श्रीमद्भागवत महापुराण
नवमः स्कंधः - त्रयोविंशोऽध्यायः
सभानरात् कालनरः सृञ्जयः तत्सुतस्ततः ॥ १ ॥
जनमेजयस्तस्य पुत्रो महाशालो महामनाः ।
उशीनरस्तितिक्षुश्च महामनस आत्मजौ ॥ २ ॥
नेपाली भावानुवादः श्रीशुकदेवजी भन्नुहुन्छ– परीक्षित! ययाति-नन्दन अनुका सभानर, चक्षु र परोक्ष नामका तीन छोरा भए। सभानरका कालनर, कालनरका सृञ्जय, सृञ्जयका जनमेजय, जनमेजयका महाशाल र महाशालका छोरा महामना भए। महामनाका दुई छोरा भए– उशीनर र तितिक्षु ।। १–२ ।।
शिबिर्वनः शमिर्दक्षश्चत्वारोशीनरात्मजाः ।
वृषादर्भः सुवीरश्च मद्रः केकय आत्मवान् ॥ ३ ॥
शिबेश्चत्वार एवासंस्तितिक्षोश्च रुशद्रथः ।
नेपाली भावानुवादः उशीनरका चार छोरा भए– शिबि, वन, शमी र दक्ष। शिबिका चार छोरा थिए– वृषादर्भ, सुवीर, मद्र र केकय। उशीनरका भाइ तितिक्षुका रुशद्रथ, रुशद्रथका हेम, हेमका सुतपा र सुतपाका बलि नामका छोरा भए ।। ३–४ ।।
अङ्गवङ्गकलिङ्गाद्याः सुह्मपुण्ड्रान्ध्रसंज्ञिताः ।
जज्ञिरे दीर्घतमसो बलेः क्षेत्रे महीक्षितः ॥ ५ ॥
नेपाली भावानुवादः राजा बलिकी पत्नीको गर्भबाट ऋषि दीर्घतमाले अङ्ग, वङ्ग, कलिङ्ग, सुह्म, पुण्ड्र र अन्ध्र गरी छ जना छोराहरूलाई जन्म दिए ।। ५ ।।
चक्रुः स्वनाम्ना विषयान् षडिमान् प्राच्यकांश्च ते ।
खनपानोऽङ्गतो जज्ञे तस्माद् दिविरथस्ततः ॥ ६ ॥
सुतो धर्मरथो यस्य जज्ञे चित्ररथोऽप्रजाः ।
रोमपाद इति ख्यातस्तस्मै दशरथः सखा ॥ ७ ॥
शान्तां स्वकन्यां प्रायच्छदृष्यशृङ्ग उवाह याम् ।
देवेऽवर्षति यं रामा आनिन्युर्हरिणीसुतम् ॥ ८ ॥
नाट्यसंगीतवादित्रैर्विभ्रमालिङ्गनार्हणैः ।
स तु राज्ञोऽनपत्यस्य निरूप्येष्टिं मरुत्वतः ॥ ९ ॥
प्रजामदाद् दशरथो येन लेभेऽप्रजाः प्रजाः ।
चतुरङ्गो रोमपादात् पृथुलाक्षस्तु तत्सुतः ॥ १० ॥
नेपाली भावानुवादः यिनीहरूले आफ्नो नाममा पूर्वमा छ वटा देश स्थापना गरे। अङ्गका छोरा खनपान, खनपानका छोरा दिविरथ, दिविरथका छोरा धर्मरथ र धर्मरथका छोरा चित्ररथ भए। यी चित्ररथ ‘रोमपाद’ नामले प्रसिद्ध थिए। उनका मित्र अयोध्याका शासक महाराज दशरथ थिए। रोमपादको कुनै सन्तान थिएन, त्यसैले दशरथले उनलाई आफ्नी छोरी शान्ता धर्मपुत्रीका रूपमा दिए। शान्ताको विवाह ऋष्यशृङ्गसँग भएको थियो। विभाण्डक ऋषिद्वारा हरिणीको गर्भबाट ऋष्यशृङ्गको जन्म भएको थियो। एक पटक राजा रोमपादको राज्यमा लामो समयसम्म पानी परेन। त्यसपछि गणिकाहरूले उनलाई आफ्नो नृत्य, सङ्गीत, वाद्य, हाउभाउ, आलिङ्गन र विभिन्न उपहारहरूद्वारा मोहित पारेर त्यहाँ ल्याए। उनी आउनासाथ वर्षा भयो। उनैले इन्द्रको यज्ञ गराएका थिए, जसबाट निःसन्तान राजा रोमपादले चतुरङ्ग नामका पुत्र र पुत्रविहीन दशरथले चार छोरा प्राप्त गरे। रोमपादका छोरा चतुरङ्ग र चतुरङ्गका छोरा पृथुलाक्ष थिए ।। ६–१० ।।
बृहद्रथो बृहत्कर्मा बृहद्भािनुश्च तत्सुताः ।
आद्याद् बृहन्मनास्तस्माज्जयद्रथ उदाहृतः ॥ ११ ॥
नेपाली भावानुवादः पृथुलाक्षका तीन छोरा थिए– बृहद्रथ, बृहत्कर्मा र बृहद्भानु। बृहद्रथका छोरा बृहन्मना र बृहन्मनाका छोरा जयद्रथ भए ।। ११ ।।
विजयस्तस्य सम्भूत्यां ततो धृतिरजायत ।
ततो धृतव्रतस्तस्य सत्कर्माधिरथस्ततः ॥ १२ ॥
योऽसौ गङ्गातटे क्रीडन् मञ्जूषान्तर्गतं शिशुम् ।
कुन्त्यापविद्धं कानीनमनपत्योऽकरोत् सुतम् ॥ १३ ॥
नेपाली भावानुवादः जयद्रथकी पत्नीको नाम सम्भूति थियो। उनको गर्भबाट विजयको जन्म भयो। विजयका छोरा धृति, धृतिका धृतव्रत, धृतव्रतका सत्कर्मा र सत्कर्माका छोरा अधिरथ भए। अधिरथको कुनै सन्तान थिएन। एक दिन उनी गङ्गाको किनारमा घुमिरहँदा एउटा पेटिका (बाकस) भित्र सानो बालक बगेर आउँदै गरेको देखे। त्यो बालक कर्ण थिए, जसलाई कुन्तीले कन्या अवस्थामै जन्म दिएकाले लोकलाजका कारण त्यागेकी थिइन्। आफ्नो सन्तान नभएकाले अधिरथले उनलाई छोराका रूपमा ग्रहण गरे ।। १२–१३ ।।
वृषसेनः सुतस्तस्य कर्णस्य जगतीपते ।
द्रुह्योश्च तनयो बभ्रुः सेतुस्तस्यात्मजस्ततः ॥ १४ ॥
आरब्धस्तस्य गान्धारस्तस्य धर्मस्ततो धृतः ।
धृतस्य दुर्मदस्तस्मात् प्रचेताः प्राचेतसः शतम् ॥ १५ ॥
म्लेच्छाधिपतयोऽभूवन्नुदीचीं दिशमाश्रिताः ।
तुर्वसोश्च सुतो वह्निर्वह्नेर्भर्गोऽथ भानुमान् ॥ १६ ॥
त्रिभानुस्तत्सुतोऽस्यापि करन्धम उदारधीः ।
मरुतस्तत्सुतोऽपुत्रः पुत्रं पौरवमन्वभूत् ॥ १७ ॥
नेपाली भावानुवादः परीक्षित! राजा कर्णका छोराको नाम वृषसेन थियो। ययातिको छोरो द्रुह्युबाट बभ्रुको जन्म भयो। बभ्रुका सेतु, सेतुका आरब्ध, आरब्धका गान्धार, गान्धारका धर्म, धर्मका धृत, धृतका दुर्मद र दुर्मदका छोरा प्रचेता भए। प्रचेताका सय छोरा थिए, जो उत्तर दिशामा म्लेच्छका राजा भए। ययातिको छोरो तुर्वसुका वह्नि, वह्निका भर्ग, भर्गका भानुमान, भानुमानका त्रिभानु, त्रिभानुका उदारबुद्धि करन्धम र करन्धमका छोरा मरुत भए। मरुत निःसन्तान थिए, त्यसैले उनले पुरुवंशी दुष्यन्तलाई धर्मपुत्र बनाए ।। १४–१७ ।।
दुष्मन्तः स पुनर्भेजे स्व वंशं राज्यकामुकः ।
ययातेर्ज्येष्ठपुत्रस्य यदोर्वंशं नरर्षभ ॥ १८ ॥
नेपाली भावानुवादः तर दुष्यन्त राज्यको अभिलाषाले पुनः आफ्नै वंशमा फर्किए। हे नरश्रेष्ठ परीक्षित! अब म राजा ययातिका ज्येष्ठ पुत्र यदुको वंश वर्णन गर्दछु ।। १८ ।।
वर्णयामि महापुण्यं सर्वपापहरं नृणाम् ।
यदोर्वंशं नरः श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते ॥ १९ ॥
नेपाली भावानुवादः परीक्षित! महाराज यदुको वंश अत्यन्त पवित्र र मानिसका सम्पूर्ण पापहरू नष्ट गर्ने खालको छ। जसले यस वंशको वर्णन सुन्छ, उनी सबै पापबाट मुक्त हुन्छन्। म त्यसैका बारेमा बताउँछु, सुन्नुहोस् ।। १९ ।।
यत्रावतीर्णो भगवान् परमात्मा नराकृतिः ।
यदोः सहस्रजित्क्रोष्टा नलो रिंपुरिति श्रुताः ॥ २० ॥
चत्वारः सूनवस्तत्र शतजित् प्रथमात्मजः ।
महाहयो रेणुहयो हैहयश्चेति तत्सुताः ॥ २१ ॥
नेपाली भावानुवादः यही वंशमा स्वयं भगवान् परमात्माले मनुष्य रूप धारण गरी अवतार लिनुभएको थियो। यदुका चार छोरा थिए– सहस्रजित, क्रोष्टा, नल र रिपु। सहस्रजितका छोरा शतजित् भए। शतजितका तीन छोरा थिए– महाहय, रेणुहय र हैहय ।। २०–२१ ।।
धर्मस्तु हैहयसुतो नेत्रः कुन्तेः पिता ततः ।
सोहञ्जिरभवत् कुन्तेर्महिष्मान् भद्रसेनकः ॥ २२ ॥
नेपाली भावानुवादः हैहयका धर्म, धर्मका नेत्र, नेत्रका कुन्ती, कुन्तीका सोहञ्जि, सोहञ्जिकका महिष्मान र महिष्मानका छोरा भद्रसेन भए ।। २२ ।।
दुर्मदो भद्रसेनस्य धनकः कृतवीर्यसूः ।
कृताग्निः कृतवर्मा च कृतौजा धनकात्मजाः ॥ २३ ॥
नेपाली भावानुवादः भद्रसेनका छोरा दुर्मद र धनक थिए। धनकका कृतवीर्य, कृताग्नि, कृतवर्मा र कृतौज नामका चार छोरा थिए ।। २३ ।।
अर्जुनः कृतवीर्यस्य सप्तद्वीपेश्वरोऽभवत् ।
दत्तात्रेयाद्धरेरंशात् प्राप्तयोगमहागुणः ॥ २४ ॥
नेपाली भावानुवादः कृतवीर्यका छोरा अर्जुन (कार्तवीर्य अर्जुन) थिए। उनी सातै द्वीपका एकछत्र सम्राट थिए। उनले भगवान्का अंशावतार श्रीदत्तात्रेयबाट योगविद्या र अणिमा–लघिमा आदि सिद्धिहरू प्राप्त गरेका थिए ।। २४ ।।
न नूनं कार्तवीर्यस्य गतिं यास्यन्ति पार्थिवाः ।
यज्ञदानतपोयोग श्रुतवीर्यजयादिभिः ॥ २५ ॥
नेपाली भावानुवादः यज्ञ, दान, तपस्या, योग, शास्त्रज्ञान, वीरता र विजय आदि गुणहरूमा कार्तवीर्य अर्जुनको बराबरी अरू कुनै पनि राजाले गर्न सक्दैनन् र भविष्यमा पनि कसैले गर्ला भन्ने कुरामा शङ्कै छ ।। २५ ।।
अनष्टवित्तस्मरणो बुभुजेऽक्षय्यषड्वसु ॥ २६ ॥
नेपाली भावानुवादः सहस्रबाहु अर्जुनले पचासी हजार वर्षसम्म अव्याहत शक्तिले विषयहरूको भोग गरे। त्यतिन्जेल न त उनको इन्द्रिय शक्ति क्षीण भयो, न त उनको सम्पत्ति नै नष्ट भयो। उनको यस्तो प्रभाव थियो कि कसैको धन हराएमा उनलाई स्मरण गर्नासाथ त्यो प्राप्त हुन्थ्यो ।। २६ ।।
तस्य पुत्रसहस्रेषु पञ्चैवोर्वरिता मृधे ।
जयध्वजः शूरसेनो वृषभो मधुरूर्जितः ॥ २७ ॥
नेपाली भावानुवादः उनका हजारौँ छोराहरूमध्ये युद्धमा पाँच जना मात्र जीवित बचे। (बाँकी परशुरामजीद्वारा मारिए)। बाँकी रहेका छोराहरूको नाम जयध्वज, शूरसेन, वृषभ, मधु र उर्जित थियो ।। २७ ।।
जयध्वजात् तालजंघस्तस्य पुत्रशतं त्वभूत् ।
क्षत्रं यत् तालजंघाख्यमौर्वतेजोपसंहृतम् ॥ २८ ॥
नेपाली भावानुवादः जयध्वजका छोराको नाम तालजङ्घ थियो। तालजङ्घका सय छोरा भए। तिनीहरू ‘तालजङ्घ’ नामक क्षत्रिय वंशका भए। महर्षि और्वको शक्तिद्वारा प्रेरित राजा सगरले तिनीहरूलाई नष्ट गरिदिए ।। २८ ।।
तेषां ज्येष्ठो वीतिहोत्रो वृष्णिः पुत्रो मधोः स्मृतः ।
तस्य पुत्रशतं त्वासीद् वृष्णिज्येष्ठं यतः कुलम् ॥ २९ ॥
नेपाली भावानुवादः ती सय छोराहरूमध्ये जेठा वीतिहोत्र थिए। मधुका छोरा वृष्णि मानिन्छन्। मधुका सय छोरा थिए, जसमध्ये वृष्णि ज्येष्ठ भएकाले यो कुल उनकै नामबाट चल्यो ।। २९ ।।
माधवा वृष्णयो राजन् यादवाश्चेति संज्ञिताः ।
यदुपुत्रस्य च क्रोष्टोः पुत्रो वृजिनवांस्ततः ॥ ३० ॥
नेपाली भावानुवादः परीक्षित! यिनै मधु, वृष्णि र यदुका नामबाट यो वंश माधव, वृष्णि र यादव नामले प्रसिद्ध भयो। यदुनन्दन क्रोष्टुका छोराको नाम वृजिनवान् थियो ।। ३० ।।
स्वाहितोऽतो रुशेकुर्वै तस्य चित्ररथस्ततः ।
शशबिन्दुर्महायोगी महाभागो महानभूत् ॥ ३१ ॥
नेपाली भावानुवादः वृजिनवान्का छोरा स्वाहि, स्वाहिका रुशेकु, रुशेकुका चित्ररथ र चित्ररथका छोरा शशबिन्दु भए। उनी महायोगी, महाभोगी र अत्यन्त पराक्रमी थिए ।। ३१ ।।
चतुर्दशमहारत्नोश्चक्रवर्त्यपराजितः ।
तस्य पत्नीरसहस्राणां दशानां सुमहायशाः ॥ ३२ ॥
दशलक्षसहस्राणि पुत्राणां तास्वजीजनत् ।
तेषां तु षट्प्रधानानां पृथुश्रवस आत्मजः ॥ ३३ ॥
धर्मो नामोशना तस्य हयमेधशतस्य याट् ।
तत्सुतो रुचकस्तस्य पञ्चासन्नात्मजाः श्रृणु ॥ ३४ ॥
नेपाली भावानुवादः उनी चौध रत्नका मालिक, अपराजित चक्रवर्ती राजा थिए। यशस्वी शशबिन्दुका दस हजार पत्नीहरू थिए। ती पत्नीहरूबाट उनले दस लाख हजार अर्थात् १०० करोड छोराहरू उत्पन्न गरे। तीमध्ये पृथुश्रवा लगायत छ जना प्रमुख थिए। पृथुश्रवाका छोरा धर्म, धर्मका उशना, जसले सय अश्वमेध यज्ञ गरेका थिए। उशनाका छोरा रुचक थिए। रुचका पाँच छोराहरूको नाम सुन ।। ३२–३४ ।।
पुरुजिद्रुक्मरुक्मेषुपृथुज्यामघसंज्ञिताः ।
ज्यामघस्त्वप्रजोऽप्यन्यां भार्यां शैब्यापतिर्भयात् ॥ ३५ ॥
नाविन्दच्छत्रुभवनाद् भोज्यां कन्यामहारषीत् ।
रथस्थां तां निरीक्ष्याह शैब्या पतिममर्षिता ॥ ३६ ॥
केयं कुहक मत्स्थानं रथमारोपितेति वै ।
स्नुषा तवेत्यभिहिते स्मयन्ती पतिमब्रवीत् ॥ ३७ ॥
नेपाली भावानुवादः पुरुजित्, रुक्म, रुक्मेषु, पृथु र ज्यामघ। ज्यामघकी पत्नीको नाम शैब्या थियो। ज्यामघका लामो समयसम्म सन्तान भएनन्, तैपनि पत्नीको डरले उनले अर्को विवाह गरेनन्। एक पटक उनले शत्रुको घरबाट भोज्या नामकी कन्यालाई जितेर ल्याए। आफ्नो पतिको रथमा कन्यालाई देखेर शैब्याले क्रोधित हुँदै भनिन्– ‘हे कपटी! मेरो स्थानमा रथमा कसलाई बसाएर ल्याउनुभएको?’ ज्यामघले डराउँदै भने– ‘यिनी तिम्री बुहारी हुन्।’ उनको कुरा सुनेर मुस्कुराउँदै शैब्याले भनिन्– ।। ३५–३७ ।।
अहं वन्ध्यासपत्नी च स्नुषा मे युज्यते कथम् ।
जनयिष्यसि यं राज्ञि तस्येयमुपयुज्यते ॥ ३८ ॥
नेपाली भावानुवादः ‘म बाँझी छु र मेरो कुनै सौता पनि छैन, अनि बुहारी कसरी हुन सक्छिन्?’ ज्यामघले भने– ‘हे रानी! तिमीले जुन छोरालाई जन्म दिनेछौ, यो उनकै पत्नी हुनेछिन्’ ।। ३८ ।।
अन्वमोदन्त तद्विश्वेदेवाः पितर एव च ।
शैब्या गर्भमधात् काले कुमारं सुषुवे शुभम् ।
स विदर्भ इति प्रोक्त उपयेमे स्नुषां सतीम् ॥ ३९ ॥
नेपाली भावानुवादः राजा ज्यामघको यो वचनलाई विश्वेदेव र पितृहरूले अनुमोदन गरे। त्यसपछि वृद्ध अवस्थामा पनि शैब्याले गर्भधारण गरिन् र समयमा एउटा सुन्दर पुत्रलाई जन्म दिइन्। ती पुत्रको नाम विदर्भ राखियो। उनले नै आफ्ना पिताले ल्याएकी सती कन्या (भोज्या) सँग विवाह गरे ।। ३९ ।।
🌸 यस अध्यायको सार तथा दर्शन 🌸
अध्याय सारांश
श्रीमद्भागवत महापुराणको नवम स्कन्ध अन्तर्गतको तेइसौँ अध्यायमा चन्द्रवंशी राजाहरूको वंश परम्पराको विस्तृत वर्णन गरिएको छ। यस अध्यायमा विशेष गरी अनु, द्रुह्यु, तुर्वसु र यदुका वंशहरूको चर्चा गरिएको छ। राजा ययातिले आफ्ना छोराहरूलाई विभिन्न राज्यहरू बाँडिदिएका थिए। अनुका वंशमा सभानर, चक्षु र परोक्ष जस्ता राजाहरू भए। यसै वंशमा राजा बलि भए, जसको क्षेत्र (पत्नी) बाट दीर्घतमा ऋषिद्वारा अङ्ग, वङ्ग, कलिङ्ग, सुह्म, पुण्ड्र र अन्ध्र जस्ता प्रख्यात छ छोराहरूको जन्म भयो। यिनै छोराहरूका नामबाट ती–ती देशहरूको नामकरण गरियो। अङ्गको वंशमा प्रसिद्ध राजा चित्ररथ (रोमपाद) भए, जो महाराज दशरथका अभिन्न मित्र थिए। सन्तान नभएका कारण दशरथले आफ्नी पुत्री शान्ता रोमपादलाई धर्मपुत्रीका रूपमा दिएका थिए। ऋष्यशृङ्ग ऋषिको कृपाले नै रोमपाद र दशरथ दुवैले सन्तान प्राप्त गरेका थिए। यसै अध्यायमा गङ्गामा बगाइएका कर्णलाई अधिरथले फेला पारेको र पालनपोषण गरेको प्रसङ्ग पनि उल्लेख छ। दुह्यु र तुर्वसुका वंशजहरू पछि म्लेच्छ देशका राजा बनेको वर्णन पाइन्छ। ययातिको जेठो छोरा यदुको वंश सबैभन्दा महत्वपूर्ण मानिन्छ। यदुका वंशमा कार्तवीर्य अर्जुन जस्ता प्रतापी राजाको जन्म भयो, जसले दत्तात्रेयबाट हजार हात र अनेकौँ सिद्धिहरू प्राप्त गरेका थिए। कार्तवीर्य अर्जुनको प्रताप यति धेरै थियो कि उनलाई सम्झना मात्र गर्दा पनि हराएको धन फिर्ता पाइन्थ्यो। यद्यपि पछि उनको संहार परशुरामद्वारा भयो। यसै वंशमा शशबिन्दु जस्ता महायोगी र चक्रवर्ती राजा भए, जसका हजारौँ पत्नी र करोडौँ सन्तान थिए। अध्यायको अन्त्यमा राजा ज्यामघ र उनकी पत्नी शैब्याको रोचक कथा छ। ज्यामघ आफ्नी पत्नीसँग निकै डराउँथे, जसका कारण उनले अर्को विवाह गर्न सकेनन्। उनले शत्रुको घरबाट ल्याएकी कन्यालाई आफ्नी भावी बुहारी भन्नुपरेको थियो। अन्ततः पितृहरूको आशिर्वादले वृद्ध अवस्थामा उनीहरूका पुत्र विदर्भको जन्म भयो। यसरी यो अध्यायले चन्द्रवंशका विभिन्न हाँगाबिँगा र तिनका प्रतापी राजाहरूको इतिहासलाई समेटेको छ। यो वंशको श्रवणले मानिसका सबै पापहरू नाश हुने विश्वास गरिन्छ। भगवान् श्रीकृष्णको अवतार पनि यही यदु वंशमा भएको हुनाले यसको महिमा अझ बढी छ। यस अध्यायले प्राचीन भारतको भौगोलिक विभाजन र राजनैतिक विस्तारको पनि झलक दिन्छ।
दार्शनिक पक्ष
यस अध्यायको दार्शनिक पक्षले कर्म र दैवी इच्छाको सुन्दर समन्वयलाई प्रस्तुत गर्दछ। कार्तवीर्य अर्जुनको प्रसङ्गले देखाउँछ कि भौतिक शक्ति र योगसिद्धि जतिसुकै प्राप्त गरे पनि यदि अहंकार बढ्यो भने त्यसको विनाश निश्चित छ। राजा ज्यामघको कथाले मानिसको भय र त्यसभित्र लुकेको सत्यलाई व्यङ्ग्यात्मक तरिकाले प्रस्तुत गर्दै ईश्वरको इच्छा कसरी अनपेक्षित रूपमा पूरा हुन्छ भन्ने देखाउँछ। सन्तान नहुँदा पनि धार्मिक निष्ठा र ऋषिहरूको सेवा गर्दा कसरी वंश उद्धार हुन्छ भन्ने कुरा रोमपाद र दशरथको प्रसङ्गबाट स्पष्ट हुन्छ। 'यदोर्वंशं नरः श्रुत्वा सर्वपापैः प्रमुच्यते' भन्नुको अर्थ भगवान्को लीलास्थल बनेको कुलको स्मरणले चित्त शुद्ध हुन्छ भन्ने हो। यसले वंश परम्परा केवल भौतिक शरीरको निरन्तरता नभई आध्यात्मिक संस्कारको हस्तान्तरण पनि हो भन्ने सन्देश दिन्छ। ऋषि दीर्घतमा र बलि राजाको प्रसङ्गले प्राचीन समयको 'क्षेत्रज' पुत्रको अवधारणा र वंश विस्तारमा ऋषिको भूमिकालाई दार्शनिक रूपमा व्याख्या गर्दछ। संसारमा जतिसुकै सन्तान वा ऐश्वर्य भए पनि अन्ततः ती सबै कालक्रममा विलीन हुन्छन् भन्ने कुरा शशबिन्दुका अर्बौँ सन्तानको विनाशबाट बुझ्न सकिन्छ। योग र भोगको सन्तुलन मिलाउन नसक्दा आइपर्ने संकटलाई यहाँ विभिन्न पात्रहरूका माध्यमबाट चित्रण गरिएको छ। अन्त्यमा, यो सम्पूर्ण अध्यायले मनुष्यलाई आफ्नो जरा (वंश) प्रति कृतज्ञ हुन र भगवान्को अवतार हुने पवित्र कुलको मर्यादा बुझ्न प्रेरित गर्दछ।
No comments:
Post a Comment