श्रीमद्भागवत महापुराण
अष्टमः स्कन्धः - विंशोऽध्यायः
तूष्णीं भूत्वा क्षणं राजन् उवाचावहितो गुरुम् ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– हे राजन्! कुलगुरु शुक्राचार्यले यस प्रकार भनेपछि गृहस्थी राजा बलिले एकछिन मौन रहेर, विनम्र र सावधान भई गुरु शुक्राचार्यसँग यसो भन्नुभयो ।।१।।
श्रीबलिरुवाच –
अर्थं कामं यशो वृत्तिं यो न बाधेत कर्हिचित् ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः राजा बलिले भने– भगवन्! गृहस्थाश्रममा रहनेहरूका लागि अर्थ, काम, यश र जीविकामा कहिल्यै कुनै प्रकारको बाधा नपुगोस्, यही धर्म हो भनेर तपाईंले भन्नुभएको कुरा सत्य हो ।।२।।
स चाहं वित्तलोभेन प्रत्याचक्षे कथं द्विजम् ।
प्रतिश्रुत्य ददामीति प्राह्रादिः कितवो यथा ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः तर गुरुदेव! म प्रह्लादजीको नाति हुँ। मैले 'दिन्छु' भनेर प्रतिज्ञा गरिसकेको छु। अब धनको लोभमा परेका जुवाडे वा लोभीले झैँ कसरी ती ब्राह्मणलाई "अब म दान दिन सक्दिनँ" भनेर भनूँ? ।।३।।
न ह्यसत्यात्परोऽधर्म इति होवाच भूरियम् ।
सर्वं सोढुमलं मन्ये ऋतेऽलीकपरं नरम् ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः असत्यभन्दा ठुलो अधर्म अरू कुनै छैन। यो पृथ्वी भन्नुहुन्छ– "म सबै कुरा सहन सक्छु तर झुटो बोल्ने मानिसको भार सहन सक्दिनँ, किनकि त्यसको भार मलाई असह्य हुन्छ" ।।४।।
नाहं बिभेमि निरयान् नाधन्यादसुखार्णवात् ।
न स्थानच्यवनान् मृत्योः यथा विप्रप्रलम्भनात् ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः मैले ब्राह्मणलाई दिन्छु भनेर प्रतिज्ञा गरिसकेको छु। म नरक, दुःख, दरिद्रता, राज्यच्युत हुनु वा मृत्युसँग त्यति डराउँदिनँ, जति ब्राह्मणलाई धोका दिनु वा उनीसँग झुट बोल्नुदेखि डराउँछु ।।५।।
यद् यद्धास्यति लोकेऽस्मिन् संपरेतं धनादिकम् ।
तस्य त्यागे निमित्तं किं विप्रस्तुष्येन्न तेन चेत् ॥ ६ ॥
नेपाली भावानुवादः मृत्युपछि धन आदि वस्तुलाई सबैले छोडेरै जानछन्। जीवित अवस्थामा नै यदि दान आदिले ब्राह्मणलाई सन्तोष गराउन सकिएन भने, मरेपछि हुने त्यो त्यागको के अर्थ भयो र? ।।६।।
श्रेयः कुर्वन्ति भूतानां साधवो दुस्त्यजासुभिः ।
दध्यङ्गशिबिप्रभृतयः को विकल्पो धरादिषु ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः आफ्नो अत्यन्त प्रिय र त्याग गर्न कठीन शरीरलाई अर्पण गरेर पनि दधीचि, शिबि आदि महापुरुषहरूले प्राणीहरूको भलाई गरेका छन्। यस्तो अवस्थामा यो पृथ्वी दान दिनका लागि के सोचविचार गरिरहनु? ।।७।।
यैरियं बुभुजे ब्रह्मन् दैत्येन्द्रैरनिवर्तिभिः ।
तेषां कालोऽग्रसीत् लोकान् न यशोऽधिगतं भुवि ॥ ८ ॥
नेपाली भावानुवादः हे ब्रह्मन्! पहिलाका ठुला-ठुला दैत्यराजहरूले पनि यस पृथ्वीको उपभोग गरे। युद्धबाट कहिल्यै नभाग्ने उनीहरूलाई र उनीहरूका लोकलाई कालले ग्रास बनायो, तर उनीहरूको यश अझै पनि यस पृथ्वीमा यथावत् रहेको छ ।।८।।
सुलभा युधि विप्रर्षे ह्यनिवृत्तास्तनुत्यजः ।
न तथा तीर्थ आयाते श्रद्धया ये धनत्यजः ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः हे विप्रर्षे! युद्धमा नफर्किकन आफ्नो प्राण बलिदान गर्नेहरू संसारमा सुलभ छन्। तर उपयुक्त समय र सत्पात्र प्राप्त हुँदा श्रद्धाका साथ धन दान गर्ने व्यक्तिहरू अत्यन्त दुर्लभ हुन्छन् ।।९।।
मनस्विनः कारुणिकस्य शोभनं
यदर्थिकामोपनयेन दुर्गतिः ।
कुतः पुनर्ब्रह्मविदां भवादृशां
ततो वटोरस्य ददामि वाञ्छितम् ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः गुरुदेव! यदि याचकको कामना पूर्ण गर्दा दुर्गति नै प्राप्त हुन्छ भने पनि त्यो उदार र करुणामयी दाताका लागि सौभाग्यकै कुरा हो। फेरि तपाईं जस्ता ब्रह्मज्ञानीलाई दान गर्दा त झन् के कुरा भयो र! त्यसैले म यी बटु ब्राह्मणको अभिलाषा पूर्ण गर्दछु ।।१०।।
यजन्ति यज्ञं क्रतुभिर्यमादृता
भवन्त आम्नायविधानकोविदाः ।
स एव विष्णुर्वरदोऽस्तु वा परो
दास्याम्यमुष्मै क्षितिमीप्सितां मुने ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः हे मुने! वेदविधिको विधान जान्ने तपाईं जस्ता व्यक्तिहरूले ठुलो श्रद्धाका साथ यज्ञ-यज्ञादिद्वारा जसको आराधना गर्नुहुन्छ, उनी नै वरदाता विष्णु होऊन् वा अरू कोही, म उनलाई इच्छाअनुसारको भूमि दान दिन्छु ।।११।।
यद्यपि असौ अधर्मेण मां बध्नीयाद् अनागसम् ।
तथाप्येनं न हिंसिष्ये भीतं ब्रह्मतनुं रिपुम् ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः यदि मैले कुनै अपराध नगर्दा पनि उनले मलाई अधर्मपूर्वक बाँधे भने पनि म उनको कुनै अनिष्ट चाहन्नँ। किनकि शत्रु नै भए पनि उनले डराएको ब्राह्मणको रूप धारण गरेका छन् ।।१२।।
एष वा उत्तमश्लोको न जिहासति यद् यशः ।
हत्वा मैनां हरेद् युद्धे शयीत निहतो मया ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः यदि यिनी पवित्रकीर्ति भगवान् विष्णु नै हुन् भने आफ्नो यशमा कलङ्क लाग्न दिने छैनन् र मलाई युद्धमा मारेरै पृथ्वी लिन सक्छन्। यदि यिनी शत्रु नै हुन् भने पनि मेरो बाणले मारिएर पृथ्वीमा सुत्नेछन् ।।१३।।
श्रीशुक उवाच –
शशाप दैवप्रहितः सत्यसन्धं मनस्विनम् ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– आफ्नो आदेश पालना नगरेको र वचनको उल्लङ्घन गरेको देखेर गुरु शुक्राचार्यले दैव प्रेरणाले ती सत्यवादी र उदार शिष्य बलिलाई श्राप दिनुभयो। वास्तवमा बलि श्रापका योग्य थिएनन् ।।१४।।
दृढं पण्डितमान्यज्ञः स्तब्धोऽस्यस्मद् उपेक्षया ।
मच्छासनातिगो यस्त्वं अचिराद्भ्रश्यसे श्रियः ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः शुक्राचार्यले भन्नुभयो– "तिमी अज्ञानी भएर पनि आफूलाई ठुलो पण्डित ठान्दछौ र मेरो उपेक्षा गरेर अभिमानी बनेका छौ। तिमीले मेरो आज्ञा उल्लङ्घन गरेका हुनाले छिट्टै नै तिम्रो ऐश्वर्य (श्री) नष्ट हुनेछ" ।।१५।।
एवं शप्तः स्वगुरुणा सत्यान्न चलितो महान् ।
वामनाय ददौ एनां अर्चित्वोदकपूर्वकम् ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी आफ्नै गुरुले श्राप दिँदा पनि ती महान् बलि आफ्नो सत्यबाट डगेर विचलित भएनन्। उनले वामन भगवान्को विधिपूर्वक पूजा गरे र सङ्कल्पका लागि हातमा जल लिएर भूमि दान गरे ।।१६।।
विन्ध्यावलिस्तदागतय पत्नीक जालकमालिनी ।
आनिन्ये कलशं हैमं अवनेजन्यपां भृतम् ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसै समयमा मोतीका गहनाले सजिएकी बलिकी पत्नी विन्ध्यावली त्यहाँ आइन्। उनले वामन भगवान्को चरण पखाल्नका लागि जलले भरिएको स्वर्ण कलश लिएर आइन् ।।१७।।
यजमानः स्वयं तस्य श्रीमत्पादयुगं मुदा ।
अवनिज्यावहन्मूर्ध्नि तदपो विश्वपावनीः ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः यजमान राजा बलिले बडो प्रसन्नताका साथ भगवान्का ती सुन्दर चरणहरू धोए र सारा विश्वलाई पवित्र पार्ने त्यो चरणामृतलाई आफ्नो शिरमा चढाए ।।१८।।
तदासुरेन्द्रं दिवि देवतागणा
गन्धर्वविद्याधरसिद्धचारणाः ।
तत्कर्म सर्वेऽपि गृणन्त आर्जवं
प्रसूनवर्षैर्ववृषुर्मुदान्विताः ॥ १९ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यस समयमा आकाशमा रहेका देवता, गन्धर्व, विद्याधर, सिद्ध र चारणहरूले राजा बलिको यस्तो अलौकिक कार्य र सरलताको प्रशंसा गर्दै हर्षपूर्वक पुष्पवृष्टि गर्न थाले ।।१९।।
नेदुर्मुहुर्दुन्दुभयः सहस्रशो
गन्धर्वकिम्पूरुषकिन्नरा जगुः ।
मनस्विनानेन कृतं सुदुष्करं
विद्वानदाद्यद्रिपवे जगत्त्रयम् ॥ २० ॥
नेपाली भावानुवादः एकैसाथ हजारौँ दुन्दुभिहरू बज्न थाले। गन्धर्व, किम्पुरुष र किन्नरहरू गाउन थाले– "अहो! यी उदारशिरोमणि बलिले यस्तो कठिन कार्य गरेर देखाए, जुन अरूका लागि असम्भव छ। यिनले सबै कुरा थाहा पाउँदा-पाउँदै पनि आफ्ना शत्रुलाई तीनै लोक दान गरिदिए" ।।२०।।
तद्वामनं रूपमवर्धताद्भुतं
हरेरनन्तस्य गुणत्रयात्मकम् ।
भूः खं दिशो द्यौर्विवराः पयोधयः
तिर्यङ्नृदेवा ऋषयो यदासत ॥ २१ ॥
नेपाली भावानुवादः त्यसपछि अनन्त भगवान् श्रीहरिको त्यो त्रिगुणात्मक वामन रूप अद्भुत ढङ्गले बढ्न थाल्यो। जसमा पृथ्वी, आकाश, दिशा, स्वर्ग, पाताल, समुद्र, पशुपक्षी, मनुष्य, देवता र ऋषिहरू सबै अटाएका थिए ।।२१।।
काये बलिस्तस्य महाविभूतेः
सहर्त्विगाचार्यसदस्य एतत् ।
ददर्श विश्वं त्रिगुणं गुणात्मके
भूतेन्द्रियार्थाशयजीवयुक्तम् ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः ऋत्विज, आचार्य र सभासद्हरूसँगै राजा बलिले भगवान्को त्यस विशाल शरीरमा पञ्चमहाभूत, इन्द्रिय, विषय, अन्तःकरण र जीवहरू सहितको सम्पूर्ण त्रिगुणमय जगत्को दर्शन गरे ।।२२।।
रसामचष्टाङ्घ्रितलेऽथ पादयोः
महीं महीध्रान्पुरुषस्य जंघयोः ।
पतत्त्रिणो जानुनि विश्वमूर्तेः
ऊर्वोर्गणं मारुतमिन्द्रसेनः ॥ २३ ॥
नेपाली भावानुवादः विश्वरूप भगवान्को पैतालामा रसातल, चरणमा पृथ्वी, पिँडौलामा पर्वत, घुँडामा पक्षी र तिघ्रामा मरुद्गणलाई राजा बलिले देखे ।।२३।।
सन्ध्यां विभोर्वाससि गुह्य ऐक्षत्
प्रजापतीन्जघने आत्ममुख्यान् ।
नाभ्यां नभः कुक्षिषु सप्तसिन्धून्
उरुक्रमस्योरसि चर्क्षमालाम् ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी नै भगवान्को वस्त्रमा सन्ध्या, गुह्यस्थानमा प्रजापतिहरू, जघनस्थानमा आफूसहितका असुरहरू, नाभिमा आकाश, कोखमा सात समुद्र र वक्षःस्थलमा नक्षत्र समूह देखे ।।२४।।
हृद्यंग धर्मं स्तनयोर्मुरारेः
ऋतं च सत्यं च मनस्यथेन्दुम् ।
श्रियं च वक्षस्यरविन्दहस्तां
कण्ठे च सामानि समस्तरेफान् ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्को हृदयमा धर्म, स्तनमा ऋत र सत्य, मनमा चन्द्रमा, वक्षःस्थलमा कमल लिएकी लक्ष्मी, र कण्ठमा सामवेद एवं सम्पूर्ण शब्द समूहलाई उनले देखे ।।२५।।
इन्द्रप्रधानानमरान्भुजेषु
तत्कर्णयोः ककुभो द्यौश्च मूर्ध्नि ।
केशेषु मेघान्छ्वसनं नासिकायां
अक्ष्णोश्च सूर्यं वदने च वह्निम् ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः बाहुहरूमा इन्द्र आदि समस्त देवगण, कानमा दिशाहरू, मस्तकमा स्वर्ग, केशमा मेघ, नासिकामा वायु, आँखामा सूर्य र मुखमा अग्नि देखे ।।२६।।
वाण्यां च छन्दांसि रसे जलेशं
भ्रुवोर्निषेधं च विधिं च पक्ष्मसु ।
अहश्च रात्रिं च परस्य पुंसो
मन्युं ललाटेऽधर एव लोभम् ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः वाणीमा वेद, जिब्रोमा वरुण, आँखीभौंमा निषेध र विधि, पलकमा दिन र रात, ललाटमा क्रोध र तल्लो ओठमा लोभको दर्शन पाए ।।२७।।
स्पर्शे च कामं नृप रेतसाम्भः
पृष्ठे त्वधर्मं क्रमणेषु यज्ञम् ।
छायासु मृत्युं हसिते च मायां
तनूरुहेष्वोषधिजातयश्च ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः हे राजन्! भगवान्को स्पर्शमा काम, वीर्यमा जल, पिठ्युँमा अधर्म, पाइलामा यज्ञ, छायामा मृत्यु, हाँसोमा माया र शरीरका रौंहरूमा समस्त औषधिहरू देखिन्थे ।।२८।।
नदीश्च नाडीषु शिला नखेषु
बुद्धावजं देवगणान् ऋषींश्च ।
प्राणेषु गात्रे स्थिरजंगमानि
सर्वाणि भूतानि ददर्श वीरः ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः नाडीहरूमा नदी, नङमा शिला र बुद्धिमा ब्रह्मा, देवता एवं ऋषिगणहरू देखा परे। यस प्रकार वीर बलिले भगवान्को शरीरमा सम्पूर्ण चराचर प्राणीहरूको दर्शन गरे ।।२९।।
सर्वात्मनीदं भुवनं निरीक्ष्य
सर्वेऽसुराः कश्मलमापुरंग ।
सुदर्शनं चक्रमसह्यतेजो
धनुश्च शार्ङ्ग स्तनयित्नु घोषम् ॥ ३० ॥
पर्जन्यघोषो जलजः पाञ्चजन्यः
कौमोदकी विष्णुगदा तरस्विनी ।
विद्याधरोऽसिः शतचन्द्रयुक्तः
तूणोत्तमावक्षयसायकौ च ॥ ३१ ॥
सुनन्दमुख्या उपतस्थुरीशं
पार्षदमुख्याः सहलोकपालाः ।
स्फुरत्किरीटाङ्गदमीनकुण्डलः
श्रीवत्सरत्नोदत्तममेखलाम्बरैः ॥ ३२ ॥
नेपाली भावानुवादः हे परीक्षित्! भगवान्को विश्वरूपमा सम्पूर्ण जगत् देखेर सबै असुरहरू भयभीत भए। त्यस समय भगवान्का आयुधहरू—असह्य तेजिलो सुदर्शन चक्र, शार्ङ्ग धनुष, पाञ्चजन्य शङ्ख, कौमोदकी गदा, विद्याधर नामक खड्ग, अक्षय वाणसहितको ढोक्रो र सुनन्द आदि पार्षदहरू सेवामा उपस्थित भए। भगवान् मुकुट, बाजूबन्द, मकराकृत कुण्डल, श्रीवत्स, कौस्तुभमणि र पीताम्बरले सुसोभित हुनुहुन्थ्यो ।।३०-३२।।
मधुव्रतस्रग्वनमालयावृतो र
राज राजन्भगवानुरुक्रमः ।
क्षितिं पदैकेन बलेर्विचक्रमे
नभः शरीरेण दिशश्च बाहुभिः ॥ ३३ ॥
नेपाली भावानुवादः भगवान्ले वनमाला धारण गर्नुभएको थियो। उहाँले एक पाइलाले समस्त पृथ्वी नाप्नुभयो, शरीरले आकाश र बाहुहरूले सबै दिशाहरू ओगट्नुभयो ।।३३।।
पदं द्वितीयं क्रमतस्त्रिविष्टपं
न वै तृतीयाय तदीयमण्वपि ।
उरुक्रमस्याङ्घ्रिरुपर्युपर्यथो
महर्जनाभ्यां तपसः परं गतः ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः दोस्रो पाइलाले स्वर्ग नाप्नुभयो, जुन पाइला महर्लोक, जनलोक र तपलोक हुँदै सत्यलोकसम्म पुग्यो। अब तेस्रो पाइला राख्नका लागि बलिको राज्यमा अलिकति पनि ठाउँ बाँकी रहेन ।।३४।।
यस अध्यायको सारांश :
श्रीमद्भागवत महापुराणको अष्टम स्कन्धको २०औँ अध्यायमा राजा बलि र वामन भगवान्को प्रसङ्ग उल्लेख गरिएको छ। राजा बलिले यज्ञ गरिरहेका बेला भगवान् विष्णु वामन अवतार धारण गरी तीन पाउ भूमि दान माग्न आउनुहुन्छ। बलिको उदारता देखेर कुलगुरु शुक्राचार्यले यो बालक सामान्य नभई साक्षात् विष्णु भएको र यसले सर्वस्व हरण गर्ने कुराको सङ्केत गर्नुहुन्छ। तर बलिले आफ्नो वचन र सत्यलाई सबैभन्दा ठुलो धर्म मान्दै गुरुको आज्ञा पालना गर्न अस्वीकार गर्दछन्। बलिले "असत्यभन्दा ठुलो पाप अरू केही छैन" भन्दै दान दिने आफ्नो सङ्कल्पमा अडिग रहने घोषणा गर्दछन्। गुरु शुक्राचार्यले रिसको झोकमा बलिलाई 'श्रीभ्रष्ट' वा ऐश्वर्य नष्ट हुने श्राप दिनुहुन्छ। श्राप पाएर पनि विचलित नभई बलिले वामन भगवान्को चरण पखालेर दानको सङ्कल्प गर्दछन्। बलिकी पत्नी विन्ध्यावलीले भक्तिपूर्वक जलको कलश ल्याएर सहयोग गर्दछिन्। बलिले भगवान्को चरण धोएको जल आफ्नो शिरमा चढाउँछन्, जुन दृश्य देखेर आकाशबाट पुष्पवृष्टि हुन्छ। त्यसपछि वामन भगवान्को सानो रूप विस्तारै विशाल रूपमा परिणत हुन थाल्छ। यो अद्भुत विश्वरूप दर्शनले उपस्थित सबैलाई आश्चर्यचकित र असुरहरूलाई भयभीत बनाउँछ। भगवान्को शरीरमा सम्पूर्ण ब्रह्माण्ड—पृथ्वी, आकाश, पाताल र नक्षत्रहरू देखिन्छन्। देवता, ऋषि, पर्वत, नदी र समस्त चराचर प्राणीहरू भगवान्कै अङ्गहरूमा समाहित भएको बलिले प्रत्यक्ष देख्दछन्। भगवान्का दिव्य आयुधहरू र पार्षदहरू पनि त्यहाँ प्रकट हुन्छन्। त्रिविक्रम भगवान्ले आफ्नो पहिलो पाइलाले सम्पूर्ण पृथ्वी नाप्नुहुन्छ। दोस्रो पाइलाले आकाश र स्वर्ग नाप्दै सत्यलोकसम्म पुग्नुहुन्छ। यसरी दुई पाइलामै बलिको अधीनमा रहेका सबै लोकहरू भगवान्ले ओगट्नुहुन्छ। अब तेस्रो पाइला राख्ने ठाउँ कतै बाँकी रहँदैन। बलिको अहंकारलाई दमन गर्न र उनको सत्यको परीक्षा लिन भगवान्ले यो लीला गर्नुभएको थियो। यस अध्यायले दान, सत्यनिष्ठा र शरणागतिको महत्त्वलाई प्रस्ट पारेको छ। अन्ततः बलिले आफ्नो शरीर नै तेस्रो पाइलाका लागि अर्पण गर्ने सङ्केत यसले गर्दछ। भक्त र भगवान् बीचको यो संवाद अत्यन्त दार्शनिक र मार्मिक छ। यस कथाले मानिसलाई जस्तोसुकै कठिन परिस्थितिमा पनि आफ्नो वचनबाट पछि हट्न नहुने शिक्षा दिन्छ।
यस अध्यायको दार्शनिक पक्ष :
यस अध्यायको दार्शनिक पक्ष अत्यन्त गहिरो छ। पहिलो, यसले 'सत्य' लाई सर्वोच्च धर्मको रूपमा व्याख्या गरेको छ; जहाँ बलिले गुरुको आज्ञाभन्दा सत्य र वचनलाई प्राथमिकता दिन्छन्। दोस्रो, यसले 'अहंकारको विसर्जन' लाई सङ्केत गर्दछ, जहाँ राजा बलिको 'म' र 'मेरो' भन्ने भावलाई भगवान्ले दानको माध्यमबाट हर्नुहुन्छ। तेस्रो, विश्वरूप दर्शनको अर्थ हो– यो सारा संसार भगवान्कै विभूति हो र हामी सबै उहाँकै अंश हौँ। चौथो, यसले त्यागको वास्तविक परिभाषा सिकाउँछ; त्याग केवल वस्तुको मात्र होइन, बरु आफ्नो स्वामित्वको भावनाको हुनुपर्छ। पाँचौँ, गुरुको श्रापलाई पनि आशीर्वादका रूपमा स्वीकार गर्ने बलिको धैर्यले भक्तिको पराकाष्ठा देखाउँछ। छैटौँ, भगवान्ले भक्तको परीक्षा लिँदा उसको बाह्य सम्पत्ति मात्र होइन, आन्तरिक शुद्धता पनि हेर्नुहुन्छ भन्ने कुरा यहाँ पुष्टि हुन्छ। सातौँ, दार्शनिक रूपमा 'तीन पाउ भूमि' ले स्थूल, सूक्ष्म र कारण शरीर वा जागृत, स्वप्न र सुषुप्ति अवस्थामाथि विजय प्राप्त गर्नु हो। आठौँ, यसले यो सन्देश दिन्छ कि परमात्मालाई पाउनका लागि भौतिक ऐश्वर्यको मोह त्याग्नै पर्छ। नवौँ, भक्ति मार्गमा गुरुको भूमिका मार्गदर्शक भए तापनि यदि गुरुले परमात्माको प्राप्तिमा बाधा पुर्याउँछन् भने भक्तले आफ्नै अन्तर्आत्माको आवाज सुन्नुपर्छ। दशौँ, अन्ततः यो कथाले 'पूर्ण शरणागति' नै मोक्षको द्वार हो भन्ने अद्वैत र द्वैत दुवै दर्शनको सारलाई प्रस्तुत गर्दछ।
No comments:
Post a Comment