श्रीमद्भागवत महापुराण
एकादशः स्कंधः – सप्तविंशोऽध्यायः
उद्धव उवाच –
क्रियायोगं समाचक्ष्व भवदाराधनं प्रभो ।
यस्मात्वां ये यथार्चन्ति सात्वताः सात्वतर्षभ ।। १ ।।
नेपाली भावानुवादः १ः उद्धव भन्नुहुन्छ— हे प्रभु ! हजुरको आराधना गर्ने ’क्रियायोग’ (पूजा विधि) को बारेमा मलाई बताउनुहोस्। हे यदुश्रेष्ठ ! हजुरका भक्तहरूले कुन विधि र कसरी हजुरको अर्चना गर्दछन् बताउनुहोस्?।।१।।
एतद् वदन्ति मुनयो मुहुर्निःश्रेयसं नृणाम् ।
नारदो भगवान् व्यास आचार्योऽङ्गिरसः सुतः ।। २ ।।
नेपाली भावानुवादः भगवान् नारद, व्यासदेव र बृहस्पति जस्ता मुनिहरूले यस क्रियायोगलाई नै मनुष्यको परम कल्याणको साधन मान्नुभएको छ।
निःसृतं ते मुखाम्भोजाद् यदाह भगवानजः ।
पुत्रेभ्यो भृगुमुख्येभ्यो देव्यै च भगवान् भवः ।। ३ ।।
नेपाली भावानुवादः हजुरको मुखकमलबाट निस्केको यो उपदेश सुरुमा ब्रह्माजीले आफ्ना भृगु आदि पुत्रहरूलाई र भगवान् शङ्करले पार्वती देवीलाई सुनाउनुभएको थियो ।।३।।
एतद् वै सर्ववर्णानामाश्रमाणां च सम्मतम् ।
श्रेयसामुत्तमं मन्ये स्त्रीशूद्राणां च मानद ।। ४ ।।
नेपाली भावानुवादः हे मानद ! यो विधि सबै वर्ण र आश्रमका लागि सम्मत छ र स्त्री एवं शूद्रहरूका लागि पनि परम कल्याणकारी छ भन्ने म मान्दछु ।।४।।
एतत् कमलपत्राक्ष कर्मबन्धविमोचनम् ।
भक्ताय चानुरक्ताय ब्रूहि विश्वेश्वरेश्वर ।। ५ ।।
नेपाली भावानुवादः हे कमल नयन ! हे विश्वेश्वर ! कर्मको बन्धनबाट मुक्त गराउने यो आराधनाको विधि म जस्तो हजुरको प्रेमी भक्तका लागि विस्तारपूर्वक भन्नुहोस् ।।५।।
श्रीभगवानुवाच –
न ह्यन्तोऽनन्तपारस्य कर्मकाण्डस्य चोद्धव ।
सङ्क्षिप्तं वर्णनयिष्यामि यथावदनुपूर्वशः ।। ६ ।।
नेपाली भावानुवादः श्रीभगवान् भन्नुहुन्छ— हे उद्धव ! कर्मकाण्डको विस्तार अनन्त छ, त्यसको कुनै सीमा छैन। त्यसैले म तिमीलाई यसको मुख्य विधि संक्षेपमा र क्रमैसँग बताउँछु ।।६।।
वैदिकस्तान्त्रिको मिश्र इति मे त्रिविधो मखः ।
त्रयाणामीप्सितेनैव विधिना मां समर्चयेत् ।। ७ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो पूजा (मख) तीन प्रकारको छ— वैदिक, तान्त्रिक र मिश्रित। यी मध्ये आफ्नो रुचिको कुनै पनि विधिद्वारा मेरो आराधना गर्न सकिन्छ ।।७।।
यदा स्वनिगमेनोक्तं द्विजत्वं प्राप्य पूरुषः ।
यथा यजेत मां भक्त्या श्रद्धया तन्निबोध मे ।। ८ ।।
नेपाली भावानुवादः जब कुनै पुरुषले शास्त्रोक्त विधिले उपनयन संस्कार गरी द्विजत्व प्राप्त गर्छ, तब उसले कसरी श्रद्धापूर्वक मेरो पूजा गर्नुपर्छ, त्यो सुन ।।८।।
अर्चायां स्थण्डिलेऽग्नौ वा सूर्ये वाप्सु हृदि द्विजे ।
द्रव्येण भक्तियुक्तोऽर्चेत् स्वगुरुं माममायया ।। ९ ।।
नेपाली भावानुवादः प्रतिमा, वेदी, अग्नि, सूर्य, जल, हृदय वा ब्राह्मण— यी स्थानहरूमा मलाई आफ्नो गुरु मानेर निष्कपट भावले र सामग्रीसहित भक्तिपूर्वक पूजा गर्नुपर्दछ ।।९।।
पूर्वं स्नानं प्रकुर्वीत धौतदन्तोऽङ्गशुद्धये ।
उभयैरपि च स्नानं मन्त्रैर्मृद्ग्रहणादिना ।। १० ।।
नेपाली भावानुवादः पूजा भन्दा पहिले दाँत माझी शरीर शुद्धिको लागि स्नान गर्नुपर्छ। स्नान गर्दा वैदिक र तान्त्रिक दुवै प्रकारका मन्त्रहरू र मृत्तिका (माटो) लेपन आदिको प्रयोग गर्नुपर्छ। ।।१०।।
सन्ध्योपास्त्यादिकर्माणि वेदेनाचोदितानि मे ।
पूजां तैः कल्पयेत् सम्यक्सङ्कल्पः कर्मपावनीम् ।। ११ ।।
नेपाली भावानुवादः शास्त्रले आज्ञा दिएका सन्ध्योपासन आदि नित्य कर्महरू गरिसकेपछि मेरो पूजाको संकल्प गर्नुपर्छ, जसले मानिसका कर्महरूलाई पवित्र बनाउँदछ ।।११।।
शैली दारुमयी लौही लेप्या लेख्या च सैकती ।
मनोमयी मणिमयी प्रतिमाष्टविधा स्मृता ।। १२ ।।
नेपाली भावानुवादः प्रतिमा आठ प्रकारका हुन्छन्— ढुङ्गाको, काठको, धातुको, लेपन (माटो वा चन्दन) को, चित्र (लेखिएको), बालुवाको, मनले कल्पना गरिएको र रत्नको ।।१२।।
चलाचलेति द्विविधा प्रतिष्ठा जीवमन्दिरम् ।
उद्वासावाहने न स्तः स्थिरायामुद्धवार्चने ।। १३ ।।
नेपाली भावानुवादः यी प्रतिमाहरू चल (सार्न मिल्ने) र अचल (मन्दिरमा स्थापित) गरी दुई प्रकारका हुन्छन्। अचल वा स्थिर प्रतिमाको पूजा गर्दा आवाहन र विसर्जन गर्नु पर्दैन ।।१३।।
अस्थिरायां विकल्पः स्यात् स्थण्डिले तु भवेद् द्वयम् ।
स्नपनं त्वविलेप्यायामन्यत्र परिमार्जनम् ।। १४ ।।
नेपाली भावानुवादः चल प्रतिमामा आवाहन–विसर्जन गर्न सकिन्छ। माटो वा चित्रको प्रतिमा छ भने स्नानको साटो पुछ्ने (परिमार्जन) गर्नुपर्छ, अरू प्रतिमामा स्नान गराउनुपर्छ ।।१४।।
.
द्रव्यैः प्रसिद्धैर्मद्यागः प्रतिमादिष्वमायिनः ।
भक्तस्य च यथालब्धैर्हृदि भावेन चैव हि ।। १५ ।।
नेपाली भावानुवादः सामथ्र्य हुनेले उत्तम सामग्रीले पूजा गर्नुपर्छ। तर निष्कपट भक्तले जे उपलब्ध छ, त्यसैले वा केवल भावले हृदयमा पूजा गर्दा पनि म प्रसन्न हुन्छु ।।१५
स्नानालङ्करणं प्रेष्ठमर्चायामेव तूद्धव ।
स्थण्डिले तत्त्वविन्यासो वह्नावाज्यप्लुतं हविः ।। १६ ।।
नेपाली भावानुवादः हे उद्धव ! प्रतिमाको पूजामा स्नान र अलङ्कार मलाई प्रिय लाग्छ। वेदीमा पूजा गर्दा मन्त्रको विन्यास, अग्निमा पूजा गर्दा घिउले भिजेको हविष्य मलाई प्रिय लाग्छ ।।१६।।
सूर्ये चाभ्यर्हणं प्रेष्ठं सलिले सलिलादिभिः ।
श्रद्धयोपाहृतं प्रेष्ठं भक्तेन मम वार्यपि ।। १७ ।।
नेपाली भावानुवादः सूर्यमा पूजा गर्दा अघ्र्य र जलमा पूजा गर्दा जल आदि सामग्री प्रिय छन्। श्रद्धापूर्वक भक्तले दिएको अलिकति जल पनि मलाई अत्यन्त प्रिय हुन्छ ।।१७।।
भूर्यप्यभक्तोपहृतं न मे तोषाय कल्पते ।
गन्धो धूपः सुमनसो दीपोऽन्नाद्यं च किं पुनः ।। १८ ।।
नेपाली भावानुवादः तर अभक्तले धेरै सामग्री दिए पनि मलाई सन्तोष हुँदैन। अनि भक्तले श्रद्धापूर्वक दिएको गन्ध, धूप, फूल, दीप र नैवेद्यको त कुरै अर्कै छ ! ।।१८।।
शुचिः सम्भृतसम्भारः प्राग्दर्भैः कल्पितासनः ।
आसीनः प्रागुदग् वार्चेदर्चायामथ सम्मुखः ।। १९ ।।
नेपाली भावानुवादः पवित्र भएर, पूजा सामग्री जम्मा गरी, कुशको आसनमा पूर्व वा उत्तरतर्फ फर्केर प्रतिमाको अगाडि बस्नुपर्दछ ।।१९।।
कृतन्यासः कृतन्यासां मदर्चां पाणिना मृजेत् ।
कलशं प्रोक्षणीयं च यथावदुपसाधयेत् ।। २० ।।
नेपाली भावानुवादः हात र अंगहरूमा न्यास गरी प्रतिमालाई हातले सफा गर्नुपर्छ। त्यसपछि कलश र प्रोक्षणी पात्रलाई विधिवत् तयार पार्नुपर्छ ।।२०।।
(यसपछि श्लोक २१ देखि ४३ सम्म भगवानले पञ्चोपचार, षोडशोपचार पूजा, मन्त्र जप, अग्निमा हवन र अङ्ग–प्रत्यङ्गको ध्यान गर्ने सूक्ष्म विधि बताउनुभएको छ।)
तदद्भिर्देवयजनं द्रव्याण्यात्मानमेव च ।
प्रोक्ष्य पात्राणि त्रीण्यद्भिस्तैस्तैद्र्रव्यैश्च साधयेत् ।। २१ ।।
नेपाली भावानुवादः त्यो कलशको जलले पूजा गर्ने ठाउँ, पूजाका सामग्री र आफ्नो शरीरलाई प्रोक्षण (छर्कने) गरी पवित्र पार्नुपर्छ। त्यसपछि पाद्य, अघ्र्य र आचमनीयका लागि तीनवटा पात्रहरू तयार गर्नुपर्छ ।।२१।।
पाद्याघ्र्याचमनीयार्थं त्रीणि पात्राणि दैशिकः ।
हृदा शीष्र्णाथ शिखया गायत्र्या चाभिमन्त्रयेत् ।। २२ ।।
नेपाली भावानुवादः पाद्य, अघ्र्य र आचमनीयका ती तीन पात्रहरूलाई क्रमशः हृदय मन्त्र, शिर मन्त्र र शिखा मन्त्र तथा गायत्री मन्त्रद्वारा अभिमन्त्रित (पवित्र) गर्नुपर्छ ।।२२।।
पिण्डे वाय्वग्निसंशुद्धे हृत्पद्मस्थां परां मम ।
अण्वीं जीवकलां ध्यायेन्नादान्ते सिद्धभाविताम् ।। २३ ।।
नेपाली भावानुवादःआफ्नो शरीरमा वायु र अग्नि धारणाद्वारा शुद्धि गरिसकेपछि हृदय–कमलमा विराजमान, नादको अन्त्यमा अनुभव हुने, मेरो सूक्ष्म र परम जीवकला (आत्मा) को ध्यान गर्नुपर्छ ।।२३।।
तयाऽऽत्मभूतया पिण्डे व्याप्ते सम्पूज्य तन्मयः ।
आवाह्यार्चादिषु स्थाप्य न्यस्ताङ्गं मां प्रपूजयेत् ।। २४ ।।
नेपाली भावानुवादः त्यो आत्मभूत ज्योतिले शरीर व्याप्त भएको अनुभव गरी तन्मय भएर मलाई आवाहन गर्नुपर्छ। त्यसपछि प्रतिमा आदिमा मलाई स्थापित गरी अङ्ग–न्यास गरेर मेरो विधिवत् पूजा गर्नुपर्छ ।।२४।।
पाद्योपस्पर्शार्हणादीनुपचारान् प्रकल्पयेत् ।
धर्मादिभिश्च नवभिः कल्पयित्वाऽऽसनं मम ।। २५ ।।
नेपाली भावानुवादः मलाई पाद्य (गोडा धुने जल), आचमनीय र अघ्र्य आदि उपचारहरू अर्पण गर्नुपर्छ। त्यसपछि धर्म, ज्ञान, वैराग्य र ऐश्वर्य आदि नौ शक्तिहरूले मेरो आसनको कल्पना गर्नुपर्छ ।।२५।।
पद्ममष्टदलं तत्र कर्णिकाकेसरोज्ज्वलम् ।
उभाभ्यां वेदतन्त्राभ्यां मह्यं तूभयसिद्धये ।। २६ ।।
नेपाली भावानुवादः त्यस आसनमा चम्किलो केसर र बीचमा कर्णिका भएको आठ दलको कमलको कल्पना गर्नुपर्छ। दुवै लोकको सिद्धिको लागि वेद र तन्त्र दुवै विधिले मेरो पूजा गर्नुपर्छ ।।२६।।
सुदर्शनं पाञ्चजन्यं गदासीषुधनुर्हलान् ।
मुसलं कौस्तुभं मालां श्रीवत्सं चानुपूजयेत् ।। २७ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो सुदर्शन चक्र, पाञ्चजन्य शङ्ख, गदा, खड्ग, बाण, धनुष, हल र मुसलका साथै कौस्तुभ मणि, वनमाला र श्रीवत्सको पनि पूजा गर्नुपर्छ ।।२७।।
नन्दं सुनन्दं गरुडं प्रचण्डं चण्डमेव च ।
महाबलं बलं चैव कुमुदं कुमुदेक्षणम् ।। २८ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरा पार्षदहरू नन्द, सुनन्द, गरुड, प्रचण्ड, चण्ड, महाबल, बल, कुमुद र कुमुदेक्षणको पनि पूजा गर्नुपर्छ ,।।२८।।
दुर्गां विनायकं व्यासं विष्वक्सेनं गुरून् सुरान् ।
स्वे स्वे स्थाने त्वभिमुखान् पूजयेत् प्रोक्षणादिभिः ।। २९ ।।
नेपाली भावानुवादः दुर्गा, गणेश, व्यास, विष्वक्सेन, आफ्ना गुरुहरू र अन्य देवताहरूलाई आ–आफ्नो स्थानमा म तर्फ फर्केको भाव गरी प्रोक्षण आदिद्वारा पूजा गर्नुपर्छ ।।२९।।
चन्दनोशीरकर्पूरकुङ्कुमागुरुवासितैः ।
सलिलैः स्नापयेन्मन्त्रैर्नित्यदा विभवे सति ।। ३० ।।
नेपाली भावानुवादः यदि सामथ्र्य छ भने हरेक दिन चन्दन, खस, कपुर, केशर र अगरुले सुगन्धित पारिएको जल र विभिन्न मन्त्रहरूद्वारा मलाई स्नान गराउनुपर्छ।. ।।३०।।
स्वर्णघर्मानुवाकेन महापुरुषविद्यया ।
पौरुषेणापि सूक्तेन सामभी राजनादिभिः ।। ३१ ।।
नेपाली भावानुवादः स्वर्णघर्म, महापुरुष विद्या, पुरुषसूक्त र सामवेदका राजनादि मन्त्रहरूद्वारा मलाई अभिषेक गर्नुपर्छ ।।३१।।
वस्त्रोपवीताभरणपत्रस्रग्गन्धलेपनैः ।
अलङ्कुर्वीत सप्रेम मद्भक्तो मां यथोचितम् ।। ३२ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो भक्तले मलाई प्रेमपूर्वक वस्त्र, जनै, गहना, तुलसीका पात, फूलका माला र चन्दनको लेपले यथोचित रूपमा सजाउनुपर्छ ।।३२।।
पाद्यमाचमनीयं च गन्धं सुमनसोऽक्षतान् ।
धूपदीपोपहार्याणि दद्यान्मे श्रद्धयार्चकः ।। ३३ ।।
नेपाली भावानुवादः पूजा गर्ने व्यक्तिले मलाई श्रद्धापूर्वक पाद्य, आचमनीय, चन्दन, फूल, अक्षता, धूप, दीप र अन्य उपहारहरू अर्पण गर्नुपर्छ ।।३३।।
गुडपायससर्पींषि शष्कुल्यापूपमोदकान् ।
संयावदधिसूपांश्च नैवेद्यं सति कल्पयेत् ।। ३४ ।।
नेपाली भावानुवादः सामथ्र्य अनुसार सख्खर, खिर, घिउ, पुरी, मालपुवा, लड्डु, हलुवा, दही र दाल आदि विभिन्न परिकारहरू नैवेद्यको रूपमा अर्पण गर्नुपर्छ ।।३४।।
अभ्यङ्गोन्मर्दनादर्शदन्तधावाभिषेचनम् ।
अन्नाद्यगीतनृत्यादि पर्वणि स्युरुतान्वहम् ।। ३५ ।।
नेपाली भावानुवादः तेल मालिस, उबटन, ऐना देखाउने, दाँत माझ्ने, स्नान, भोजन, गीत र नृत्य आदि उत्सवका दिनमा वा सम्भव भएमा दिनदिनै गर्नुपर्छ ।।३५।।
विधिना विहिते कुण्डे मेखलागर्तवेदिभिः ।
अग्निमाधाय परितः समूहेत् पाणिनोदितम् ।। ३६ ।।
नेपाली भावानुवादः विधिपूर्वक बनाइएको मेखला र वेदीयुक्त कुण्डमा अग्नि स्थापना गरी त्यसलाई हातले मिलाउनुपर्छ ।।३६।।
परिस्तीर्याथ पर्युक्षेदन्वाधाय यथाविधि ।
प्रोक्षण्याऽऽसाद्य द्रव्याणि प्रोक्ष्याग्नौ भावयेत माम् ।। ३७ ।।
नेपाली भावानुवादः अग्निको वरिपरि कुश बिछ्याएर, जल छर्किएर (पर्युक्षण) र विधिपूर्वक दाउरा (समिधा) थपेर, पूजा सामग्रीहरू प्रोक्षण गरी अग्निमा मेरो स्वरूपको ध्यान गर्नुपर्छ ।।३७।।
तप्तजाम्बूनदप्रख्यं शङ्खचक्रगदाम्बुजैः ।
लसच्चतुर्भुजं शान्तं पद्मकिञ्जल्कवाससम् ।। ३८ ।।
नेपाली भावानुवादः पगालिएको सुन जस्तै चम्किलो, शङ्ख, चक्र, गदा र पद्म लिएका चार हात भएका, अत्यन्त शान्त र कमलको केसर जस्तै पहेंलो वस्त्र लगाएका मेरो स्वरूपको ध्यान गर्नुपर्छ ।।३८।।
स्फुरत्किरीटकटककटिसूत्रवराङ्गदम् ।
श्रीवत्सवक्षसं भ्राजत्कौस्तुभं वनमालिनम् ।। ३९ ।।
नेपाली भावानुवादः चम्किलो मुकुट, कंगन, कम्मरपेटी र पाखुरामा लगाइने गहना (अङ्गद) ले सजिएको, छातीमा श्रीवत्स चिन्ह भएको, कौस्तुभ मणिले झल्किरहेको र वनमाला लगाएको मेरो स्वरूप सम्झिनुपर्छ ।।३९।।
ध्यायनभ्यच्र्य दारूणि हविषाभिघृतानि च ।
प्रास्याज्यभागावाघारौ दत्त्वा चाज्यप्लुतं हविः ।। ४० ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो ध्यान गर्दै दाउरा र घिउले भिजेको हविष्य अग्निमा अर्पण गर्नुपर्छ। पहिले आज्यभाग र आघार नामक दुई आहुति दिएर त्यसपछि घिउमा डुबेका अन्य सामग्री अर्पण गर्नुपर्छ ।।४०।।
जुहुयान्मूलमन्त्रेण षोडशर्चावदानतः ।
धर्मादिभ्यो यथान्यायं मन्त्रैः स्विष्टिकृतं बुधः ।। ४१ ।।
नेपाली भावानुवादः मूल मन्त्र (ॐ नमो नारायणाय वा अन्य) र पुरुषसूक्तका १६ वटा ऋचाहरूद्वारा आहुति दिनुपर्छ। त्यसपछि धर्म आदि देवताहरूलाई र अन्त्यमा स्विष्टिकृत आहुति दिनुपर्छ ।।४१।।
अभ्यच्र्याथ नमस्कृत्य पार्षदेभ्यो बलिं हरेत् ।
मूलमन्त्रं जपेद् ब्रह्म स्मरन्नारायणात्मकम् ।। ४२ ।।
नेपाली भावानुवाद यसरी अग्निमा पूजा गरी नमस्कार गरेपछि मेरा पार्षदहरूलाई बलि अर्पण गर्नुपर्छ। त्यसपछि म नारायणको ध्यान गर्दै मूल मन्त्रको जप गर्नुपर्छ ।।४२।।
दत्त्वाऽऽचमनमुच्छेषं विष्वक्सेनाय कल्पयेत् ।
मुखवासं सुरभिमत् ताम्बूलाद्यमथार्हयेत् ।। ४३ ।।
नेपाली भावानुवादः पूजा सकिएपछि मलाई आचमन गराएर बाँकी रहेको प्रसाद विष्वक्सेनलाई अर्पण गर्नुपर्छ। त्यसपछि सुगन्धित मुखवास र पान (ताम्बुल) आदि अर्पण गर्नुपर्छ ।।४३।।
यसरी भगवान्ले उद्धवलाई आफ्नो पूजाको सूक्ष्म र दिव्य विधि बताउनुभएको छ। यी श्लोकहरूले हाम्रो दैनिक पूजालाई केवल कर्मकाण्ड मात्र नभई एक गहिरो ध्यानमा बदल्न सहयोग गर्दछन्।
उपगायन् गृणन् नृत्यन् कर्माण्यभिनयन् मम ।
मत्कथाः श्रावयञ्छ्रुण्वन् मुहूर्तं क्षणिको भवेत् ।। ४४ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो भजन गाउँदै, स्तुति गर्दै, नाच्दै र मेरा लीलाहरूको अभिनय गर्दै मेरो कथा सुनाउने वा सुन्ने कार्यमा केही समय तल्लीन हुनुपर्छ ।।४४।।
स्तवैरुच्चावचैः स्तोत्रैः पौराणैः प्राकृतैरपि ।
स्तुत्वा प्रसीद भगवन्निति वन्देत दण्डवत् ।। ४५ ।।
नेपाली भावानुवादः विभिन्न पुराणका स्तोत्र वा लोकभाषाका भजनहरूले मेरो स्तुति गरेर “हे भगवान् ! ममाथि प्रसन्न हुनुहोस्“ भन्दै दण्डवत् प्रणाम गर्नुपर्छ ।।४५।।
शिरो मत्पादयोः कृत्वा बाहुभ्यां च परस्परम् ।
प्रपन्नं पाहि मामीश भीतं मृत्युग्रहार्णवात् ।। ४६ ।।
नेपाली भावानुवादः आफ्नो शिर मेरो चरणमा राखेर, दुवै हातले मेरो खुट्टा समाती भन्नुपर्छ— “हे प्रभु ! म मृत्यु रूपी गोही भएको यस संसार सागरबाट डराएर हजुरको शरणमा आएको छु, मेरो रक्षा गर्नुहोस् ।।४६।।
इति शेषां मया दत्तां शिरस्याधाय सादरम् ।
उद्वासयेच्चेदुद्वास्यं ज्योतिज्र्योतिषि तत्पुनः ।। ४७ ।।
नेपाली भावानुवादः यसरी पूजा गरिसकेपछि मैले दिएको प्रसाद (निर्मल्य) लाई आदरपूर्वक शिरमा चढाउनुपर्छ र यदि विसर्जन गर्नुपर्ने प्रतिमा भएमा त्यसभित्रको ज्योतिलाई आफ्नै हृदयको ज्योतिमा समाहित गर्नुपर्छ ।।४७।।
अर्चादिषु यदा यत्र श्रद्धा मां तत्र चार्चयेत् ।
सर्वभूतवात्मनि च सर्वात्माहमवस्थितः ।। ४८ ।।
नेपाली भावानुवादः प्रतिमा आदि जहाँ श्रद्धा लाग्छ, त्यहाँ मेरो पूजा गर्न सकिन्छ; किनभने म सर्वात्मा सबै प्राणीहरूमा र तिम्रो आफ्नै आत्मामा पनि स्थित छु।
एवं क्रियायोगपथैः पुमान्वैदिकतान्त्रिकैः ।
अर्चन्नुभयतः सिद्धिं मत्तो विन्दत्यभीप्सिताम् ।। ४९ ।।
मदर्चां सम्प्रतिष्ठाप्य मन्दिरं कारयेद् दृढम् ।
पुष्पोद्यानानि रम्याणि पूजायात्रोत्सवाश्रितान् ।। ५० ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो प्रतिमा (मूर्ति) लाई विधिवत् स्थापना गरेर मेरो लागि एउटा बलियो र स्थायी मन्दिर बनाउनुपर्दछ। साथै, पूजाको सामग्रीका लागि, यात्रा (रथयात्रा आदि) र उत्सवहरूका लागि सुन्दर फूलबारीहरू पनि बनाउनुपर्दछ ।।५०।।
पूजादीनां प्रवाहार्थं महापर्वस्वथान्वहम् ।
क्षेत्रापणपुरग्रामान् दत्त्वा मत्साष्र्टितामियात् ।। ५१ ।।
नेपाली भावानुवादः दैनिक पूजा र विशेष पर्वहरूको उत्सवलाई निरन्तरता दिनका लागि (खर्च चलाउन) खेत, पसल, सहर वा गाउँहरू मलाई (मन्दिरलाई) दान दिने भक्तले मेरो समान ऐश्वर्य (साष्र्टि मुक्ति) प्राप्त गर्दछ ।।५१।।
प्रतिष्ठया सार्वभौमं सद्मना भुवनत्रयम् ।
पूजादिना ब्रह्मलोकं त्रिभिर्मत्साम्यतामियात् ।। ५२ ।।
नेपाली भावानुवादः मेरो प्रतिमा स्थापना गर्नाले मनुष्यले पृथ्वीको साम्राज्य (चक्रवर्ती राजा) प्राप्त गर्दछ, मन्दिर निर्माण गर्नाले तीनै लोकको आधिपत्य प्राप्त गर्दछ र मेरो पूजा तथा सेवा गर्नाले ब्रह्मलोक प्राप्त गर्दछ। यी तीनै कार्य (स्थापना, मन्दिर निर्माण र सेवा) गर्नाले उसले मलाई नै प्राप्त गर्दछ ।।५२।।
मामेव नैरपेक्ष्येण भक्तियोगेन विन्दति ।
भक्तियोगं स लभते एवं यः पूजयेत माम् ।। ५३ ।।
नेपाली भावानुवादः तर, जसले कुनै पनि फलको आशा नगरी (नैरपेक्ष्येण) केवल भक्ति भावले मेरो पूजा गर्दछ, उसले साक्षात् मेरो शुद्ध भक्तियोग प्राप्त गर्दछ र अन्त्यमा मलाई नै प्राप्त गर्दछ ।।५३।।
यः स्वदत्तां परैर्दत्तां हरेत सुरविप्रयोः ।
वृत्तिं स जायते विड्भुग् वर्षाणामयुतायुतम् ।। ५४ ।।
नेपाली भावानुवादः जसले आफूले दिएको वा अरूले दिएको देवता (मन्दिर) र ब्राह्मणको जीविका (सम्पत्ति वा भूमि) हडप्छ, उसले दशौं हजार वर्षसम्म फोहोर खाने कीरा (विष्ठाको कीरा) भएर जन्मिनुपर्दछ ।।५४।।
कर्तुश्च सारथेर्हेतोरनुमोदितुरेव च ।
कर्मणां भागिनः प्रेत्य भूयो भूयसि तत्फलम् ।। ५५ ।।
नेपाली भावानुवादः यो पाप वा पुण्य गर्ने कर्ता (गर्ने व्यक्ति), सारथी (सहयोग गर्ने), हेतु (प्रेरणा दिने) र अनुमोदन गर्ने (समर्थन गर्ने)— यी सबैले त्यस कर्मको फल भोग्नुपर्दछ। परलोकमा उनीहरूले आफ्नो योगदान अनुसार त्यस कर्मको फल प्राप्त गर्दछन ।। ५५ ।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां
एकादशस्कन्धे सप्तविंशोऽध्यायः ॥ २७ ॥
No comments:
Post a Comment