श्रीमद्भागवतमहापुराणम्
एकादशः स्कन्धः–प्रथमोऽध्यायः
श्रीबादरायणिरुवाच
कृत्वा दैत्यवधं कृष्णः सरामो यदुभिर्वृतः ।
भुवोऽवतारयद् भारं जविष्ठं जनयन् कलिम् ।। १ ।।
श्रीशुकदेवले भन्नुभयो– भगवान् श्रीकृष्णले बलराम र यदुहरु सहित भएर धेरै दैत्य दानवहरुको संहार गर्नुभयो र यदुहरु बिचमा आपसमा झगडा गराई मराएर पृथ्वीको भार उतार्नुभयो ।।१।।
ये कोपिताः सुबहु पाण्डुसुताः सपत्नै–
र्दंद्यूतहेलनकचग्रहणादिभिस्तान् ।
कृत्वा निमित्तमितरेतरतः समेतान्
हत्वा नृपान् निरहरत् क्षितिभारमीशः ।। २ ।।
भगवान्ले शत्रुको व्यवहार गर्ने दुर्योधनले कपट, जुवा र द्रौपदीको चुल्ठो तान्ने आदि कामबाट रिसाएका पाण्डवलाई निमित्त बनाएर धेरै राजालाई कौरव या पाण्डव पक्षमा संलग्न गराई पृथ्वीको भार हरण गर्नुभयो ।।२।।
भूभारराजपूतना यदुभिर्निरस्य
गुप्तैः स्वबाहुभिरचिन्तयदप्रमेयः ।
मन्येऽवनेर्ननु गतोऽप्यगतं हि भारं
यद् यादवं कुलमहो अविषह्यमास्ते ।। ३ ।।
अप्रमेय भगवान्ले आफूद्वारा गरिएका यादवद्वारा पृथ्वीको भार भएका सबै राजा र तिनका सेनाहरुलाई नष्ट गर्नु भयो र विचार गर्नुभयो कि मैले बाहिरी दृष्टिबाट पृथ्वीको भार त हरण गरें तर कसैले जितिनसक्नु भएको यो मेरो यादव कुल नै पृथ्वीको भार बनेको छ ।।३।।
नैवान्यतः परिभवोऽस्य भवेत् कथञ्चि–
न्मत्संश्रयस्य विभवोन्नहनस्य नित्यम् ।
अन्तः कलिं यदुकुलस्य विधाय वेणु–
स्तम्बस्य वह्निमिव शान्तिमुपैमि धाम ।। ४ ।।
यदुकुल सधैं मेरो आश्रयमा रहेको हुनाले ऐश्वर्य र पराक्रमले उन्मत्त भएको छ । यो कुललाई कसैले जित्न नसक्ने हुँदा यिनको विनाश अरुबाट सम्भब छैन । यो नै पृथ्वीको भार हुनेछ, तसर्थ बाँंसको झाङंमा ती बाँसहरु एक आपसमा ठोकिन जाँदा आगो निस्कीएर बाँसको झाङ डढेजस्तै यिनीहरूमा आपसमा झगडा गराई नाश गराएर म आफ्नो धाममा जानेछु भन्ने विचार गर्नुभयो ।
एवं व्यवसितो राजन् सत्यसङ्कल्प ईश्वरः ।
शापव्याजेन विप्राणां संजहे स्वकुलं विभुः ।। ५ ।।
हे राजा परिक्षित ! सत्यसंकल्प भगवान् कृष्णले यस्तो विचार गरेर ब्राह्मणद्वारा श्राप गराएर यादव कुलको नाश गराउनुभयो ।।५।।
स्वमूत्र्या लोकलावण्यनिर्मुक्त्या लोचनं नृणाम् ।
गीर्भिस्ताः स्मरतां चित्तं पदैस्तानीक्षतां क्रियाः ।। ६ ।।
आच्छिद्य कीर्तिं सुश्लोकां वितत्य ह्यञ्जसा नु कौ ।
तमोऽनया तरिष्यन्तीत्यगात् स्वं पदमीश्वरः ।। ७ ।।
भगवान् कृष्णको सुन्दर स्वरुपको दर्शनले संसारका सबै सौन्दर्यलाई पनि तिरस्कृत गर्ने खालको थियो । उहाँलाई सम्झने मानिसको चित्तलाई आकर्षण गथ्र्यो साथै उनी हिंडेका पाइलाले हिंड्ने मानिसलाई पाइला भएतिरै लान्थ्यो । यसरी वहाँले पृथ्वीमा आफ्नो कीर्ति सजिलैसंग फैलाएर अब सबै मानिस अज्ञानको अन्धकारबाट सजिलै पार गर्दछन् भन्ने सोचेर भगवान् आफ्नो परमधाम पाल्नुभयो ।।७–६।।
राजोवाच
ब्रह्मण्यानां वदान्यानां नित्यं वृद्धोपसेविनाम् ।
विप्रशापः कथमभूद् वृष्णीनां कृष्णचेतसाम् ।। ८ ।।
यन्निमित्तः स वै शापो यादृशो द्विजसत्तम ।
कथमेकात्मनां भेद एतत् सर्वं वदस्व मे ।। ९ ।।
परीक्षितले प्रश्न गरे– ब्राह्मणका भक्त, मान्यजनका सेवक र सधैं कृष्णको सम्झना गर्ने यादवलाई ब्राह्मणको श्राप कसरी पर्नगयो ? भगवान्मा चित्त लगाएर सधैं राम्रोसँग मिलेर बसेका यादवमा कसरी फूट आयो र झगडा भयो, यस विषयमा सबै कुरा मलाई बताउनुहोस् ।।८–९।।
श्रीशुक उवाच
बिभ्रद् वपुः सकलसुन्दरसन्निवेशं
कर्माचरन् भुवि तुमङ्गलमाप्तकामः ।
आस्थाय धाम रममाण उदारकीर्तिः
संहर्तुमैच्छत कुलं स्थितकृत्यशेषः ।। १० ।।
शुकदेवले भन्नुभयो– सम्पूर्ण अङ्क सुन्दरताले युक्त भएको शरीर धारण गर्नु भएका भगवानले पृथ्वीतलमा भक्तहरूका निमित्त मंगलमय कामद्वारा कीर्ति फैलाएर पृथ्वीको भार भएको आफ्नो कुललाई नाश गर्ने विचार गर्नुभयो ।।१०।।
कर्माणि पुण्यनिवहानि सुमङ्गलानि
गायज्जगत्कलिमलापहराणि कृत्वा ।
कालात्मना निवसता यदुदेवगेहे
पिण्डारकं समगमन् मुनयो निसृष्टाः ।। ११ ।।
भगवान् कृष्णका लीला अवतारहरु पुयण्यदायका छन् । जसले उहाँको चरित्रको गुणगान गर्दछन् भने उनीहरु कलिका सबै दोष नाश हुन्छन् । यस्ता भगवन् उग्रसेनको राजधानी देवारकामा कलरुपले बसिरहनुभएको छ । वहाँ भगवान्बाट प्रेरित भएका मुनिहरू भगवान्को दर्शन गर्ने आशयले पिण्डारक नामको तीर्थमा गएर बसेका थिए ।।११।।
विश्वामित्रोऽसितः कण्वो दुर्वासा भृगुरङ्गिराः ।
कश्यपो वामदेवोऽत्रिर्वसिष्ठो नारदादयः ।। १२ ।।
विश्वामित्र, असित, कण्व, दुर्वासा, भृगु, अङ्गिरा, कश्यप, वामदेव, अत्रि, वसिष्ठ, नारद, आदि ऋषिहरु त्यस पिण्डारक क्षेत्रमा गएका थिए । ।।१२।।
क्रीडन्तस्तानुपव्रज्य कुमारा यदुनन्दनाः ।
उपसंगृह्य पप्रच्छुरविनीता विनीतवत् ।। १३ ।।
यादव कुमारहरू एकदिन खेल्दै खेल्दै तिनै ऋषिहरूका नजिकै गएर उद्दण्ड स्वभाव भए पनि बाहिर नम्र जस्तै भएर प्रणाम गरेर ती ऋषिहरुलाई सोधे ।।१३।
ते वेषयित्वा स्त्रीवेषैः साम्बं जाम्बवतीसुतम् ।
एषा पृच्छति वो विप्रा अन्तर्वत्न्यसितेक्षणा ।। १४ ।।
प्रष्टु विलज्जती साक्षात् प्रब्रुतामोघदर्शनाः ।
प्रसोष्यन्ती पुत्रकामा किंस्वित् सञ्जनयिष्यति ।। १५ ।।
ती कुमारहरुले जाम्बबतिका छोरा साम्वलाई नारीको भेष बनाएर सोधे कि– हे ऋषिहरु यी कालो आँखा भएको यी स्त्री गर्भिणी रहिछन्, छोराको चाहना रहेछ तर सोध्न लजाइन्, यिनले छोरो वा छोरी के पाउँछिन् भन्ने कुरा जान्न चाहान्छिन् त्यसैले हजुरहरुले यस विषयमा बताइदिनुहोस् ।।१४–१५।।
एवं प्रलब्धा मुनयस्तानूचुः कुपिता नृप ।
जनयिष्यति वो मन्दा मुसलं कुलनाशनम् ।। १६ ।।
हे परीक्षित् ! यसप्रकार ती यदुकुमारहरुले ऋषिहरुलाई छक्याउन खोजेकाले ऋषिहरूले रिसाएर भने किन हे मूर्ख हो ! यी कन्याले तिमीहरूको कुल नाश गर्ने मुसल जन्माउनेछिन् ।।१६।।
तच्छ्रुत्वा तेऽतिसन्त्रस्ता विमुच्य सहसोदरम् ।
साम्बस्य ददृशुस्तस्मिन् मुसलं खल्वयस्मयम् ।। १७ ।।
त्यस्तो कुरा सुनेर ज्यादै डराएका यदुकुमारहरूले साम्बको कपडा खोलेर हेर्दा फलामले बनेको यौटा मुसल देखे ।।१७।।
किं कृतं मन्दभाग्यैर्नः किं वदिष्यन्ति नो जनाः ।
इति विह्वलिता गेहानादाय मुसलं ययुः ।। १८ ।।
मन्दभाग्य भएका हामीहरुले यस्तो के काम गर्यो ? अरुले हामीलाई के भन्लान् ? यसरी दुःखी भएर उनीहरु मुसल लिएर घर गए ।।१८।।
तच्चोपनीय सदसि परिम्लानमुखश्रियः ।
राज्ञ आवेदयाञ्चक्रुः सर्वयादवसन्निधौ ।। १९ ।।
उनीहरिु मलिन मुख लगाई यदवहरु सहतिको राजसभामा गएर सबैका सामनेमा राजा उग्रसेनलाई मुसलको बारेमा भएको कुरा सुनाए ।।१९।।
श्रुत्वाऽमोघं विप्रशापं दृष्ट्वा च मुसलं नृप ।
विस्मिता भयसन्त्रस्ता बभूवुद्र्वारकौकसः ।। २० ।।
हे राजन् ! ऋषिहरूको त्यस्तो नाश नहुने श्राप र मुसल समेत देखेर छक्क परेका द्वारकावासीहरू डरले थर्थरी काँप्न लागे ।।२०।।
तच्चूर्णयित्वा मुसलं यदुराजः स आहुकः ।
समुद्रसलिले प्रास्यल्लोहं चास्यावशेषितम् ।। २१ ।।
यदुवंशी राजन उग्रसेनले त्यो मुसललाई समुद्रको किनारमा लगी घोटेर धुलो बनाउन लगाएर बाँकी टुक्रोलाई समुद्रको जलमा फाल्न लगाए ।।२१।।
कश्चिन्मत्स्योऽग्रसील्लोहं चूर्णानि तरलैस्ततः ।
उह्यमानानि वेलायां लग्नान्यासन् किलैरकाः ।। २२ ।।
त्यो फलामको सानो टुक्रोलाई कुनै माछोले निल्यो र फलाम घोटेर धुलो बनाएको किनारामा तरबारको जस्तो धार हुने ‘एरका’ नामको झार उम्रियोे ।।२२।।
मत्स्यो गृहीतो मत्स्य मत्स्यघ्नैर्जालिनान्यैः सहार्णवे ।
तस्योदरगतं लोहं स शल्ये लुब्धकोऽकरोत् ।। २३ ।।
माझीहरुले समुद्रमा जाल हाल्दो त्यो फलामको टुक्रो खाने माछालाई माछालाई मारेर त्यसको पेटमा रहेका फलामको टुक्रालाई एउटा ब्याधाले बाँडको टुप्पो बनायो ।।२३।।
भगवाञ्ज्ञातसर्वार्थ ईश्वरोऽपि तदन्यथा ।
कर्तुं नैच्छ्द् विप्रशापं कालरूप्यन्वमोदत ।। २४ ।।
कालरूपी भगवान् कृष्णलाई सबै कुरा थाहा भएपनि वहाँले ब्राह्मणको श्रापलाई परिवर्तन गर्न चाहानु भएन । त्यसलाई स्वीकार गर्नुभयो ।।२४।।
इति श्रीमद्भागवते महापुराणे पारमहंस्यां संहितायामेकादशस्कन्धे प्रथमोऽध्यायः ।। १ ।।
No comments:
Post a Comment