श्रीमद्भागवत महापुराण
द्वादशः स्कन्धः – त्रयोदशोऽध्यायः
सूत उवाच –
यं ब्रह्मा वरुणेन्द्ररुद्रमरुतः स्तुन्वन्ति दिव्यैः स्तवै(
र्वेदैः साङ्गपदक्रमोपनिषदैर्गायन्ति यं सामगाः ।
ध्यानावस्थिततद्गतेन मनसा पश्यन्ति यं योगिनो
यस्यान्तं न विदुः सुरासुरगणा देवाय तस्मै नमः ।।१।।
भावानुवादस् जसको स्तुति ब्रह्मा, वरुण, इन्द्र, रुद्र र मरुतहरू दिव्य स्तोत्रद्वारा गर्छन्स जसलाई सामवेदका गायकहरूले अङ्ग, पद, क्रम र उपनिषदसहितका वेदहरूद्वारा गाउँछन्स जसलाई योगीहरू ध्यानमा मग्न भएर आफ्नो मनमा देख्छन् र जसको पार देवता र असुर कसैले पनि पाउन सक्दैनन्— ती परमप्रकाशमय परमात्मालाई मेरो नमस्कार छ ।।१।।
पृष्ठे भ्राम्यदमन्दमन्दरगिरि ग्रावाग्रकण्डूयना(
न्निद्रालोः कमठाकृतेर्भगवतः श्वासानिलाः पान्तु वः ।
यत्संस्कारकलानुवर्तनवशाद् वेलानिभेनाम्भसां
यातायातमतन्द्रितं जलनिधेर्नाद्यापि विश्राम्यति ।।२।।
भावानुवादस् समुद्र मन्थनको समयमा आफ्नो पिठ्युँमा घुमिरहेको मन्दराचल पर्वतको घर्षणले कन्याइरहेको जस्तो अनुभव गरी निद्रामा झुम्मिरहेका कछुवा रूपी ९कूर्म अवतार० भगवान्को श्वासले तपाईंहरूको रक्षा गरोस्। उहाँको त्यही श्वासको वेगको प्रभावले गर्दा समुद्रमा आज पनि ज्वारभाटा आइरहन्छ ।।२।।
पुराणसङ्ख्यासंभूतिमस्य वाच्यप्रयोजने ।
दानं दानस्य माहात्म्यं पाठादेश्च निबोधत ।।३।।
भावानुवादस् अब तपाईंहरू पुराणहरूको संख्या, यस भागवतको उत्पत्ति, यसको विषयवस्तु, दान गर्ने विधि र यसको पाठको महिमाको बारेमा सुन्नुहोस् ।।३।।
ब्राह्मं दश सहस्राणि पाद्मं पञ्चोनषष्टि च ।
श्रीवैष्णवं त्रियोविंशच्चतुर्विंशति शैवकम् ।।४।। भावानुवादस् ब्रह्म पुराण १०,००० श्लोकको छ, पद्म पुराण ५५,०००, विष्णु पुराण २३,००० र शिव पुराण २४,००० श्लोकको छ ।।४।।
दशाष्टौ श्रीभागवतं नारदं पञ्चविंशति ।
मार्कण्डं नव वाह्नं च दशपञ्च चतुःशतम् ।।५।।
भावानुवादस् श्रीमद्भागवत १८,००० श्लोकको छ, नारद पुराण २५,०००, मार्कण्डेय पुराण ९,००० र अग्नि पुराण १५,४०० श्लोकको छ ।।५।।
चतुर्दश भविष्यं स्यात्तथा पञ्चशतानि च ।
दशाष्टौ ब्रह्मवैवर्तं लैङ्गमेकादशैव तु ।।६।।
भावानुवादस् भविष्य पुराण १४,५०० श्लोकको छ, ब्रह्मवैवर्त पुराण १८,००० र लिङ्ग पुराण ११,००० श्लोकको छ ।।६।।
चतुर्विंशति वाराहमेकाशीतिसहस्रकम् ।
स्कान्दं शतं तथा चैकं वामनं दश कीर्तितम् ।।७।।
भावानुवादस् वाराह पुराण २४,००० श्लोकको छ, स्कन्द पुराण ८१,१०० र वामन पुराण १०,००० श्लोकको छ ।।७।।
कौर्मं सप्तदशाख्यातं मात्स्यं तत्तु चतुर्दश ।
एकोनविंशत्सौपर्णं ब्रह्माण्डं द्वादशैव तु ।।८।।
भावानुवादस् कुर्म पुराण १७,००० श्लोकको छ, मत्स्य पुराण १४,०००, गरुड पुराण १९,००० र ब्रह्माण्ड पुराण १२,००० श्लोकको छ ।।८।।
एवं पुराणसन्दोहश्चतुर्लक्ष उदाहृतः ।
तत्राष्टदशसाहस्रं श्रीभागवतमिष्यते ।।९।।
भावानुवादस् यसरी जम्मा अठार पुराणहरूको श्लोक संख्या चार लाख हुन्छ, जसमा श्रीमद्भागवत १८,००० श्लोकको छ ।।९।।
इदं भगवता पूर्वं ब्रह्मणे नाभिपङ्कजे ।
स्थिताय भवभीताय कारुण्यात् संप्रकाशितम् ।।१०।।
भावानुवादस् यो भागवत सबैभन्दा पहिले भगवान्ले ब्रह्माजीलाई उहाँको नाभि(कमलमा रहँदा, संसारको भयबाट डराइरहनुभएका बेला कृपापूर्वक सुनाउनुभएको थियो ।।१०।।
आदिमध्यावसानेषु वैराग्याख्यानसंयुतम् ।
हरिलीलाकथाव्रातामृतानन्दितसत्सुरम् ।।११।।
भावानुवादस् यस पुराणको सुरु, बीच र अन्त्यमा वैराग्यका कथाहरू छन्। यसमा भगवान् हरिका लीलारूपी अमृतको वर्षा छ, जसले भक्त र देवताहरूलाई आनन्द दिन्छ ।।११।।
सर्ववेदान्तसारं यद् ब्रह्मात्मैकत्वलक्षणम् ।
वस्तु अद्वितीयं तन्निष्ठं कैवल्यैकप्रयोजनम् ।।१२।।
भावानुवादस् यो सम्पूर्ण वेदान्तको सार हो। यसको मुख्य लक्ष्य जीवात्मा र परमात्मा ९ब्रह्म० एक हुन् भन्ने बुझाउनु हो र यसको उद्देश्य केवल मोक्ष प्राप्त गर्नु हो ।।१२।।
प्रौष्ठपद्यां पौर्णमास्यां हेमसिंहसमन्वितम् ।
ददाति यो भागवतं स याति परमां गतिम् ।।१३।।
भावानुवादस् जसले भदौ महिनाको पूर्णिमाको दिन सुनको सिंहासनमा राखेर श्रीमद्भागवत दान गर्दछ, उसले परम गति ९मोक्ष० प्राप्त गर्दछ ।।१३।।
राजन्ते तावदन्यानि पुराणानि सतां गणे ।
यावन्न दृष्यते साक्षाच्छ्रीमद्भागवतं परम् ।।१४।।
भावानुवादस् अन्य पुराणहरू त्यतिञ्जेलसम्म मात्र श्रेष्ठ सभामा चम्किन्छन्, जबसम्म साक्षात् श्रीमद्भागवत अगाडि आउँदैन ।।१४।।
सर्ववेदान्तसारं हि श्रीभागवतमिष्यते ।
तद्रसामृततृप्तस्य नान्यत्र स्याद्रतिः क्वचित् ।।१५।।
भावानुवादस् श्रीमद्भागवत नै सबै वेदान्तको निचोड हो। यसको रस रूपी अमृतले जो तृप्त हुन्छ, उसको अन्य कुनै कुरामा रुचि हुँदैन ।।१५।।
निम्नगानां यथा गङ्गा देवानामच्युतो यथा ।
वैष्णवानां यथा शम्भुः पुराणानामिदं तथा ।।१६।।
भावानुवादस् जसरी नदीहरूमा गङ्गा, देवताहरूमा विष्णु र वैष्णवहरूमा शिवजी श्रेष्ठ हुनुहुन्छ, त्यसैगरी सबै पुराणहरूमा भागवत सर्वश्रेष्ठ छ ।।१६।।
क्षेत्राणां चैव सर्वेषां यथा काशी ह्यनुत्तमा ।
तथा पुराणव्रातानां श्रीमद्भागवतं द्विजाः ।।१७।।
भावानुवादस् हे ब्राह्मणहरू१ जसरी सबै तीर्थहरूमा काशी सबैभन्दा उत्तम तीर्थ मानिन्छ, त्यसैगरी सबै पुराणहरूमा श्रीमद्भागवत उत्तम छ ।।१७।।
श्रीमद्भागवतं पुराणममलं यद्वैष्णवानां प्रियं
यस्मिन् पारमहंस्यमेकममलं ज्ञानं परं गीयते ।
तत्र ज्ञानविरागभक्तिसहितं नैष्कर्म्यमाविष्कृतं
तच्छृण्वन् विपठन् विचारणपरो भक्त्या विमुच्येन्नरः ।।१८।।
भावानुवादस् श्रीमद्भागवत निर्मल पुराण हो जो वैष्णवहरूलाई अत्यन्तै प्रिय छ। यसमा परमहंसहरूले प्राप्त गर्ने शुद्ध ज्ञानको चर्चा छ। यसमा भक्ति, ज्ञान र वैराग्यसहितको निष्काम कर्मको रहस्य छ। यसलाई सुन्ने, पढ्ने र विचार गर्ने मानिस भक्तिका साथ मुक्त हुन्छ ।।१८।।
कस्मै येन विभासितोऽयमतुलो ज्ञानप्रदीपः पुरा
तद् रूपेण च नारदाय मुनये कृष्णाय तद् रूपिणा ।
योगीन्द्राय तदात्मनाथ भगवत् राताय कारुण्यत(
स्तच्छुद्धं विमलं विशोकममृतं सत्यं परं धीमहि ।।१९।।
भावानुवादस् जसले पहिले ब्रह्माजीलाई यो अतुलनीय ज्ञानको दियो देखाउनुभयो, त्यसपछि नारद, व्यास र शुकदेव हुँदै राजा परीक्षितलाई यो ज्ञान मिल्योस ती शुद्ध, निर्मल, शोकरहित, अमृतमय र परम सत्य परमात्माको हामी ध्यान गर्दछौँ ।।१९।।
नमस्तस्मै भगवते वासुदेवाय साक्षिणे ।
य इदं कृपया कस्मै व्याचचक्षे मुमुक्षवे ।।२०।।
भावानुवादस् ती साक्षी स्वरूप भगवान् वासुदेवलाई नमस्कार छ, जसले मोक्ष चाहने ब्रह्माजीलाई कृपा गरेर यो ज्ञान दिनुभयो ।।२०।।
योगीन्द्राय नमस्तस्मै शुकाय ब्रह्मरूपिणे ।
संसारसर्पदष्टं यो विष्णुरातममूमुचत् ।।२१।।
भावानुवादस् ती योगीश्वर ब्रह्मस्वरूप शुकदेवजीलाई नमस्कार छ, जसले संसाररूपी सर्पले डसेका राजा परीक्षित ९विष्णुरात० लाई मुक्त गराउनुभयो ।।२१।।
भवे भवे यथा भक्तिः पादयोस्तव जायते ।
तथा कुरुष्व देवेश नाथस्त्वं नो यतः प्रभो ।।२२।।
भावानुवादस् हे देवेश१ हे प्रभु१ हजुर नै हाम्रो स्वामी हुनुहुन्छ, त्यसैले प्रत्येक जन्ममा हजुरको चरणमा मेरो अनन्य भक्ति रहोस्, त्यस्तै कृपा गर्नुहोस् ।।२२।।
नामसङ्कीर्तनं यस्य सर्वपापप्रणाशनम् ।
प्रणामो दुःखशमनस्तं नमामि हरिं परम् ।।२३।।
भावानुवादस् जसको नाम संकीर्तनले सबै पापहरू नाश हुन्छन् र जसलाई प्रणाम गर्दा सबै दुःखहरू मेटिन्छन्, ती परमेश्वर श्रीहरिलाई म नमस्कार गर्दछु ।।२३।।
इति श्रीमद्भा गवते महापुराणे पारमहंस्यां
संहितायां द्वादशस्कन्धे त्रयोदशोऽध्यायः ॥ १३ ॥
No comments:
Post a Comment