श्रीमद्भागवत महापुराण
चतुर्थः स्कन्धः– सप्दशोऽध्यायः
(महाराज पृथुद्वारा पृथ्वीको निग्रह)
मैत्रेय उवाच –
(अनुष्टुप्)
एवं स भगवान् वैन्यः ख्यापितो गुणकर्मभिः ।
छन्दयामास तान् कामैः प्रतिपूज्याभिनन्द्य च ॥ १ ॥
नेपाली भावानुवादः मैत्रेयजीले भन्नुभयो— यसप्रकार सूत, मागध र वन्दीजनहरूले महाराज पृथुको गुण र कर्मको बखान गरेपछि राजाले उनीहरूलाई इच्छित वस्तु प्रदान गरी सम्मानित र सन्तुष्ट पार्नुभयो ।।१।।
ब्राह्मणप्रमुखान् वर्णान् भृत्यामात्यपुरोधसः ।
पौरान् जानपदान् श्रेणीः प्रकृतीः समपूजयत् ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः उहाँले ब्राह्मण आदि चारै वर्ण, सेवक, मन्त्री, पुरोहित, नगरवासी, जनपदवासी र विभिन्न व्यवसायीहरू सबैको यथोचित आदर-सत्कार गर्नुभयो ।।२।।
विदुर उवाच –
कस्माद्दधार गोरूपं धरित्री बहुरूपिणी ।
यां दुदोह पृथुस्तत्र को वत्सो दोहनं च किम् ॥ ३ ॥
नेपाली भावानुवादः विदुरजीले सोध्नुभयो— हे ब्रह्मन्! पृथ्वी त अनेक रूप धारण गर्न सक्ने सामर्थ्यवान् छिन्, तर उनले गाईकै रूप किन धारण गरिन्? जब महाराज पृथुले पृथ्वीको दोहन गरे, तब बाच्छो को बन्यो र दोहनको पात्र एवं पदार्थ के थियो? ।।३।।
प्रकृत्या विषमा देवी कृता तेन समा कथम् ।
तस्य मेध्यं हयं देवः कस्य हेतोरपाहरत् ॥ ४ ॥
नेपाली भावानुवादः पृथ्वी स्वभावैले अग्ली-होची (विषम) थिइन्, तर महाराज पृथुले उनलाई कसरी समतल बनाए? अनि देवराज इन्द्रले उनको यज्ञको अश्व (घोडा) किन हरण गरे? ।।४।।
सनत्कुमाराद्भगवतो ब्रह्मन् ब्रह्मविदुत्तमात् ।
लब्ध्वा ज्ञानं सविज्ञानं राजर्षिः कां गतिं गतः ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः हे ब्रह्मन्! ब्रह्मज्ञानीहरूमध्ये श्रेष्ठ भगवान् सनत्कुमारबाट विज्ञानसहितको ज्ञान प्राप्त गरेर ती राजर्षि पृथुले कुन गति प्राप्त गरे? ।।५।।
यच्चान्यदपि कृष्णस्य भवान् भगवतः प्रभोः ।
श्रवः सुश्रवसः पुण्यं पूर्वदेहकथाश्रयम् ॥ ६ ॥
भक्ताय मेऽनुरक्ताय तव चाधोक्षजस्य च ।
वक्तुमर्हसि योऽदुह्यद् वैन्यरूपेण गामिमाम् ॥ ७ ॥
नेपाली भावानुवादः पृथुका रूपमा साक्षात् भगवान् श्रीकृष्णले नै अवतार लिनुभएको हो। त्यसैले तपाईँ र भगवान् अधोक्षजप्रति अनुरक्त म भक्तलाई श्रीहरिको त्यस पवित्र चरित्रका बारेमा बताउनुहोस्, जसले पृथु बनेर यस पृथ्वीको दोहन गर्नुभएको थियो ।।६-७।।
सूत उवाच – चोदितो विदुरेणैवं वासुदेवकथां प्रति ।
नेपाली भावानुवादः सूतजी भन्नुहुन्छ— जब विदुरजीले भगवान् वासुदेवको कथा सुन्न यसरी अनुरोध गरे, तब मैत्रेयजीले प्रसन्न चित्तले उनको प्रशंसा गर्दै भन्न थाल्नुभयो ।।८।।
मैत्रेय उवाच –
(इन्द्रवज्रा)
यदाभिषिक्तः पृथुरङ्ग विप्रैः
आमंत्रितो जनतायाश्च पालः ।
प्रजा निरन्ने क्षितिपृष्ठ एत्य
क्षुत्क्षामदेहाः पतिमभ्यवोचन् ॥ ९ ॥
नेपाली भावानुवादः मैत्रेयजीले भन्नुभयो— हे विदुर! जब ब्राह्मणहरूले महाराज पृथुलाई राज्याभिषेक गरी प्रजापालकका रूपमा घोषणा गरे, त्यतिबेला पृथ्वी अन्नहीन भएकी थिइन्। भोकले दुर्बल र क्षीण शरीर भएका प्रजाहरू आएर आफ्ना स्वामी महाराज पृथुसँग भन्न लागे ।।९।।
वयं राजञ्जाठरेणाभितप्ता
यथाग्निना कोटरस्थेन वृक्षाः ।
त्वामद्य याताः शरणं शरण्यं
यः साधितो वृत्तिकरः पतिर्नः ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः राजन्! जसरी रुखको टोड्कामा लागेको आगोले पूरै रुखलाई जलाउँछ, त्यसरी नै हाम्रो पेट पनि जठराग्नि (भोक) ले जलिरहेको छ। तपाईँ शरणागत-वत्सल हुनुहुन्छ र हाम्रा अन्नदाता स्वामीका रूपमा नियुक्त हुनुभएको छ; त्यसैले हामी तपाईँको शरणमा आएका छौँ ।।१०।।
तन्नो भवानीहतु रातवेऽन्नं
क्षुधार्दितानां नरदेवदेव ।
यावन्न नङ्क्ष्यामह उज्झितोर्जा
वार्तापतिस्त्वं किल लोकपालः ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईँ लोकपाल हुनुहुन्छ र हाम्रो जीविकाको स्वामी पनि हुनुहुन्छ। त्यसैले हे राजराजेश्वर! भोकले सताइएका हामीलाई अन्नको व्यवस्था गरिदिनुहोस्; नत्र अन्न पाउनुअगावै हाम्रो प्राणान्त हुनेछ ।।११।।
मैत्रेय उवाच –
(अनुष्टुप्)
पृथुः प्रजानां करुणं निशम्य परिदेवितम् ।
दीर्घं दध्यौ कुरुश्रेष्ठ निमित्तं सोऽन्वपद्यत ॥ १२ ॥
नेपाली भावानुवादः मैत्रेयजीले भन्नुभयो— हे कुरुश्रेष्ठ! प्रजाको यस्तो करुण पुकार सुनेर महाराज पृथुले निकै बेर विचार गर्नुभयो। अन्ततः उहाँले अन्नको अभाव हुनुको मुख्य कारण पत्ता लगाउनुभयो ।।१२।।
इति व्यवसितो बुद्ध्या प्रगृहीतशरासनः ।
सन्दधे विशिखं भूमेः क्रुद्धस्त्रिपुरहा यथा ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः पृथ्वीले अन्न र औषधिहरू आफैँभित्र लुकाएर राखेकी थिइन्। त्यसैले महाराज पृथुले निश्चय गरी आफ्नो धनुष उठाए र त्रिपुरविनाशक भगवान् शङ्कर झैँ क्रुद्ध हुँदै पृथ्वीलाई लक्ष्य बनाएर बाण सन्धान गरे ।।१३।।
प्रवेपमाना धरणी निशाम्योदायुधं च तम् ।
गौः सत्यपाद्रवद्भीता मृगीव मृगयुद्रुता ॥ १४ ॥
नेपाली भावानुवादः महाराजले अस्त्र उठाएको देखेर पृथ्वी काम्न थालिन्। व्याधाले लखेट्दा हरिणी भागे झैँ पृथ्वी गाईको रूप धारण गरेर डरले भाग्न थालिन् ।।१४।।
तामन्वधावत्तद्वैन्यः कुपितोऽत्यरुणेक्षणः ।
शरं धनुषि सन्धाय यत्र यत्र पलायते ॥ १५ ॥
नेपाली भावानुवादः यस्तो देखेर महाराज पृथुका आँखा रिसले राता भए। पृथ्वी जता-जता भाग्थिन्, उहाँ धनुष-बाण लिएर उतै-उतै लखेट्न थाल्नुभयो ।।१५।।
सा दिशो विदिशो देवी रोदसी चान्तरं तयोः ।
धावन्ती तत्र तत्रैनं ददर्शानूद्यतायुधम् ॥ १६ ॥
नेपाली भावानुवादः दिशा, विदिशा, स्वर्ग, पृथ्वी र अन्तरिक्षमा जहाँ-जहाँ उनी भाग्थिन्, महाराज पृथुलाई त्यहीँ-त्यहीँ धनुष तानेर पछि लागिरहेको देख्थिन् ।।१६।।
लोके नाविन्दत त्राणं वैन्यान्मृत्योरिव प्रजाः ।
त्रस्ता तदा निववृते हृदयेन विदूयता ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः जसरी मृत्युबाट बच्ने कुनै उपाय हुँदैन, त्यसरी नै तीनै लोकमा पृथुबाट बच्न सक्ने कुनै ठाउँ उनले पाइनन्। अन्ततः अत्यन्त त्रसित र दुःखी हुँदै उनी महाराजतिरै फर्किन् ।।१७।।
उवाच च महाभागं धर्मज्ञापन्नवत्सल ।
त्राहि मामपि भूतानां पालनेऽवस्थितो भवान् ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः उनले ती महाभाग पृथुसँग भनिन्— हे धर्मज्ञ! हे शरणागतवत्सल राजन्! तपाईँ सम्पूर्ण प्राणीहरूको रक्षामा तत्पर हुनुहुन्छ, त्यसैले मेरो पनि रक्षा गर्नुहोस् ।।१८।।
स त्वं जिघांससे कस्माद् दीनामकृतकिल्बिषाम् ।
अहनिष्यत्कथं योषां धर्मज्ञ इति यो मतः ॥ १९ ॥
नेपाली भावानुवादः म अत्यन्त दीन र निरपराधी छु, तपाईँ मलाई किन मार्न चाहनुहुन्छ? तपाईँ त परम धर्मज्ञ मानिनुहुन्छ, अनि म जस्ती स्त्रीलाई कसरी मार्न सक्नुहुन्छ? ।।१९।।
प्रहरन्ति न वै स्त्रीषु कृतागःस्वपि जन्तवः ।
किमुत त्वद्विधा राजन् करुणा दीनवत्सलाः ॥ २० ॥
नेपाली भावानुवादः कुनै स्त्रीले अपराध गर्दा समेत सामान्य जीवले पनि उनीमाथि हात उठाउँदैनन् भने तपाईँ जस्तो करुणामय र दीनवत्सलले यस्तो अनर्थ कसरी गर्न सक्नुहुन्छ? ।।२०।।
मां विपाट्याजरां नावं यत्र विश्वं प्रतिष्ठितम् ।
आत्मानं च प्रजाश्चेमाः कथं अम्भसि धास्यसि ॥ २१ ॥
नेपाली भावानुवादः म त एउटा सुदृढ नौका समान हुँ, जसमा पूरै जगत् अडिएको छ। मलाई टुक्रा-टुक्रा पारेर तपाईँ आफ्नो र आफ्ना प्रजाहरूको आधार जलमाथि कसरी कायम राख्न सक्नुहुन्छ? ।।२१।।
वसुधे त्वां वधिष्यामि मच्छासनपराङ्मुखीम् ।
भागं बर्हिषि या वृङ्क्ते न तनोति च नो वसु ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः महाराज पृथुले भन्नुभयो— ए पृथ्वी! तिमी मेरो आज्ञाको उल्लङ्घन गरिरहेकी छौ। तिमी यज्ञमा देवताका रूपमा आफ्नो भाग त ग्रहण गर्छौ, तर त्यसको बदलामा हामीलाई अन्न र ऐश्वर्य दिँदैनौ; त्यसैले म तिमीलाई मार्छु ।।२२।।
यवसं जग्ध्यनुदिनं नैव दोग्ध्यौधसं पयः ।
तस्यामेवं हि दुष्टायां दण्डो नात्र न शस्यते ॥ २३ ॥
नेपाली भावानुवादः तिमी दिनहुँ हरियो घाँस त खान्छौ, तर आफ्नो थुनबाट दूध (अन्न) दिँदैनौ। यस्ती दुष्टलाई दण्ड दिनु कुनै पनि दृष्टिले अनुचित हुँदैन ।।२३।।
त्वं खल्वोषधिबीजानि प्राक्सृष्टानि स्वयम्भुवा ।
न मुञ्चस्यात्मरुद्धानि मामवज्ञाय मन्दधीः ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः तिम्रो बुद्धि खोटो छ। सृष्टि कालमा ब्रह्माजीले उत्पन्न गरेका औषधि र बीउहरूलाई तिमीले आफूभित्र लुकाएर राख्यौ। मेरो अवहेलना गर्दै तिमीले ती अन्नहरू प्रजाका लागि बाहिर निकालिनौ ।।२४।।
अमूषां क्षुत्परीतानां आर्तानां परिदेवितम् ।
शमयिष्यामि मद्बाणैः भिन्नायास्तव मेदसा ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः अब म आफ्ना बाणहरूले तिमीलाई छिन्नभिन्न पार्छु र तिम्रो मेद (बोसो) द्वारा यी भोक-प्यासले पीडित प्रजाहरूको कष्ट शान्त पार्छु ।।२५।।
पुमान् योषिदुत क्लीब आत्मसम्भावनोऽधमः ।
भूतेषु निरनुक्रोशो नृपाणां तद्वधोऽवधः ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः जो पुरुष, स्त्री वा नपुंसक आफ्नै पोषणमा मात्र मग्न रहन्छ र अन्य प्राणीप्रति निर्दयी हुन्छ, त्यस्ता अधमलाई मार्नु राजाका लागि हत्या गरेको ठहरिँदैन ।।२६।।
त्वां स्तब्धां दुर्मदां नीत्वा मायागां तिलशः शरैः ।
आत्मयोगबलेनेमा धारयिष्याम्यहं प्रजाः ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः तिमी अत्यन्त गर्वीली र मदोन्मत्त भएकी छौ। मायाले गाईको रूप धारण गर्ने तिमी घमण्डीलाई म बाणले तिल-तिल पारेर टुक्र्याइदिन्छु र आफ्नो योगबलले प्रजाहरूलाई जलमाथि नै धारण गर्छु ।।२७।।
एवं मन्युमयीं मूर्तिं कृतान्तमिव बिभ्रतम् ।
प्रणता प्राञ्जलिः प्राह मही सञ्जातवेपथुः ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः यसप्रकार साक्षात् काल (यमराज) जस्तै क्रोधमय मूर्ति धारण गरेका महाराज पृथुको कुरा सुनेर पृथ्वी काम्न थालिन् र हात जोडेर नम्रतापूर्वक भन्न लागिन् ।।२८।।
धरोवाच –
(इन्द्रवज्रा)
नमः परस्मै पुरुषाय मायया
विन्यस्तनानातनवे गुणात्मने ।
नमः स्वरूपानुभवेन निर्धुत
द्रव्यक्रियाकारकविभ्रमोर्मये ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः पृथ्वीले भनिन्— तपाईँ साक्षात् परमपुरुष हुनुहुन्छ। आफ्नो मायाले अनेक शरीर धारण गरी सगुण रूपमा प्रकट हुनुभएको छ। वास्तवमा तपाईँ सबै प्रकारका भौतिक भ्रम र अभिमानबाट रहित हुनुहुन्छ; म तपाईँलाई बारम्बार नमस्कार गर्दछु ।।२९।।
येनाहमात्मायतनं विनिर्मिता
धात्रा यतोऽयं गुणसर्गसङ्ग्रहः ।
स एव मां हन्तुमुदायुधः स्वराड्
उपस्थितोऽन्यं शरणं कमाश्रये ॥ ३० ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईँ सम्पूर्ण लोकका विधाता हुनुहुन्छ। तपाईँले नै यो त्रिगुणात्मक सृष्टिको रचना गरी मलाई सबै जीवको आश्रयस्थल बनाउनुभयो। अब स्वयं तपाईँ नै मलाई मार्न शस्त्र लिएर उपस्थित भएपछि म अरू कसको शरणमा जाऊँ? ।।३०।।
य एतदादावसृजच्चराचरं
स्वमाययात्माश्रययावितर्क्यया ।
तयैव सोऽयं किल गोप्तुमुद्यतः
कथं नु मां धर्मपरो जिघांसति ॥ ३१ ॥
नेपाली भावानुवादः कल्पको आरम्भमा तपाईँले आफ्नै अचिन्त्य मायाद्वारा यो चराचर जगत् रचना गर्नुभयो। अब त्यही जगत्को रक्षा गर्न उद्धत हुनुभएका धर्मपरायण तपाईँ म गाईरूपालाई कसरी मार्न सक्नुहुन्छ? ।।३१।।
नूनं बतेशस्य समीहितं जनैः
तन्मायया दुर्जययाकृतात्मभिः ।
न लक्ष्यते यस्त्वकरोदकारयद्
योऽनेक एकः परतश्च ईश्वरः ॥ ३२ ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईँ एक भएर पनि मायाले अनेक देखिनुहुन्छ। तपाईँले नै ब्रह्माजीलाई उत्पन्न गरी उहाँमार्फत विश्व रचना गराउनुभयो। तपाईँ साक्षात् परमेश्वरको लीलालाई अजितेन्द्रियहरूले कसरी बुझ्न सक्छन् र? ।।३२।।
सर्गादि योऽस्यानुरुणद्धि शक्तिभिः
द्रव्यक्रियाकारक चेतनात्मभिः ।
तस्मै समुन्नद्धनिरुद्धशक्तये
नमः परस्मै पुरुषाय वेधसे ॥ ३३ ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईँ नै पञ्चभूत, इन्द्रिय र तिनका अधिष्ठातृ देवता, बुद्धि र अहङ्कारका रूपमा जगत्को उत्पत्ति, स्थिति र संहार गर्नुहुन्छ। यस्ता अनन्त शक्तिले युक्त जगत्-विधाता परमपुरुषलाई म नमस्कार गर्दछु ।।३३।।
स वै भवानात्मविनिर्मितं जगद्
भूतेन्द्रियान्तःकरणात्मकं विभो ।
संस्थापयिष्यन्नज मां रसातलाद्
अभ्युज्जहाराम्भस आदिसूकरः ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः हे विभो! तपाईँले नै आफूले रचेको यस जगत्को रक्षाका लागि आदि-वराहको रूप धारण गरी मलाई रसातलको जलबाट बाहिर निकाल्नुभएको थियो ।।३४।।
अपामुपस्थे मयि नाव्यवस्थिताः
प्रजा भवानद्य रिरक्षिषुः किल ।
स वीरमूर्तिः समभूद् धराधरो
यो मां पयस्युग्रशरो जिघांससि ॥ ३५ ॥
नेपाली भावानुवादः यसरी एकपटक मेरो उद्धार गरेर तपाईँ 'धराधर' कहलिनुभएको थियो। आज उही तपाईँ वीरमूर्ति धारण गरी जलमाथि रहेको डुङ्गा समान मेरो आश्रयमा रहेका प्रजाको रक्षाका लागि मलाई नै तीखा बाणले मार्न खोजिरहनुभएको छ ।।३५।।
नूनं जनैरीहितमीश्वराणां
अस्मद्विधैस्तद्गुणसर्गमायया ।
न ज्ञायते मोहितचित्तवर्त्मभिः
तेभ्यो नमो वीरयशस्करेभ्यः ॥ ३६ ॥
नेपाली भावानुवादः तपाईँको मायाले म जस्ता साधारण जीवको चित्त मोहित भएको छ। हामी तपाईँको भक्ति र लीलाको गहिरो आशय बुझ्न सक्दैनौँ। त्यसैले तपाईँ र तपाईँका महान् भक्तहरूलाई मेरो नमस्कार छ ।।३६।।
इति
श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायां चतुर्थस्कन्धे पृथुविजये
धरित्रीनिग्रहो नाम सप्तदशोऽध्यायः ॥ १७ ॥
🌸
••••••••••
🌸
यस अध्यायको सारांश :
श्रीमद्भागवत महापुराणको यो सत्रौँ अध्याय महाराज पृथुको पराक्रम र पृथ्वीको सङ्कटको कथामा आधारित छ। राजा वेनको कालमा पृथ्वीमा धर्मको लोप भएको थियो र प्रजा अन्नको अभावमा छटपटाइरहेका थिए। महाराज पृथुको राज्याभिषेकपछि प्रजाहरूले भोकले सताएको भन्दै उहाँसँग सहायता मागे। प्रजाको दुःख देखेर महाराज पृथुले यसको कारण पृथ्वीले अन्न र औषधिहरू आफूभित्र लुकाएको थाहा पाउनुभयो।
महाराज पृथुले क्रुद्ध भएर धनुष उठाउनुभयो र पृथ्वीलाई दण्ड दिन खोज्नुभयो। यस्तो देखेर पृथ्वी गाईको रूप धारण गरेर डराउँदै भागिन्। उनी स्वर्ग, पृथ्वी र अन्तरिक्षका सबै दिशामा भागिन्, तर जहाँ गए पनि पृथुलाई आफ्नो पछाडि बाण तानेर आउँदै गरेको देखिन्। अन्ततः कुनै शरण नपाएपछि पृथ्वी महाराज पृथुकै शरणमा परिन् र उहाँसँग आफ्नो रक्षाको याचना गरिन्। पृथ्वीले तर्क गरिन् कि आफूलाई मार्दा सम्पूर्ण जगत्को आधार नै समाप्त हुनेछ। तर महाराज पृथुले भन्नुभयो कि जो कर्तव्य पालन गर्दैन र प्रजालाई कष्ट दिन्छ, उसलाई दण्ड दिनु राजाको धर्म हो। अन्त्यमा, पृथ्वीले महाराज पृथुको ईश्वरीय स्वरूपलाई बुझेर उहाँको स्तुति गरिन्। यस अध्यायले महाराज पृथुको दृढ शासन र पृथ्वीको उद्धारको पृष्ठभूमि तयार पार्छ।
यस अध्यायको दार्शनिक पक्ष :
यस अध्यायको दार्शनिक पक्ष निकै गहिरो र व्यावहारिक छ। यसले मुख्यतया 'प्रकृतिको शोषण' र 'प्रकृतिको व्यवस्थापन' बीचको भिन्नता देखाउँछ। पृथ्वीले अन्न लुकाउनु भनेको अधर्मको समयमा प्रकृतिका स्रोतहरू पनि सुक्नु वा अनुत्पादक हुनु हो। महाराज पृथुको क्रोध 'अहंकारको क्रोध' नभएर 'व्यवस्थाको क्रोध' हो। राजाको रूपमा उहाँले यो पाठ सिकाउनुभएको छ कि कसैले पनि आफ्नो अधिकार मात्र खोज्ने होइन, कर्तव्य पनि पूरा गर्नुपर्छ।
पृथ्वीले गाईको रूप लिनुको दार्शनिक अर्थ यो हो कि प्रकृति 'दूध' (अन्न/सम्पत्ति) दिन तयार छ, तर त्यसका लागि योग्य 'दोहक' (व्यवस्थापक) चाहिन्छ। पृथ्वीको स्तुतिले भगवान्लाई सृष्टि, स्थिति र संहारको एकमात्र कर्ता मानेको छ। भगवान्ले नै वराह अवतारमा पृथ्वीको उद्धार गर्नुभयो र अहिले पृथु अवतारमा उनलाई संस्कार गर्दै हुनुहुन्छ। यसले यो सङ्केत गर्छ कि संसारमा सुख पाउनका लागि केवल भौतिक प्रयास मात्र पर्याप्त छैन, ईश्वरीय विधान र धर्मको मर्यादामा रहेर प्रकृतिको सदुपयोग गर्नुपर्छ। महाराज पृथु 'कर्मयोग' का प्रतीक हुन्, जसले प्रजाको भोक मेटाउन कठोर कदम चाल्न पनि हिचकिचाउनु भएन।
No comments:
Post a Comment