अज्ञानबाट उत्पन्न हुने शोक, मोह, स्नेह वा भय र कहाँ अखण्ड विज्ञान एवं ऐश्वर्यले सम्पन्न भगवान् श्रीकृष्ण ! ।।३१।।
यत्पादसेवोर्जितयाऽऽत्मविद्यया
हिन्वन्त्यनाद्यात्मविपर्ययग्रहम् ।
लभन्त आत्मीयमनन्तमैश्वरं
कुतो नु मोहः परमस्य सद्गतेः ॥ ३२ ॥
नेपाली भावानुवादः जसको चरणकमलको सेवाबाट प्राप्त आत्मविद्याद्वारा भक्तहरूले अनादि अज्ञानलाई नष्ट गरी अनन्त ऐश्वर्य प्राप्त गर्दछन्, ती सज्जनका गति परम पुरुषलाई कसरी मोह हुन सक्छ ? ।।३२।।
तं शस्त्रपूगैः प्रहरन्तमोजसा
शाल्वं शरैः शौरिरमोघविक्रमः ।
विद्ध्वाच्छिनद् वर्म धनुः शिरोमणिं
सौभं च शत्रोर्गदया रुरोज ह ॥ ३३ ॥
नेपाली भावानुवादः अमोघ पराक्रम भएका श्रीकृष्णले आफूमाथि शस्त्र बर्साइरहेका शाल्वलाई बाणले प्रहार गरी घाइते बनाउनुभयो र उसको कवच, धनुष एवं मुकुट काटिदिनुभयो । साथै गदा प्रहार गरेर शत्रुको सौभ विमानलाई पनि चकनाचुर पारिदिनुभयो ।।३३।।
तत्कृष्णहस्तेरितया विचूर्णितं
पपात तोये गदया सहस्रधा ।
विसृज्य तद् भूतलमास्थितो गदा
मुद्यम्य शाल्वोऽच्युतमभ्यगाद् द्रुतम् ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीकृष्णको हातबाट छुटेको गदाले टुक्रा–टुक्रा भएको त्यो विमान समुद्रमा खस्यो । शाल्व विमान छोडेर जमिनमा उत्रियो र गदा उठाएर वेगका साथ श्रीकृष्णतिर दौडियो ।।३४।।
आधावतः सगदं तस्य बाहुं
भल्लेन छित्त्वाथ रथाङ्गमद्भुतम् ।
वधाय शाल्वस्य लयार्कसन्निभं
बिभ्रद् बभौ सार्क इवोदयाचलः ॥ ३५ ॥
नेपाली भावानुवादः गदा लिएर दौडँदै आएको शाल्वको हातलाई भगवान्ले 'भल्ल' नामक बाणले काटिदिनुभयो । त्यसपछि उसलाई मार्नका लागि प्रलयकालीन सूर्य जस्तो तेजस्वी सुदर्शन चक्र धारण गर्दा भगवान् उदयाचलको सूर्य झैँ देदीप्यमान देखिनुभयो ।।३५।।
जहार तेनैव शिरः सकुण्डलं
किरीटयुक्तं पुरुमायिनो हरिः ।
वज्रेण वृत्रस्य यथा पुरन्दरो
बभूव हाहेति वचस्तदा नृणाम् ॥ ३६ ॥
नेपाली भावानुवादः जसरी इन्द्रले वज्रद्वारा वृत्रासुरको टाउको काटेका थिए, त्यसरी नै श्रीहरिले सुदर्शन चक्रद्वारा कुण्डल र मुकुटसहितको त्यस मायावी शाल्वको शिर काटिदिनुभयो । त्यो देखेर शाल्वका सैनिकहरूमा हाहाकार मच्चियो ।।३६।।
तस्मिन्निपतिते पापे सौभे च गदया हते ।
नेदुर्दुन्दुभयो राजन् दिवि देवगणेरिताः ।
सखीनामपचितिं कुर्वन् दन्तवक्रो रुषाभ्यगात् ॥ ३७ ॥
नेपाली भावानुवादः हे महाराज ! जब त्यो पापी शाल्व मारियो र उसको सौभ विमान ध्वस्त भयो, तब आकाशमा देवताहरूले दुन्दुभि बजाउन थाले । त्यसै बेला आफ्ना मित्रहरूको वधको बदला लिन दन्तवक्र क्रोधित हुँदै त्यहाँ आइपुग्यो ।।३७।।
🌸 यस अध्यायको सार तथा दर्शन 🌸
अध्याय सारांश
कथाको सारांश्रीमद्भागवत महापुराणको दशम स्कन्धको ७७औँ अध्यायमा भगवान् श्रीकृष्ण र मायावी शाल्वबीचको अन्तिम युद्ध र शाल्वको वधको रोमाञ्चक वर्णन गरिएको छ । कथाको प्रारम्भमा प्रद्युम्नले शाल्वको बलवान् मन्त्री द्युमान्को वध गर्दछन्, जसले गर्दा शाल्वको सेनामा हलचल पैदा हुन्छ । यदुवंशी र शाल्वका सेनाबीच सत्ताइस दिनसम्म घोर युद्ध चल्यो । भगवान् श्रीकृष्ण इन्द्रप्रस्थमा राजसूय यज्ञ सकेर द्वारका फर्कने क्रममा अनेकौँ अशुभ लक्षणहरू देख्नुहुन्छ र द्वारकामा शत्रुको आक्रमण भएको अनुमान लगाउनुहुन्छ । द्वारका पुगेपछि उहाँले शाल्वको सौभ विमानले मच्चाइरहेको विध्वंस देख्नुहुन्छ र युद्ध मैदानमा प्रवेश गर्नुहुन्छ । शाल्वले भगवान् श्रीकृष्णको सारथि दारुकमाथि 'शक्ति' नामक अस्त्र प्रहार गर्दछ, जसलाई श्रीकृष्णले आकाशमै नष्ट गरिदिनुहुन्छ । युद्धकै क्रममा शाल्वले श्रीकृष्णको देब्रे हातमा चोट पुर्याउँदा उहाँको 'शार्ङ्ग' धनुष भुईँमा खस्छ, जसले दर्शकहरूमा चिन्ता पैदा गर्दछ । शाल्वले श्रीकृष्णलाई शिशुपालको वध गरेको भन्दै तिरस्कार र चुनौती दिन्छ । प्रत्युत्तरमा श्रीकृष्णले गदा प्रहार गर्दा शाल्व रगत वान्ता गर्दै काम्न थाल्छ र आफ्नो मायावी शक्तिले अदृश्य हुन्छ । केही समयपछि एक मायावी दूतले आएर वासुदेवलाई शाल्वले अपहरण गरेको झुटो खबर सुनाउँछ र श्रीकृष्णकै अगाडि वासुदेवको कृत्रिम टाउको काटेर देखाउँछ । भगवान् श्रीकृष्णले केही क्षणका लागि मानवीय लीला गर्दै शोक प्रकट गर्नुहुन्छ, तर तुरुन्तै आफ्नो दिव्य स्वरूपमा स्थित भई यो मय दानवको माया हो भन्ने बुझ्नुहुन्छ । अन्ततः श्रीकृष्णले आफ्नो गदाले शाल्वको सौभ विमानलाई चकनाचुर पार्नुहुन्छ र सुदर्शन चक्रद्वारा मायावी शाल्वको शिर छेदन गर्नुहुन्छ । शाल्वको पतनसँगै आकाशमा देवताहरूले पुष्पवर्षा गर्छन् र विजयको उत्सव मनाइन्छ । यस अध्यायको अन्त्यमा शिशुपाल र शाल्वको मित्र दन्तवक्र बदला लिनका लागि युद्ध मैदानमा देखा पर्दछ ।
दार्शनिक पक्ष
यस अध्यायको दार्शनिक पक्ष अत्यन्त गहिरो र मर्मस्पर्शी छ । विशेष गरी श्लोक ३० देखि ३२ सम्ममा भगवान्को निर्गुण र सगुण स्वरूपको समन्वय गरिएको छ । श्रीकृष्णले आफ्ना पिता वासुदेवको मृत्यु भएको देखेर देखाउनुभएको शोक केवल 'नर-लीला' हो । शुकदेवजी स्पष्ट पार्नुहुन्छ कि जो परमात्मा स्वयं ज्ञानस्वरूप हुनुहुन्छ र जसको नाम स्मरण मात्रले भक्तहरूले अज्ञान र मोहको जालो काट्छन्, उहाँलाई कसरी मोह हुन सक्छ ? यो प्रसङ्गले के बुझाउँछ भने भगवान्ले आफ्ना भक्तहरूका लागि मानवीय भावनाहरूको अभिनय गर्नुहुन्छ ताकि भक्तहरू उहाँसँग भावनात्मक रूपमा जोडिन सकून् । शाल्वको 'सौभ विमान' र उसले रचेको वासुदेवको वधको दृश्यले यो संसारको 'माया' लाई सङ्केत गर्दछ । माया यति बलियो हुन्छ कि कहिलेकाहीँ ज्ञानवान् व्यक्तिलाई पनि यसले क्षणभरका लागि भ्रमित तुल्याउन सक्छ । तर आत्मज्ञानमा स्थित भएपछि त्यो मायाको पर्दा स्वतः हटेर जान्छ । शाल्वको वधले के दर्शन दिन्छ भने जतिसुकै शक्तिशाली र मायावी भए पनि अधर्म र असत्यको आयु छोटो हुन्छ र त्यसको अन्त्य निश्चित छ । सुदर्शन चक्रले काल र चेतनाको प्रतिनिधित्व गर्दछ, जसले अज्ञानको शिर छेदन गरी आत्मालाई मुक्त गराउँछ । यस कथाले यो पनि सिकाउँछ कि जीवनको युद्धमा जतिसुकै विषम परिस्थिति आए पनि धैर्य र विवेक गुमाउनु हुँदैन । अन्ततः परमात्मा नै सबैका आश्रय र परम गति हुनुहुन्छ भन्ने कुरा यस अध्यायको मुख्य दार्शनिक निचोड हो ।
No comments:
Post a Comment